Trả lời nhanh
Thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp lần thứ hai (khoảng nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX) gồm: sử dụng điện năng (động cơ điện, đèn điện, điện thoại, điện báo), động cơ đốt trong gắn với dầu mỏ (ô tô, máy bay), tiến bộ về luyện kim, hóa chất và sản xuất dây chuyền quy mô lớn, tạo nên năng suất lao động vượt trội.
Bối cảnh của cách mạng công nghiệp lần thứ hai
Sau cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, nhiều nước tư bản đã có nền công nghiệp phát triển. Từ khoảng những năm 70 của thế kỉ XIX, nhờ các thành tựu khoa học mới về điện, hóa học và cơ học, sản xuất bước sang giai đoạn mới. Mĩ, Đức đi lên rất nhanh, cùng với Anh, Pháp và sau đó là Nhật Bản.
Điểm khác lớn: nếu lần thứ nhất lấy than và máy hơi nước làm trung tâm thì lần thứ hai lấy điện và động cơ đốt trong làm nền tảng.
Các thành tựu tiêu biểu
1. Năng lượng: điện và dầu mỏ
- Máy phát điện và động cơ điện được hoàn thiện, điện dần thay thế sức hơi nước trong nhà máy.
- Đèn điện sợi đốt được thương mại hóa (Ê-đi-xơn hoàn thiện cuối thập niên 1870), thắp sáng thành phố và nhà máy.
- Dầu mỏ được khai thác quy mô lớn làm nhiên liệu cho động cơ.
2. Giao thông vận tải
- Động cơ đốt trong ra đời, từ đó xuất hiện ô tô chạy bằng xăng (Ben, cuối thập niên 1880).
- Năm 1903, anh em Rai chế tạo và bay thử thành công máy bay có động cơ.
- Tàu thủy, tàu hỏa tiếp tục được cải tiến, mạng lưới đường sắt mở rộng.
3. Thông tin liên lạc
- Điện thoại ra đời năm 1876 (Gra-ham Beo).
- Điện báo và sau đó là vô tuyến điện giúp tin tức truyền đi trong tích tắc, kể cả qua đại dương.
4. Luyện kim và hóa chất
- Phương pháp luyện thép mới cho ra thép nhiều và rẻ, phục vụ đường ray, cầu, tàu, máy móc.
- Công nghiệp hóa chất phát triển: phân bón, thuốc nhuộm, thuốc nổ, chất dẻo ban đầu.
5. Tổ chức sản xuất
- Xuất hiện dây chuyền lắp ráp (năm 1913 hãng Pho áp dụng cho sản xuất ô tô), giúp giảm giá thành và đẩy nhanh sản xuất hàng loạt.
- Quản lí lao động khoa học được áp dụng rộng rãi.
So sánh với cách mạng công nghiệp lần thứ nhất
| Tiêu chí | Lần thứ nhất | Lần thứ hai |
|---|---|---|
| Thời gian | Khoảng cuối thế kỉ XVIII – giữa thế kỉ XIX | Khoảng cuối thế kỉ XIX – đầu thế kỉ XX |
| Nguồn năng lượng | Than đá, hơi nước | Điện, dầu mỏ, động cơ đốt trong |
| Đặc trưng sản xuất | Cơ khí hóa bằng máy hơi nước | Điện khí hóa, dây chuyền hàng loạt |
Tác động của cách mạng công nghiệp lần thứ hai
- Kinh tế: năng suất tăng mạnh, hình thành các công ty độc quyền lớn.
- Xã hội: đô thị phát triển nhanh, số lượng công nhân tăng, đời sống thay đổi nhờ điện và phương tiện giao thông mới.
- Quốc tế: nhu cầu nguyên liệu và thị trường thúc đẩy các nước tư bản đẩy mạnh xâm chiếm thuộc địa, làm sâu sắc mâu thuẫn giữa các cường quốc.
Cách trả lời ngắn khi làm bài kiểm tra
Em chỉ cần nhớ cụm “điện – động cơ đốt trong – thông tin – dây chuyền”. Mỗi ý kèm một ví dụ cụ thể (đèn điện, ô tô, điện thoại, dây chuyền lắp ráp) là đủ điểm.
Bài tập luyện tập
- Phát minh nào mở đầu cho thời đại điện thoại?
Đáp án: Điện thoại của Gra-ham Beo năm 1876. - Vì sao nói cách mạng công nghiệp lần hai khác lần một về nguồn năng lượng?
Đáp án: Lần một dùng than và hơi nước, lần hai dùng điện, dầu mỏ và động cơ đốt trong. - Nêu một tác động tiêu cực của cách mạng công nghiệp lần hai đối với quan hệ quốc tế.
Đáp án: Các nước tư bản chạy đua giành thuộc địa, làm gia tăng mâu thuẫn và nguy cơ chiến tranh.
Câu hỏi thường gặp
Cách mạng công nghiệp lần thứ hai diễn ra khi nào?
Giai đoạn này thường được xác định từ khoảng nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, với thời điểm bùng nổ vào những năm 1870 – 1914.
Nguồn năng lượng chính của cách mạng công nghiệp lần hai là gì?
Điện năng và dầu mỏ, kết hợp với động cơ điện và động cơ đốt trong.
Dây chuyền sản xuất hàng loạt xuất hiện ở đâu?
Dây chuyền lắp ráp ô tô của hãng Pho ở Mĩ năm 1913 là ví dụ nổi tiếng nhất.
Cách mạng công nghiệp lần hai tác động gì đến thế giới?
Tăng năng suất, thúc đẩy đô thị hóa và hình thành các công ty độc quyền; đồng thời làm gay gắt cuộc chạy đua giành thuộc địa.