Trả lời nhanh
Qua các hành động của mình, Đăm Săn nổi bật với bốn đặc điểm: dũng cảm, tự tin và tài giỏi trong chiến đấu; quyết liệt, không khoan nhượng với kẻ thù; được thần linh giúp sức vì chiến đấu chính nghĩa; và luôn gắn bó với buôn làng, khát vọng hạnh phúc của cộng đồng. Đó là vẻ đẹp tiêu biểu của người anh hùng sử thi Tây Nguyên.
Vài nét về nhân vật và đoạn trích
Đăm Săn là tù trưởng trẻ, nhân vật trung tâm của sử thi cùng tên của dân tộc Ê-đê. Chàng được xây dựng như đại diện cho sức mạnh, danh dự và ước mơ của cả cộng đồng. Trong chương trình Ngữ văn 10, học sinh thường học đoạn Chiến thắng Mtao Mxây, kể cuộc giao chiến giữa Đăm Săn và tù trưởng Mtao Mxây để cứu vợ là Hơ Nhị.
Khi trả lời câu hỏi “đặc điểm nổi bật của Đăm Săn”, em nên đi từ hành động đến phẩm chất. Mỗi nhận xét phải có một hành động làm dẫn chứng.
Hành động của Đăm Săn và phẩm chất rút ra
| Chặng | Hành động của Đăm Săn | Phẩm chất thể hiện |
|---|---|---|
| Thách đấu | Đến tận nhà Mtao Mxây, gọi to khiêu chiến, thúc giục đối phương ra đấu thay vì lẩn tránh. | Chủ động, hiên ngang, danh dự của người tù trưởng. |
| Hiệp đấu thứ nhất | Bình tĩnh đón đỡ, múa khiên gọn và khoẻ trong khi đối thủ múa may khoa trương rồi lúng túng. | Tự tin, sức khoẻ và tài nghệ vượt trội. |
| Hiệp đấu thứ hai | Nghe lời mách của ông Trời, dùng chày mềm ném trúng điểm yếu của đối thủ rồi đâm quyết định. | Thông minh, biết nghe, được thần linh giúp vì chính nghĩa. |
| Kết cục trận đấu | Không tha khi kẻ thù xin hàng, dứt khoát kết thúc cuộc chiến. | Quyết liệt, phân minh thù – bạn, vì nghĩa chung. |
| Sau chiến thắng | Cất tiếng kêu gọi tôi tớ, dân làng của đối phương cùng theo về; họ hưởng ứng đông đảo. | Có uy tín, được lòng dân; chiến đấu vì cộng đồng. |
| Ăn mừng | Mở tiệc linh đình nhiều ngày đêm với cồng chiêng, rượu, thức ăn. | Vẻ đẹp hào hùng, giàu sức sống; cuộc sống thịnh vượng là mơ ước chung. |
Bốn đặc điểm nổi bật cần nhớ
1. Dũng cảm, tài giỏi, tự tin
Đăm Săn chủ động tìm đến đối thủ, không chờ bị tấn công. Trong giao chiến, chàng luôn giữ thế chủ động, còn Mtao Mxây phải chạy, vấp, lúng túng. Sự đối lập này làm sức mạnh của Đăm Săn nổi lên rõ rệt.
2. Quyết liệt vì danh dự và hạnh phúc
Mục đích của cuộc chiến là cứu Hơ Nhị, giành lại hạnh phúc gia đình và danh dự của tù trưởng. Vì thế chàng không dừng lại ở nửa chừng và không mủi lòng trước lời cầu xin của kẻ đã cướp vợ mình.
3. Được thần linh giúp sức
Yếu tố kì ảo (ông Trời hiện xuống chỉ cách thắng) là thủ pháp quen thuộc của sử thi. Nó cho thấy người anh hùng đại diện cho chính nghĩa và cho ý chí của cộng đồng, nên cả trời đất cũng đứng về phía chàng. Tuy vậy, chiến thắng vẫn nhờ sức mạnh và lòng quả cảm của chính Đăm Săn.
4. Gắn bó với cộng đồng
Sau khi thắng, Đăm Săn không giữ chiến lợi phẩm cho riêng mình mà cùng dân làng trở về, làm cho buôn làng đông vui, giàu mạnh. Với người Ê-đê, đó là lí tưởng của người anh hùng: sức mạnh phục vụ sự thịnh vượng của cả buôn.
Nghệ thuật khắc hoạ nhân vật
- Đối lập: Đăm Săn bình tĩnh, khoẻ, nhanh – Mtao Mxây khoa trương, hèn nhát, chậm chạp.
- Ngôn ngữ trang trọng, giàu hình ảnh: lối so sánh, phóng đại, miêu tả vượt cỡ thường.
- Đối thoại – độc thoại: lời thách đấu, lời gọi dân làng bộc lộ rõ tính cách.
- Yếu tố kì ảo: sự giúp đỡ của thần linh tô đậm tính chính nghĩa.
- Cảnh đông người, tiệc lớn: làm nổi không khí hào hùng của cộng đồng.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Chỉ liệt kê phẩm chất (“dũng cảm, mạnh mẽ”) mà không dẫn hành động cụ thể.
- Kể lại toàn bộ cốt truyện thay vì phân tích.
- Cho rằng Đăm Săn thắng hoàn toàn nhờ thần linh; đúng hơn là thần chỉ hỗ trợ cho nhân vật chính nghĩa.
- Quên nêu đối thủ Mtao Mxây để so sánh, làm bài thiếu sức thuyết phục.
- Không kết luận ý nghĩa: nhân vật là biểu tượng của cộng đồng Ê-đê.
Đoạn văn mẫu (khoảng 150 chữ)
Trong đoạn trích Chiến thắng Mtao Mxây, Đăm Săn hiện lên là người anh hùng mang vẻ đẹp của cả cộng đồng. Chàng đến thẳng nhà kẻ thù để thách đấu, điều đó cho thấy lòng dũng cảm và sự tự tin. Trong giao chiến, Đăm Săn bình tĩnh, nhanh nhẹn, trong khi Mtao Mxây múa may rồi hoảng hốt bỏ chạy. Khi nghe ông Trời mách, chàng ném chày mềm trúng đối thủ, rồi kiên quyết kết thúc trận chiến, không để kẻ thù sống sót. Điều đáng quý là sau chiến thắng, chàng kêu gọi dân làng cùng trở về và mở tiệc mừng thật lớn. Qua đó, Đăm Săn không chỉ là tù trưởng giỏi võ mà còn là người sống vì buôn làng, đại diện cho khát vọng hạnh phúc và thịnh vượng của người Ê-đê.
Mẹo nhớ nhanh
Nhớ “Thách – Đấu – Diệt – Gọi – Mừng”: năm hành động nối nhau, mỗi hành động gắn một phẩm chất (hiên ngang, tài giỏi, quyết liệt, được lòng dân, hào hùng). Viết bài chỉ cần đi theo năm chữ này.
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao trong hiệp đấu thứ hai Đăm Săn cần ông Trời giúp mà vẫn được coi là anh hùng?
Gợi ý: Thần chỉ mách cách thắng; người thực hiện đòn quyết định là Đăm Săn. Sự giúp đỡ chứng tỏ chàng chiến đấu vì chính nghĩa, được cộng đồng ủng hộ. - Câu 2. Hành động kêu gọi dân làng của Đăm Săn cho thấy điều gì?
Gợi ý: Chàng có uy tín, được tin yêu và chiến đấu vì cộng đồng, không vì lợi ích riêng. - Câu 3. Hãy viết 3–4 câu so sánh Đăm Săn và Mtao Mxây qua hành động.
Gợi ý: Đăm Săn chủ động thách đấu, bình tĩnh, quyết liệt; Mtao Mxây khoa trương, sợ hãi, chạy trốn, xin tha. Sự đối lập tôn vinh người anh hùng chính nghĩa.
Câu hỏi thường gặp
Đặc điểm nổi bật của nhân vật Đăm Săn là gì?
Đăm Săn dũng cảm, tài giỏi, tự tin; quyết liệt vì danh dự và hạnh phúc; được thần linh giúp vì chính nghĩa; và gắn bó với cộng đồng, chiến đấu để buôn làng giàu mạnh.
Vì sao ông Trời giúp Đăm Săn trong cuộc chiến với Mtao Mxây?
Yếu tố kì ảo này thể hiện Đăm Săn chiến đấu vì chính nghĩa và đại diện cho ý chí của cộng đồng, nên được cả trời đất ủng hộ. Đòn quyết định vẫn do chính Đăm Săn thực hiện.
Hành động kêu gọi dân làng sau chiến thắng có ý nghĩa gì?
Hành động này cho thấy Đăm Săn có uy tín, được dân làng tin yêu và chiến đấu vì lợi ích chung của cộng đồng, không phải vì danh vọng cá nhân.
Làm thế nào để phân tích nhân vật Đăm Săn đạt điểm cao?
Đi từ hành động cụ thể đến phẩm chất, dùng so sánh với Mtao Mxây, nêu các thủ pháp nghệ thuật như đối lập, phóng đại, yếu tố kì ảo và kết luận ý nghĩa biểu tượng của nhân vật.