Trả lời nhanh
Các vành đai khí áp nào sau đây là áp thấp? Đó là áp thấp xích đạo (quanh vĩ độ 0°) và áp thấp ôn đới (khoảng vĩ độ 60° ở mỗi bán cầu). Áp thấp xích đạo hình thành do nhiệt độ cao (nguyên nhân nhiệt lực); áp thấp ôn đới hình thành do không khí từ hai phía hội tụ rồi bốc lên (nguyên nhân động lực). Đây đều là những nơi không khí đi lên, thường có mưa nhiều.
Đề bài
Các vành đai nào sau đây là áp thấp?
A. Xích đạo và cận chí tuyến.
B. Cận chí tuyến và ôn đới.
C. Xích đạo và ôn đới.
D. Ôn đới và cực.
Lưu ý: các đề có thể sắp xếp phương án khác; em chọn phương án gồm đúng hai đai xích đạo và ôn đới.
Đáp án: C. Xích đạo và ôn đới
Trên bề mặt Trái Đất, các đai áp cao và áp thấp phân bố xen kẽ, đối xứng qua đai áp thấp xích đạo. Đi từ xích đạo về mỗi cực, ta lần lượt gặp: áp thấp xích đạo → áp cao cận chí tuyến → áp thấp ôn đới → áp cao cực. Vậy hai loại đai áp thấp là xích đạo và ôn đới.
Vì sao các phương án khác sai?
- A. Xích đạo và cận chí tuyến: đai cận chí tuyến (khoảng 30°) là áp cao, nên phương án chỉ đúng một nửa.
- B. Cận chí tuyến và ôn đới: lại lẫn một đai áp cao (cận chí tuyến).
- D. Ôn đới và cực: vùng cực rất lạnh, không khí co lại, nặng, chìm xuống nên là áp cao cực.
Muốn xem phân tích theo chiều ngược lại, em đọc bài Các vành đai khí áp nào sau đây là áp cao.
Giải thích chi tiết: vì sao các vành đai khí áp này là áp thấp?
Áp thấp xích đạo: do nhiệt lực
Vùng xích đạo nhận lượng bức xạ Mặt Trời lớn quanh năm. Không khí bị đốt nóng, nở ra, nhẹ đi và bốc lên cao, làm khí áp ở mặt đất giảm. Không khí bốc lên mang theo nhiều hơi nước, lên cao gặp lạnh ngưng tụ, nên xích đạo là vùng mưa nhiều nhất Trái Đất.
Áp thấp ôn đới: do động lực
Vùng khoảng vĩ độ 60° không quá nóng, nhưng là nơi gặp nhau của hai luồng gió: gió Tây ôn đới từ áp cao cận chí tuyến thổi lên và gió Đông cực từ áp cao cực thổi xuống. Hai khối khí có tính chất khác nhau gặp nhau, không khí bị đẩy bốc lên, tạo ra đai áp thấp. Đây cũng là khu vực hình thành frông ôn đới, thường có mưa.
Bảng tổng hợp các đai khí áp
| Đai khí áp | Vĩ độ gần đúng | Loại | Nguyên nhân chính | Thời tiết đặc trưng |
|---|---|---|---|---|
| Xích đạo | 0° | Áp thấp | Nhiệt lực (nóng) | Mưa rất nhiều |
| Cận chí tuyến | 30° B và N | Áp cao | Động lực (không khí giáng xuống) | Khô, ít mưa |
| Ôn đới | 60° B và N | Áp thấp | Động lực (không khí hội tụ, bốc lên) | Mưa khá nhiều |
| Cực | 90° B và N | Áp cao | Nhiệt lực (lạnh) | Lạnh, khô, ít mưa |
Mẹo nhớ “Thấp – Cao – Thấp – Cao”: đi từ xích đạo (0°) lên cực, cứ mỗi khoảng 30° khí áp đổi kiểu một lần. Nhớ cặp số: 0° và 60° là áp thấp; 30° và 90° là áp cao.
Kiến thức cần nhớ
Khí áp là sức nén của không khí xuống bề mặt Trái Đất. Khí áp thay đổi theo độ cao (càng lên cao khí áp càng giảm), theo nhiệt độ (nhiệt độ tăng, không khí nở ra, khí áp giảm; nhiệt độ giảm, khí áp tăng) và theo độ ẩm (không khí chứa nhiều hơi nước thì khí áp giảm). Trên Trái Đất có 7 đai khí áp phân bố xen kẽ và đối xứng qua đai áp thấp xích đạo. Thực tế, do sự phân bố xen kẽ giữa lục địa và đại dương, các đai khí áp không liên tục mà bị chia cắt thành những khu khí áp riêng biệt.
Đai áp thấp là nơi gió thổi đến (hội tụ), không khí đi lên nên dễ gây mưa; đai áp cao là nơi gió thổi đi, không khí giáng xuống nên khô. Nắm quy luật này, em giải thích được vì sao xích đạo và ôn đới mưa nhiều, còn chí tuyến và cực mưa ít, cũng như hướng thổi của các loại gió hành tinh như gió Tây ôn đới.
Câu hỏi luyện tập
Câu 1. Đai áp thấp xích đạo được hình thành chủ yếu do
A. không khí giáng xuống. B. nhiệt độ cao, không khí bốc lên. C. nhiệt độ thấp, không khí co lại. D. gió từ cực thổi đến.
Đáp án: B.
Câu 2. Đai áp thấp ôn đới nằm ở khoảng vĩ độ
A. 0°. B. 30°. C. 60°. D. 90°.
Đáp án: C.
Câu 3. Vì sao khu vực áp thấp thường có mưa nhiều?
Đáp án: Vì ở áp thấp không khí bốc lên cao, nhiệt độ giảm, hơi nước ngưng tụ thành mây và gây mưa.
Câu hỏi thường gặp
Trên Trái Đất có mấy đai áp thấp?
Có 3 đai áp thấp: một đai áp thấp xích đạo và hai đai áp thấp ôn đới (một ở bán cầu Bắc, một ở bán cầu Nam).
Áp thấp xích đạo hình thành do đâu?
Do nhiệt lực: xích đạo nóng quanh năm, không khí nở ra, nhẹ và bốc lên làm khí áp giảm.
Áp thấp ôn đới hình thành do đâu?
Do động lực: gió Tây ôn đới và gió Đông cực gặp nhau ở khoảng vĩ độ 60°, không khí bị đẩy lên cao.
Vì sao khu vực áp thấp thường mưa nhiều?
Vì không khí đi lên, lạnh dần, hơi nước ngưng tụ tạo mây và mưa.