Trả lời nhanh
Miền núi nước ta dân cư thưa thớt chủ yếu do điều kiện tự nhiên khó khăn và kinh tế chậm phát triển: địa hình chia cắt, dốc, giao thông đi lại khó, đất canh tác hạn chế, ít việc làm và dịch vụ. Vì vậy phương án nêu “nhiều dân tộc ít người, sản xuất nhỏ” không phải nguyên nhân chính.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp: “Miền núi nước ta dân cư thưa thớt chủ yếu do: A. có nhiều dân tộc ít người, sản xuất nhỏ; B. nhiều thiên tai…”. Phần sau của các phương án còn lại chưa thể hiện đầy đủ, nên ở đây ta không chép lại mà chỉ ra tiêu chí chọn đáp án: phương án đúng phải nói về điều kiện tự nhiên khó khăn, giao thông hạn chế, kinh tế chưa phát triển. Bạn đối chiếu với đề của mình theo tiêu chí này là chọn được.
Vì sao miền núi thưa dân?
Phân bố dân cư luôn chịu tác động của nhiều nhân tố, trong đó nhân tố quyết định là điều kiện sinh sống và trình độ phát triển kinh tế.
- Địa hình hiểm trở: núi cao, sườn dốc, bị chia cắt mạnh, đất bằng để lập làng bản và trồng lúa nước rất ít.
- Giao thông khó khăn: đường xá ít, dễ sạt lở vào mùa mưa, việc đi lại, buôn bán, học tập, khám chữa bệnh đều tốn kém.
- Kinh tế chậm phát triển: công nghiệp, dịch vụ ít, ít việc làm nên khó giữ chân và thu hút dân cư; nhiều người di cư xuống đồng bằng, đô thị.
- Tài nguyên phân tán: khoáng sản, rừng, đất trồng cây công nghiệp có nhưng khai thác tốn vốn, cần kĩ thuật, chưa đủ sức hút dân số lớn.
Ngược lại, đồng bằng có đất phù sa màu mỡ, giao thông thuận lợi, nhiều khu công nghiệp và đô thị nên đông dân. Đồng bằng sông Hồng có mật độ hơn 1.000 người/km², trong khi nhiều vùng miền núi chỉ dưới 150 người/km² (mật độ trung bình cả nước khoảng 300 người/km²).
Loại trừ phương án “nhiều dân tộc ít người, sản xuất nhỏ”
- “Có nhiều dân tộc ít người”: số dân tộc không quyết định mật độ. Các dân tộc ít người sống ở miền núi vì từ lâu đã thích nghi với địa hình ở đó; đây là kết quả của phân bố dân cư chứ không phải nguyên nhân khiến dân thưa.
- “Sản xuất nhỏ”: chỉ là biểu hiện của kinh tế chậm phát triển, mang tính hệ quả và chưa nêu được nguyên nhân gốc là điều kiện tự nhiên – giao thông.
- “Nhiều thiên tai”: thiên tai (lũ quét, sạt lở) có góp phần gây khó khăn, nhưng không phải nguyên nhân chủ yếu; đồng bằng cũng chịu bão, lũ mà vẫn rất đông dân.
Mẹo nhớ
Gặp câu “do đâu dân cư phân bố không đều”, hãy nhớ bộ ba: tự nhiên – giao thông – kinh tế. Đáp án chọn nhân tố mang tính gốc, tránh chọn những ý chỉ là hệ quả (sản xuất nhỏ, ít người) hoặc yếu tố phụ (thiên tai).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nhiều dân tộc ít người” với nguyên nhân thưa dân – thực ra miền núi là địa bàn cư trú của nhiều dân tộc nhưng vẫn thưa dân vì diện tích rộng.
- Đồng nhất “thưa dân” với “ít dân”: miền núi chiếm phần lớn diện tích nhưng chỉ có tỉ lệ dân số nhỏ nên mật độ thấp.
Luyện tập
Câu 1. Nhân tố nào dưới đây là nguyên nhân chủ yếu làm Tây Nguyên có mật độ dân số thấp hơn đồng bằng sông Cửu Long: địa hình cao nguyên rộng, giao thông và cơ sở hạ tầng hạn chế, hay vùng có nhiều thiên tai hơn?
Đáp án: điều kiện địa hình, giao thông – hạ tầng và trình độ phát triển; đồng bằng sông Cửu Long có đất phù sa, sông ngòi thuận lợi, lịch sử khai thác lâu đời.
Câu 2. Nêu hai giải pháp giúp phân bố lại dân cư hợp lí hơn ở miền núi.
Đáp án gợi ý: phát triển giao thông, điện, trường học, trạm y tế; phát triển kinh tế (cây công nghiệp, chăn nuôi, du lịch, thủy điện) để tạo việc làm, thu hút và giữ chân người dân.
Câu hỏi thường gặp
Miền núi nước ta dân cư thưa thớt chủ yếu do nguyên nhân nào?
Chủ yếu do điều kiện tự nhiên khó khăn (địa hình hiểm trở, giao thông đi lại khó) và kinh tế chậm phát triển, ít việc làm, ít dịch vụ.
Có nhiều dân tộc ít người có phải nguyên nhân khiến miền núi thưa dân không?
Không. Các dân tộc ít người cư trú ở miền núi là kết quả của lịch sử thích nghi với địa hình, không phải nguyên nhân làm mật độ dân số thấp.
Mật độ dân số miền núi so với đồng bằng như thế nào?
Đồng bằng sông Hồng có mật độ hơn 1.000 người/km², còn nhiều vùng miền núi chỉ dưới 150 người/km², thấp hơn nhiều mức trung bình cả nước khoảng 300 người/km².
Làm thế nào để phân bố dân cư miền núi hợp lí hơn?
Đầu tư giao thông, điện, y tế, giáo dục và phát triển kinh tế theo thế mạnh địa phương để tạo việc làm, giúp người dân ổn định cuộc sống.