Trả lời nhanh
Vương triều Gúp-ta tồn tại từ năm 320 đến năm 535 ở Ấn Độ. Đây là thời kì đất nước thống nhất, nông nghiệp và thương mại phát triển, xã hội ổn định theo chế độ đẳng cấp. Về văn hoá, Ấn Độ đạt thành tựu rực rỡ ở tôn giáo (Hin-đu giáo, Phật giáo), văn học chữ Phạn, thiên văn, y học, kiến trúc và điêu khắc. Những thành tựu này còn để lại dấu ấn đến ngày nay.
Bài 8 trong sách Lịch sử và Địa lí 7 (Chân trời sáng tạo) có ba mục lớn: điều kiện tự nhiên, tình hình chính trị – kinh tế – xã hội và thành tựu văn hoá. Phần dưới đây trả lời lần lượt các câu hỏi trong bài, đồng thời giải thích vì sao lại có kết luận như vậy để em dễ nhớ.
Mốc thời gian cần nắm của vương triều Gúp-ta
Trước khi làm bài, em hãy nhìn trục thời gian ngắn gọn dưới đây. Chỉ có ba mốc chính, nhớ được chúng là em đã nắm xương sống của bài.
1. Điều kiện tự nhiên của Ấn Độ (câu hỏi trang 33)
Câu hỏi: Nêu những nét chính về điều kiện tự nhiên của Ấn Độ.
Gợi ý trả lời:
- Ấn Độ nằm ở khu vực Nam Á, trên một bán đảo lớn.
- Phía bắc có dãy Hi-ma-lay-a chắn ngang, như một “bức tường” tự nhiên.
- Phía nam và hai bên bờ bán đảo giáp biển (Ấn Độ Dương), thuận lợi cho giao thương đường biển.
- Ở phía bắc có đồng bằng sông Ấn và sông Hằng, đất phù sa màu mỡ, nhiều nước, rất thích hợp trồng lúa và các cây lương thực.
- Phía nam là cao nguyên Đê-can, địa hình cao và khô hơn, cư dân chăn nuôi gia súc và trồng trọt trên các vùng đất thích hợp.
Vì sao cần biết? Hai đồng bằng sông lớn là cái nôi của nền văn minh Ấn Độ cổ đại, còn đường bờ biển dài giúp Ấn Độ buôn bán, truyền bá văn hoá ra bên ngoài, trong đó có Đông Nam Á.
2. Chính trị, kinh tế, xã hội thời Gúp-ta (câu hỏi trang 33)
Câu hỏi 1: Trình bày những nét chính về tình hình chính trị, kinh tế, xã hội thời kì Gúp-ta.
| Lĩnh vực | Nội dung chính |
|---|---|
| Chính trị | Năm 320, vương triều Gúp-ta được thành lập, Bắc Ấn thống nhất. Đầu thế kỉ VI, người Hung Nô tràn vào xâm lược Bắc Ấn, vương triều suy yếu và đến năm 535 thì chấm dứt. |
| Kinh tế | Đa số dân sống ở nông thôn, làm nông nghiệp. Thương mại ở thành thị phát triển, tiền vàng và tiền bạc được dùng rộng rãi. Nghề luyện kim, luyện sắt và chế tác đồ trang sức đạt trình độ cao. |
| Xã hội | Duy trì chế độ đẳng cấp: vị trí xã hội và nghề nghiệp của mỗi người gắn với đẳng cấp mà họ sinh ra. |
Câu hỏi 2: Xã hội Ấn Độ thời Gúp-ta được nhà sư Pháp Hiển miêu tả như thế nào trong tư liệu 8.5?
Qua lời kể của Pháp Hiển (nhà sư Trung Quốc sang Ấn Độ tìm kinh Phật), em có thể rút ra:
- Đời sống dân chúng khá yên bình, no đủ.
- Người dân cày cấy trên đất của nhà vua mới phải nộp một khoản thuế, tức là thuế má không quá nặng nề.
- Pháp luật khoan hoà, hầu như không dùng hình phạt tàn khốc như chặt đầu hay trừng phạt thân thể.
- Quan lại, quân lính phục vụ nhà vua được trả công.
- Phong tục chịu ảnh hưởng của tôn giáo: dân ít sát sinh, ít uống rượu.
Lưu ý khi làm bài: tư liệu là cái nhìn của một nhà sư khách phương xa, nên nó phản ánh mặt ổn định của xã hội. Khi trả lời, em chỉ cần bám vào các chi tiết tư liệu đưa ra, không suy diễn thêm.
3. Một số thành tựu văn hoá tiêu biểu (câu hỏi trang 35)
Câu hỏi 1: Kể tên những thành tựu tiêu biểu của văn hoá Ấn Độ thời Gúp-ta.
| Lĩnh vực | Thành tựu |
|---|---|
| Tôn giáo | Hin-đu giáo trở thành tôn giáo có ảnh hưởng lớn; Phật giáo vẫn được coi trọng và phát triển. |
| Văn học | Văn thơ chữ Phạn phát triển mạnh. Tiêu biểu là nhà thơ, nhà viết kịch Ca-li-đa-sa (Kalidasa) với vở kịch nổi tiếng về nàng Sa-kun-ta-la (Shakuntala). |
| Thiên văn học | Các nhà khoa học đã đưa ra giả thuyết Trái Đất có hình cầu và tự quay quanh trục của nó. |
| Toán học | Phát triển mạnh, đặt nền tảng cho hệ chữ số mà ngày nay ta gọi là chữ số Ả Rập (có gốc từ Ấn Độ), trong đó có số 0. |
| Y học | Thầy thuốc biết phẫu thuật, khử trùng vết thương và dùng nhiều dược liệu chữa bệnh. |
| Kiến trúc – điêu khắc | Hình thành phong cách nghệ thuật Gúp-ta với các công trình như chùa hang A-gian-ta (Ajanta), bảo tháp San-chi (Sanchi), đền thờ Hin-đu giáo. |
Câu hỏi 2: Việc Trường Đại học Phật giáo Na-lan-đa dạy cả tri thức về Hin-đu giáo thể hiện điều gì?
Na-lan-đa là trung tâm giáo dục nổi tiếng, thu hút học giả từ nhiều nơi đến học. Việc trường của Phật giáo vẫn giảng dạy tri thức của Hin-đu giáo cho thấy:
- Người Ấn Độ tôn trọng, hoà hợp giữa các tôn giáo, không đối đầu nhau.
- Nhà trường coi trọng tri thức, sẵn sàng tiếp thu những giá trị hay từ nhiều nguồn.
Luyện tập – Vận dụng (trang 36)
Luyện tập 1: Hoàn thành bảng khái quát về Ấn Độ thời Gúp-ta
| Nội dung | Vương triều Gúp-ta |
|---|---|
| Thời gian | Từ năm 320 đến năm 535 |
| Tình hình chính trị | Thống nhất Bắc Ấn từ năm 320; đầu thế kỉ VI bị Hung Nô xâm lược; năm 535 vương triều chấm dứt |
| Tình hình kinh tế – xã hội | Nông nghiệp là chính, thương mại và thủ công phát triển; xã hội ổn định, phân chia đẳng cấp |
| Thành tựu văn hoá | Hin-đu giáo, Phật giáo; văn học chữ Phạn; thiên văn, toán học, y học; kiến trúc và điêu khắc phong cách Gúp-ta |
Vận dụng 2: Thành tựu nào còn ảnh hưởng đến ngày nay?
Em có thể chọn một hoặc hai thành tựu và nêu lí do:
- Chữ số và số 0: ngày nay ta vẫn dùng hệ chữ số có gốc từ Ấn Độ trong học tập, khoa học và đời sống.
- Y học: kĩ thuật phẫu thuật, giữ vệ sinh vết thương là nền móng để y học sau này phát triển.
- Kiến trúc: chùa hang A-gian-ta, bảo tháp San-chi là di sản thu hút khách tham quan và nghiên cứu.
- Văn học: các tác phẩm chữ Phạn của Ca-li-đa-sa vẫn được dịch, biểu diễn và nghiên cứu.
Mẹo nhớ bài nhanh
- Ba mốc: 320 (lập) – đầu thế kỉ VI (Hung Nô) – 535 (kết thúc). Nhớ “ba hai mươi dựng nước, năm ba lăm là hết”.
- Thành tựu: nhớ theo thứ tự “Tôn – Văn – Thiên – Toán – Y – Kiến” (tôn giáo, văn học, thiên văn, toán, y học, kiến trúc).
- Vì sao phát triển? Thống nhất lâu dài + đất đai phù sa + thương mại đường biển.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm vương triều Gúp-ta (320–535) với vương triều Hồi giáo Đê-li hay đế quốc Mô-gôn ở các bài sau. Gúp-ta là vương triều Ấn Độ giáo/Phật giáo cổ đại, còn hai vương triều kia gắn với Hồi giáo.
- Viết tên nhân vật trong tác phẩm như tên tác phẩm. Sa-kun-ta-la là nhân vật nữ chính trong vở kịch của Ca-li-đa-sa, không phải tên nhà văn.
- Ghi “kết thúc năm 320”. Năm 320 là năm thành lập.
- Trả lời câu về Na-lan-đa chỉ là “dạy học”, không nêu ý nghĩa tôn trọng và hoà hợp tôn giáo.
Bài luyện tập có đáp án
- Điền khuyết: Vương triều Gúp-ta được thành lập năm ……, chấm dứt năm …… sau khi người …… xâm lược.
Đáp án: 320; 535; Hung Nô. - Đúng hay sai? “Dãy Hi-ma-lay-a nằm ở phía nam bán đảo Ấn Độ.”
Đáp án: Sai. Hi-ma-lay-a nằm ở phía bắc; phía nam là cao nguyên Đê-can. - Giải thích: Vì sao nói thương mại thời Gúp-ta phát triển?
Đáp án gợi ý: Vì ở thành thị buôn bán sôi động, tiền vàng và tiền bạc lưu hành rộng rãi, lại có đường bờ biển dài thuận lợi cho giao thương. - Nối cột: Chùa hang A-gian-ta – ? ; Ca-li-đa-sa – ? ; Pháp Hiển – ?
Đáp án: kiến trúc – điêu khắc; văn học chữ Phạn; nhà sư Trung Quốc ghi chép về xã hội Ấn Độ.
Xem thêm tài liệu Bài 8
- Lý thuyết Lịch sử 7 Bài 8: Vương triều Gúp-ta
- Sách bài tập Lịch sử 7 Bài 8
- 15 câu trắc nghiệm Lịch sử 7 Bài 8 có đáp án
- Bài 7: Thành tựu văn hoá chủ yếu của Trung Quốc
- Bài 9: Vương triều Hồi giáo Đê-li
- Giải SGK Lịch sử 7 – Chân trời sáng tạo (cả cuốn)
Câu hỏi thường gặp
Vương triều Gúp-ta tồn tại trong khoảng thời gian nào?
Vương triều Gúp-ta thành lập năm 320, thống nhất Bắc Ấn và chấm dứt vào năm 535 sau khi người Hung Nô tràn vào xâm lược từ đầu thế kỉ VI.
Kể tên các thành tựu văn hoá tiêu biểu của Ấn Độ thời Gúp-ta?
Gồm Hin-đu giáo và Phật giáo, văn học chữ Phạn (Ca-li-đa-sa), thiên văn học (Trái Đất hình cầu, tự quay), toán học (số 0), y học (phẫu thuật, khử trùng) và kiến trúc – điêu khắc như chùa hang A-gian-ta, bảo tháp San-chi.
Việc Đại học Na-lan-đa dạy tri thức Hin-đu giáo cho thấy điều gì?
Cho thấy người Ấn Độ tôn trọng và hoà hợp giữa các tôn giáo, đồng thời coi trọng tri thức, sẵn sàng tiếp thu những giá trị hay từ nhiều nguồn.
Xã hội Ấn Độ thời Gúp-ta được Pháp Hiển miêu tả ra sao?
Xã hội yên bình, thuế nhẹ (chỉ người cày đất nhà vua mới nộp thuế), ít hình phạt tàn khốc, quan quân được trả công, dân ít sát sinh và ít uống rượu.