Trả lời nhanh
Hệ tuần hoàn kín đơn có ở mực ống, bạch tuộc, giun đốt và các loài cá (cá xương, cá sụn). Ở nhóm này máu chảy trong mạch kín và chỉ đi qua tim một lần trong một vòng tuần hoàn hoàn chỉnh, tức là chỉ có một vòng tuần hoàn duy nhất.
Hệ tuần hoàn kín đơn là gì?
Hệ tuần hoàn kín là hệ mà máu luôn chảy trong mạch (động mạch, mao mạch, tĩnh mạch), không đổ ra khoang cơ thể. Hệ tuần hoàn đơn là hệ chỉ có một vòng tuần hoàn: máu rời tim, đi qua các cơ quan rồi quay về tim, sau đó mới bắt đầu vòng mới.
Ghép hai đặc điểm lại, hệ kín đơn có máu chảy trong mạch kín, chỉ một vòng, tim thường ít ngăn và máu không được tim bơm lần thứ hai trước khi đến cơ quan.
Những động vật có hệ tuần hoàn kín đơn
| Nhóm động vật | Đặc điểm tuần hoàn |
|---|---|
| Cá (cá xương, cá sụn) | Tim 2 ngăn (1 tâm nhĩ, 1 tâm thất). Máu từ tâm thất lên mang để trao đổi khí, rồi theo động mạch lưng đi nuôi cơ thể và về tâm nhĩ. |
| Mực ống, bạch tuộc (thân mềm lớp chân đầu) | Có hệ mạch kín, tim bơm máu đi trong mạch nên máu chảy nhanh hơn các thân mềm khác. |
| Giun đốt (giun đất, đỉa…) | Có mạch lưng, mạch bụng và các vòng mạch quanh thực quản co bóp như “tim”; máu chảy trong mạch kín. |
Nhớ nhanh: “Cá – mực – bạch tuộc – giun đốt: kín mà đơn”.
Vì sao cá thuộc tuần hoàn đơn?
Ở cá, máu từ tim lên mang, qua mao mạch mang mới trao đổi khí. Sau mang, máu đã giàu O2 nhưng áp lực giảm mạnh, đi tiếp đến các cơ quan rồi theo tĩnh mạch trở về tim. Tim không bơm máu lần nữa giữa mang và cơ quan, nên chỉ có một vòng. Hệ quả: máu chảy với áp lực thấp, tốc độ chậm, phù hợp với động vật biến nhiệt sống dưới nước.
Phân biệt với các dạng tuần hoàn khác
| Dạng | Đại diện | Đặc điểm chính |
|---|---|---|
| Hở | Côn trùng, giáp xác, ốc, trai, hến | Máu (dịch tuần hoàn) đổ ra khoang cơ thể, trộn với dịch mô; áp lực thấp, chảy chậm. |
| Kín đơn | Cá, mực ống, bạch tuộc, giun đốt | Một vòng tuần hoàn, máu chảy trong mạch kín. |
| Kín kép | Lưỡng cư, bò sát, chim, thú | Hai vòng (vòng nhỏ qua phổi, vòng lớn qua cơ thể); tim 3 hoặc 4 ngăn, máu chảy áp lực cao hơn. |
Loại trừ các nhóm hay bị nhầm
- Côn trùng, tôm, cua, ốc sên, trai: tuần hoàn hở, không phải kín.
- Ếch nhái, thằn lằn, rắn: tuần hoàn kín nhưng là kín kép (tim 3 ngăn).
- Chim, thú (kể cả cá voi, cá heo): kín kép, tim 4 ngăn. Cá voi, cá heo sống dưới nước nhưng là thú nên không phải kín đơn.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy “cá” là chọn đơn, nhưng quên rằng cá voi, cá heo không phải cá mà là thú.
- Cho rằng mọi thân mềm đều tuần hoàn hở. Thực tế mực ống, bạch tuộc có hệ kín; ốc, trai, hến mới là hở.
- Nhầm “đơn/kép” với số ngăn tim. Đơn/kép là số vòng tuần hoàn, còn số ngăn tim chỉ là đặc điểm đi kèm.
Luyện tập nhanh
- Cá chép có hệ tuần hoàn dạng nào?
Đáp án: kín, đơn (tim 2 ngăn, một vòng tuần hoàn). - Châu chấu và bạch tuộc, loài nào có hệ tuần hoàn kín?
Đáp án: bạch tuộc; châu chấu là côn trùng, tuần hoàn hở. - Ếch có tuần hoàn kín đơn không? Vì sao?
Đáp án: Không. Ếch có hai vòng tuần hoàn (vòng qua phổi và vòng qua cơ thể), tim 3 ngăn nên là kín kép.
Câu hỏi thường gặp
Hệ tuần hoàn kín đơn có ở những động vật nào?
Có ở mực ống, bạch tuộc, giun đốt và các loài cá. Máu chảy trong mạch kín và chỉ có một vòng tuần hoàn.
Hệ tuần hoàn kín đơn khác kín kép ở điểm nào?
Kín đơn chỉ có một vòng tuần hoàn, tim thường 2 ngăn (ở cá). Kín kép có hai vòng (vòng nhỏ qua phổi và vòng lớn), tim 3 hoặc 4 ngăn, máu chảy áp lực cao hơn.
Côn trùng có hệ tuần hoàn kín đơn không?
Không. Côn trùng có hệ tuần hoàn hở: máu đổ ra khoang cơ thể và trộn với dịch mô.
Cá voi có phải tuần hoàn kín đơn không?
Không. Cá voi là động vật có vú, tim 4 ngăn, tuần hoàn kín kép dù sống dưới nước.