Trả lời nhanh
Những điều được coi là đúng đắn, phù hợp với đạo lí và lợi ích chung của xã hội được gọi là lẽ phải. Lẽ phải là thước đo để mỗi người nhận biết điều nên làm, điều không nên làm, từ đó biết bảo vệ cái đúng và phê phán cái sai trong cuộc sống hằng ngày.
Lẽ phải là gì?
Trong bài “Tôn trọng lẽ phải” của môn Giáo dục công dân lớp 8, lẽ phải được hiểu là những điều được coi là đúng đắn, phù hợp với đạo lí và lợi ích chung của xã hội.
Muốn gọi một việc là “lẽ phải”, việc đó cần đáp ứng đồng thời các điều kiện sau:
- Đúng đắn: không sai sự thật, không thiên vị, không xuyên tạc.
- Phù hợp đạo lí: hợp với những giá trị tốt đẹp mà cộng đồng thừa nhận như trung thực, nhân ái, công bằng.
- Có lợi cho xã hội: không chỉ tốt cho riêng một người mà còn không làm hại đến lợi ích chung.
Vì sao không chọn các khái niệm gần nghĩa?
Nhiều bạn nhầm lẽ phải với những từ có vẻ giống nhau. Em dùng bảng dưới đây để phân biệt.
| Khái niệm | Nội dung chính | Khác lẽ phải ở điểm nào? |
|---|---|---|
| Lẽ phải | Điều đúng đắn, hợp đạo lí và lợi ích chung | Là khái niệm cần tìm |
| Pháp luật | Quy tắc xử sự chung do Nhà nước ban hành, bảo đảm thực hiện bằng quyền lực nhà nước | Có tính bắt buộc; lẽ phải thiên về nhận thức đúng – sai |
| Kỉ luật | Tuân theo quy định, trật tự của một tập thể | Nói về việc chấp hành, không nói về đúng – sai nói chung |
| Quyền lợi | Lợi ích mà một người được hưởng | Một quyền lợi cá nhân chưa chắc đã phù hợp với lợi ích chung |
Biểu hiện của việc tôn trọng lẽ phải
- Biết phân biệt đúng – sai, tốt – xấu trước một sự việc.
- Ủng hộ, bảo vệ điều đúng, kể cả khi điều đó bất lợi cho mình.
- Dám nhận lỗi khi mình sai; không bao che cho người làm sai.
- Không a dua, không nói theo số đông khi chưa rõ đúng sai.
Ví dụ: Lớp em kiểm tra, bạn ngồi cạnh xin chép bài. Từ chối và giải thích rõ lí do là tôn trọng lẽ phải, vì gian lận không đúng đắn và không công bằng với cả lớp. Còn cho chép “vì tình bạn” là hiểu sai về lẽ phải.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “lẽ phải” với “ý kiến của số đông”. Số đông có thể sai; điều đúng phải dựa trên sự thật và đạo lí.
- Nhầm lẽ phải với lợi ích cá nhân. Việc có lợi cho riêng mình nhưng thiệt hại cho tập thể thì không phải lẽ phải.
- Cho rằng cứ im lặng là an toàn. Thấy điều sai mà làm ngơ cũng là chưa tôn trọng lẽ phải.
Mẹo nhớ: nhẩm ba chữ “Đúng – Đạo lí – Chung”. Đúng sự thật, hợp đạo lí, vì lợi ích chung.
Bài luyện tập
Câu 1. Bạn An thấy một bạn trong lớp bị đổ oan làm vỡ cửa kính, trong khi An biết người làm vỡ là bạn khác. An nên làm gì?
Đáp án: An nên mạnh dạn báo với thầy cô sự thật để bảo vệ bạn bị oan. Đây là hành động tôn trọng lẽ phải, vì đúng sự thật, công bằng và giúp tập thể giữ được sự tin tưởng nhau.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: “…… là những điều được coi là đúng đắn, phù hợp với đạo lí và lợi ích chung của xã hội.”
Đáp án: Lẽ phải.
Câu 3. Việc cả nhóm đồng ý bỏ học để đi chơi, em biết sai nhưng vẫn làm theo “cho vui”. Hành vi này có tôn trọng lẽ phải không? Vì sao?
Đáp án: Không. Em đã a dua theo số đông, đi ngược với điều đúng đắn và ảnh hưởng đến việc học. Việc nên làm là từ chối và khuyên các bạn.
Ghi nhớ
Lẽ phải là điều đúng đắn, hợp đạo lí và lợi ích chung của xã hội. Tôn trọng lẽ phải nghĩa là hiểu, bảo vệ và hành động theo điều đúng, đồng thời không chấp nhận những việc làm sai trái.
Câu hỏi thường gặp
Những điều đúng đắn, phù hợp với đạo lí và lợi ích chung của xã hội được gọi là gì?
Đó là lẽ phải. Đây là khái niệm trong bài Tôn trọng lẽ phải của môn Giáo dục công dân lớp 8.
Tôn trọng lẽ phải là gì?
Là công nhận, ủng hộ, tôn trọng và bảo vệ những điều đúng đắn; đồng thời biết điều chỉnh hành vi của mình theo hướng tích cực và không làm điều sai trái.
Lẽ phải khác pháp luật như thế nào?
Pháp luật do Nhà nước ban hành và có tính bắt buộc chung. Lẽ phải thiên về nhận thức đúng – sai theo đạo lí và lợi ích chung, không phải lúc nào cũng được quy định thành văn bản.
Học sinh cần làm gì để tôn trọng lẽ phải?
Trung thực trong học tập, dám nhận lỗi, bảo vệ bạn bị oan, không a dua theo hành vi sai trái và biết lắng nghe ý kiến đúng của người khác.