Trả lời nhanh
Ở vùng ôn đới, bờ Đông của đại dương có khí hậu lạnh, ít mưa (phương án C). Nguyên nhân: ven bờ Đông ôn đới có dòng biển lạnh chảy từ vĩ độ cao xuống, làm không khí lạnh đi và khó bốc hơi gây mưa. Ngược lại, bờ Tây ôn đới có dòng biển nóng nên ấm và mưa nhiều.
Cách nhớ nhanh: dòng biển quyết định khí hậu ven bờ
Hầu hết câu hỏi về “bờ Đông – bờ Tây” trong Bài 12 chỉ cần một ý: nơi nào có dòng biển nóng đi qua thì ấm hơn, mưa nhiều hơn; nơi nào có dòng biển lạnh thì lạnh hơn, khô hơn. Em chỉ cần xác định đúng loại dòng biển ở từng bờ.
| Vùng | Bờ lục địa | Dòng biển thường gặp | Khí hậu ven bờ |
|---|---|---|---|
| Ôn đới | Bờ Tây | Nóng (ví dụ Bắc Đại Tây Dương) | Ấm, mưa nhiều |
| Ôn đới | Bờ Đông | Lạnh (ví dụ Lab-ra-đo, Grơn-len) | Lạnh, ít mưa |
| Chí tuyến | Bờ Tây | Lạnh (Pê-ru, Ca-li-phoóc-ni-a, Ben-ghê-la) | Khô, ít mưa |
| Chí tuyến | Bờ Đông | Nóng (Gơn-xtrim, Bra-xin, Đông Úc) | Ẩm, mưa nhiều |
Mẹo: ở ôn đới và chí tuyến, tình trạng của hai bờ trái ngược nhau. Chỉ cần thuộc một bờ là suy ra được bờ còn lại.
Để học chắc phần kiến thức này, em xem thêm lý thuyết tại Lý thuyết Địa lí 10 Bài 12 và Giải SGK Địa lí 10 Bài 12.
Phần 1: 13 câu trắc nghiệm cơ bản
Câu 1. Ở vùng ôn đới, bờ Tây của lục địa có khí hậu ấm, mưa nhiều chủ yếu do hoạt động của
A. dòng biển nóng. B. áp thấp ôn đới. C. gió địa phương. D. frông ôn đới.
Đáp án: A. Dòng biển nóng (như Bắc Đại Tây Dương) mang nhiệt và hơi ẩm vào ven bờ. Áp thấp, frông ôn đới có gây mưa nhưng không phải nhân tố “chủ yếu” tạo nên sự khác biệt giữa hai bờ.
Câu 2. Dao động của thuỷ triều nhỏ nhất khi Mặt Trăng, Mặt Trời và Trái Đất ở vị trí
A. vuông góc. B. thẳng hàng. C. vòng cung. D. đối xứng.
Đáp án: A. Khi ba thiên thể vuông góc, lực hút của Mặt Trời và Mặt Trăng “kéo lệch hướng nhau” nên triều kém (nhỏ nhất). Thẳng hàng thì triều cường. Hai phương án C, D không phải thuật ngữ dùng để mô tả vị trí này.
Câu 3. Dòng biển nào sau đây là dòng biển lạnh?
A. Gơn-xtrim. B. Pê-ru. C. Bra-xin. D. Đông Úc.
Đáp án: B. Pê-ru chảy dọc bờ Tây Nam Mỹ, đưa nước lạnh từ vĩ độ cao lên. Gơn-xtrim, Bra-xin, Đông Úc đều là dòng nóng.
Câu 4. Độ muối trung bình của nước đại dương là
A. 35‰. B. 32‰. C. 34‰. D. 33‰.
Đáp án: A. Trung bình 35‰, nghĩa là 1 kg nước biển chứa khoảng 35 g muối. Con số này thay đổi theo vị trí.
Câu 5. Dòng biển nóng có đặc điểm nào sau đây?
A. Vào mùa hạ chạy từ vĩ độ cao về vĩ độ thấp. B. Nhiệt độ nước cao hơn 30 °C và có thể gây cháy rừng. C. Nhiệt độ nước cao hơn 0 °C và tự di chuyển trên biển. D. Nhiệt độ cao hơn nhiệt độ của khối nước xung quanh.
Đáp án: D. “Nóng” hay “lạnh” là so sánh với nước xung quanh, không có ngưỡng nhiệt cố định. A mô tả dòng lạnh; B, C đều sai về khái niệm.
Câu 6. Các dòng biển nóng thường chảy từ
A. bán cầu Bắc xuống Nam. B. vĩ độ thấp về vĩ độ cao. C. bán cầu Nam lên Bắc. D. vĩ độ cao về vĩ độ thấp.
Đáp án: B. Nước ấm xuất phát từ vùng nhiệt đới (vĩ độ thấp) đi lên vĩ độ cao. Dòng lạnh đi theo chiều ngược lại.
Câu 7. Ở vùng ôn đới, bờ Đông của đại dương có khí hậu
A. lạnh, khô hạn. B. nóng, ẩm ướt. C. lạnh, ít mưa. D. ấm, mưa nhiều.
Đáp án: C.
- D (ấm, mưa nhiều) là khí hậu của bờ Tây ôn đới – lỗi nhầm rất phổ biến.
- B (nóng, ẩm ướt) không phù hợp với vùng ôn đới.
- A (lạnh, khô hạn) nói quá: dòng lạnh làm giảm mưa chứ chưa thành khô hạn như hoang mạc.
- C đúng vì ven bờ Đông có dòng biển lạnh (như Lab-ra-đo) nên nhiệt độ thấp, lượng mưa ít hơn bờ Tây.
Câu 8. Hình thức dao động tại chỗ của nước biển và đại dương gọi là
A. sóng biển. B. triều cường. C. dòng biển. D. thủy triều.
Đáp án: A. Sóng là dao động tại chỗ; dòng biển là sự di chuyển thành dòng; thủy triều là dao động theo chu kì do sức hút của Mặt Trăng, Mặt Trời.
Câu 9. Ở vùng chí tuyến, bờ Tây lục địa có khí hậu
A. ẩm, mưa nhiều. B. khô, ít mưa. C. nóng, mưa nhiều. D. lạnh, ít mưa.
Đáp án: B. Dòng biển lạnh ven bờ làm không khí ổn định, ít mưa; vùng chí tuyến vốn đã nóng nên kết quả là khô (không phải “lạnh”).
Câu 10. Nước biển và đại dương có vị mặn chủ yếu là do
A. động đất, núi lửa ngầm. B. sinh vật biển tiết ra. C. nước sông hòa tan muối từ đất, đá lục địa đưa ra. D. vận động kiến tạo dưới đáy biển.
Đáp án: C. Nước sông mang muối khoáng ra biển, nước biển bốc hơi còn muối ở lại.
Câu 11. Trên biển và đại dương có những loại dòng biển nào?
A. Lạnh và nguội. B. Nóng và trắng. C. Nóng và lạnh. D. Trắng và nguội.
Đáp án: C. Chỉ có hai loại: dòng biển nóng và dòng biển lạnh.
Câu 12. Nước biển và đại dương có mấy hình thức vận động?
A. 4. B. 1. C. 2. D. 3.
Đáp án: D. Ba hình thức: sóng, thủy triều, dòng biển.
Câu 13. Ở vùng chí tuyến, bờ Đông của lục địa có mưa nhiều chủ yếu là do hoạt động của
A. dòng biển. B. Tín phong. C. áp cao. D. gió mùa.
Đáp án: A. Bờ Đông chí tuyến có dòng biển nóng (Bra-xin, Đông Úc, Gơn-xtrim…) làm nước biển ấm, bốc hơi mạnh, mưa nhiều; đối xứng với bờ Tây có dòng lạnh. Áp cao chí tuyến khiến thời tiết khô ổn định nên C không hợp lí. Gió mùa chỉ có ở một số khu vực nhất định, không phải nhân tố chung cho cả vùng chí tuyến.
Biểu đồ nhớ nhanh về thủy triều
Câu 2 và câu 14 dưới đây đều dựa vào vị trí của ba thiên thể. Em nhìn hình để nhớ: thẳng hàng → triều cường; vuông góc → triều kém.
Phần 2: 7 câu luyện thêm (bổ sung cùng bài)
Câu 14. Triều cường xảy ra khi Mặt Trời, Mặt Trăng và Trái Đất ở vị trí
A. thẳng hàng. B. vuông góc. C. tạo thành tam giác cân. D. không phụ thuộc vị trí.
Đáp án: A. Thẳng hàng xảy ra vào ngày không trăng và ngày trăng tròn, lực hút cộng gộp nên biên độ triều lớn nhất.
Câu 15. Sóng biển thông thường được sinh ra chủ yếu do
A. gió. B. động đất ngầm. C. lực hút của Mặt Trăng. D. núi lửa phun ngầm.
Đáp án: A. Gió thổi càng mạnh, càng lâu, trên mặt nước càng rộng thì sóng càng cao.
Câu 16. Nguyên nhân chủ yếu sinh ra thủy triều là
A. gió mùa. B. sức hút của Mặt Trăng và Mặt Trời. C. dòng biển. D. sự quay của Trái Đất quanh trục.
Đáp án: B. Mặt Trăng ở gần hơn nên đóng vai trò chính, Mặt Trời tác động thêm.
Câu 17. Nhìn chung, nhiệt độ nước biển tầng mặt thay đổi theo vĩ độ như thế nào?
A. Tăng từ xích đạo về hai cực. B. Giảm dần từ vùng xích đạo, nhiệt đới về hai cực. C. Không đổi. D. Cao nhất ở hai cực.
Đáp án: B. Vĩ độ càng cao, góc chiếu của tia sáng Mặt Trời càng nhỏ, nhiệt nhận được càng ít.
Câu 18. Biển nào sau đây có độ muối cao do khí hậu khô nóng, bốc hơi mạnh, ít sông đổ vào?
A. Biển Ban-tích. B. Biển Đỏ. C. Biển Đen. D. Biển Bắc.
Đáp án: B. Biển Đỏ nằm trong vùng hoang mạc, bốc hơi lớn, gần như không có sông. Biển Ban-tích nhận nhiều nước sông và mưa, lại lạnh, bốc hơi ít nên độ muối thấp.
Câu 19. Dòng biển nào sau đây là dòng biển nóng?
A. Ca-li-phoóc-ni-a. B. Ben-ghê-la. C. Gơn-xtrim. D. Grơn-len.
Đáp án: C. Ba dòng còn lại đều là dòng biển lạnh.
Câu 20. Sóng thần chủ yếu do nguyên nhân nào sau đây?
A. Bão. B. Động đất, núi lửa ngầm dưới đáy biển. C. Gió mùa. D. Thủy triều.
Đáp án: B. Chấn động đáy biển làm cả khối nước dịch chuyển đột ngột, tạo sóng rất lớn khi vào gần bờ. Bão chỉ gây sóng lớn và nước dâng.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm bờ Đông với bờ Tây ở ôn đới: nhớ “Tây ấm – Đông lạnh” ở ôn đới, “Tây khô – Đông ẩm” ở chí tuyến.
- Nhầm hướng chảy: dòng nóng đi lên vĩ độ cao, dòng lạnh đi xuống vĩ độ thấp.
- Lẫn sóng – thủy triều – dòng biển: sóng dao động tại chỗ, thủy triều có chu kì, dòng biển chuyển động thành dòng lớn.
- Lẫn triều cường và triều kém: thẳng hàng là lớn nhất, vuông góc là nhỏ nhất.
Bài luyện tập tự luận ngắn
- Vì sao Biển Ban-tích có độ muối thấp hơn mức trung bình của đại dương?
Gợi ý đáp án: nhiệt độ thấp nên bốc hơi ít, mưa nhiều và có nhiều sông đổ vào, nước ngọt pha loãng nước biển. - Dòng biển Pê-ru ảnh hưởng thế nào đến khí hậu ven bờ Tây Nam Mỹ?
Gợi ý đáp án: là dòng lạnh nên làm khí hậu ven biển khô, ít mưa, hình thành hoang mạc ven biển. - Trong một tháng âm lịch, thủy triều có mấy lần đạt cực đại?
Gợi ý đáp án: hai lần, vào những ngày gần không trăng và trăng tròn (ba thiên thể thẳng hàng).
Ôn tiếp các bài liền kề
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Bài 11: Thủy quyển, nước trên lục địa
- Trắc nghiệm Địa lí 10 Bài 14: Đất trên Trái Đất
- Sách bài tập Địa lí 10 Bài 12
- Trắc nghiệm Địa lí 10 – Kết nối tri thức (cả cuốn)
Câu hỏi thường gặp
Ở vùng ôn đới, bờ Đông của đại dương có khí hậu như thế nào?
Có khí hậu lạnh, ít mưa vì ven bờ có dòng biển lạnh chảy từ vĩ độ cao xuống. Trong câu trắc nghiệm thường gặp, đáp án là "lạnh, ít mưa".
Vì sao bờ Tây ôn đới ấm, mưa nhiều còn bờ Đông thì không?
Bờ Tây ôn đới có dòng biển nóng (như Bắc Đại Tây Dương) mang nhiệt và hơi ẩm vào; bờ Đông có dòng biển lạnh nên nhiệt độ thấp, bốc hơi ít và mưa ít hơn.
Dòng biển nóng và dòng biển lạnh khác nhau thế nào?
Dòng biển nóng có nhiệt độ cao hơn khối nước xung quanh và thường chảy từ vĩ độ thấp lên vĩ độ cao. Dòng biển lạnh có nhiệt độ thấp hơn và chảy từ vĩ độ cao xuống vĩ độ thấp.
Độ muối trung bình của đại dương là bao nhiêu?
Khoảng 35‰, tức mỗi kilôgam nước biển chứa khoảng 35 g muối. Độ muối thay đổi theo vĩ độ, lượng bốc hơi và lượng nước sông đổ vào.