Trả lời nhanh
Các vành đai khí áp nào sau đây là áp cao? Đó là áp cao cận chí tuyến (khoảng vĩ độ 30° ở mỗi bán cầu) và áp cao cực (quanh hai cực). Áp cao cận chí tuyến hình thành do không khí trên cao giáng xuống (nguyên nhân động lực); áp cao cực hình thành do nhiệt độ rất thấp (nguyên nhân nhiệt lực). Ở áp cao, không khí đi xuống nên thời tiết khô, ít mưa.
Đề bài
Các vành đai nào sau đây là áp cao?
A. Xích đạo và cận chí tuyến.
B. Cận chí tuyến và cực.
C. Ôn đới và cực.
D. Xích đạo và ôn đới.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác giữa các đề; em chọn phương án gồm đúng hai đai cận chí tuyến và cực.
Đáp án: B. Cận chí tuyến và cực
Từ xích đạo đi về mỗi cực, các đai khí áp lần lượt là: áp thấp xích đạo, áp cao cận chí tuyến, áp thấp ôn đới, áp cao cực. Hai đai áp cao nằm ở vị trí “thứ hai” và “thứ tư” của dãy này, tức khoảng 30° và 90°.
Vì sao các phương án khác sai?
- A. Xích đạo và cận chí tuyến: xích đạo là áp thấp vì nóng quanh năm, không khí bốc lên.
- C. Ôn đới và cực: vùng ôn đới (khoảng 60°) là áp thấp, nơi gió Tây ôn đới và gió Đông cực gặp nhau.
- D. Xích đạo và ôn đới: cả hai đều là áp thấp; đây chính là đáp án của câu hỏi ngược lại, xem bài Các vành đai khí áp nào sau đây là áp thấp.
Giải thích chi tiết: hai đai áp cao hình thành như thế nào?
Áp cao cận chí tuyến: không khí “rơi” xuống
Ở xích đạo, không khí nóng bốc lên cao rồi toả dần về hai phía cực. Càng đi xa, luồng khí càng lạnh đi, nặng hơn và bị lệch hướng do Trái Đất tự quay. Đến khoảng vĩ độ 30°, khối khí này dồn ứ và giáng xuống, nén chặt ở mặt đất, tạo nên đai áp cao. Vì nguyên nhân là chuyển động của không khí, ta gọi là áp cao động lực.
Không khí giáng xuống bị nén nên nóng lên và khô đi, mây khó hình thành. Đây là lí do nhiều hoang mạc lớn nằm gần chí tuyến, như hoang mạc Xa-ha-ra ở Bắc Phi hay các hoang mạc ở trung tâm lục địa Ô-xtrây-li-a.
Áp cao cực: không khí lạnh, nặng
Vùng cực nhận rất ít nhiệt từ Mặt Trời, mặt đất phủ băng tuyết. Không khí lạnh co lại, nặng, đè xuống bề mặt, làm khí áp tăng. Nguyên nhân ở đây là nhiệt độ, nên gọi là áp cao nhiệt lực. Không khí lạnh chứa rất ít hơi nước nên vùng cực cũng khô, lượng mưa (chủ yếu dưới dạng tuyết) rất thấp.
Gió nào thổi ra từ các đai áp cao?
Đai áp cao là “nguồn phát” của các loại gió hành tinh, vì không khí luôn di chuyển từ nơi áp cao đến nơi áp thấp:
| Xuất phát từ | Thổi về | Tên gió |
|---|---|---|
| Áp cao cận chí tuyến | Áp thấp xích đạo | Gió Mậu dịch (Tín phong) |
| Áp cao cận chí tuyến | Áp thấp ôn đới | Gió Tây ôn đới |
| Áp cao cực | Áp thấp ôn đới | Gió Đông cực |
Như vậy, đai áp cao cận chí tuyến “phát” ra hai loại gió theo hai hướng ngược nhau. Xem thêm hướng thổi cụ thể tại bài Gió Tây ôn đới thổi từ áp cao nào.
Kiến thức cần nhớ
Trên Trái Đất có 7 đai khí áp, phân bố xen kẽ và đối xứng qua đai áp thấp xích đạo. Trong đó có 4 đai áp cao: 2 đai áp cao cận chí tuyến và 2 đai áp cao cực (mỗi bán cầu một đai mỗi loại). Áp cao gắn với chuyển động giáng xuống của không khí, nên đặc trưng là trời quang, khô, ít mưa; gió từ áp cao thổi ra xung quanh. Ngược lại, áp thấp gắn với không khí bốc lên, gió thổi vào và thường gây mưa.
Cần nhớ hai cặp nguyên nhân: áp thấp xích đạo và áp cao cực hình thành do nhiệt lực (nóng thì áp thấp, lạnh thì áp cao); áp cao cận chí tuyến và áp thấp ôn đới hình thành do động lực (không khí giáng xuống hoặc bốc lên). Thực tế, do lục địa và đại dương xen kẽ, các đai khí áp bị chia cắt thành những khu áp cao, áp thấp riêng biệt và dịch chuyển theo mùa.
Câu hỏi luyện tập
Câu 1. Đai áp cao cận chí tuyến được hình thành chủ yếu do
A. nhiệt độ thấp. B. không khí giáng xuống. C. không khí bốc lên. D. độ ẩm cao.
Đáp án: B.
Câu 2. Trên Trái Đất có bao nhiêu đai áp cao?
A. 2. B. 3. C. 4. D. 7.
Đáp án: C. Gồm 2 đai áp cao cận chí tuyến và 2 đai áp cao cực.
Câu 3. Vì sao nhiều hoang mạc lớn nằm gần chí tuyến?
Đáp án: Vì đây là khu vực áp cao cận chí tuyến, không khí giáng xuống, khô, khó gây mưa; nhiều nơi còn chịu ảnh hưởng của gió Mậu dịch khô.
Câu hỏi thường gặp
Trên Trái Đất có mấy đai áp cao?
Có 4 đai áp cao: 2 đai áp cao cận chí tuyến (khoảng 30° Bắc và Nam) và 2 đai áp cao cực.
Vì sao vùng áp cao cận chí tuyến ít mưa?
Vì không khí từ trên cao giáng xuống, bị nén nóng lên và khô đi nên khó ngưng tụ thành mây, mưa.
Áp cao cực hình thành do nguyên nhân gì?
Do nhiệt lực: vùng cực rất lạnh, không khí co lại, nặng nên khí áp cao.
Gió Mậu dịch thổi từ đâu?
Gió Mậu dịch thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo.