Trả lời nhanh
Lặng lẽ Sa Pa là truyện ngắn của Nguyễn Thành Long, viết năm 1970 sau chuyến đi thực tế lên Lào Cai, in trong tập Giữa trong xanh (1972). Qua cuộc gặp gỡ tình cờ giữa ông họa sĩ, cô kĩ sư và anh thanh niên làm công tác khí tượng trên đỉnh Yên Sơn, truyện ca ngợi những con người lao động thầm lặng, cống hiến cho đất nước và gợi ý nghĩa của công việc, của cuộc sống.
Tác giả Nguyễn Thành Long
Tiểu sử
- Nguyễn Thành Long (1925–1991), quê ở huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.
- Ông bắt đầu hoạt động văn nghệ trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp, sáng tác ở vùng tự do Liên khu V.
- Sau năm 1954, ông tập kết ra Bắc, tiếp tục viết văn và sống chủ yếu ở Hà Nội cho đến khi mất.
Phong cách sáng tác
Nguyễn Thành Long là cây bút chuyên viết truyện ngắn và kí. Văn ông nhẹ nhàng, giàu chất thơ, thường không xây dựng xung đột gay gắt mà khai thác vẻ đẹp bình dị của con người trong lao động hằng ngày.
Điểm nổi bật trong cách viết của ông là lối kể chậm rãi, nhiều đoạn bình luận, suy ngẫm xen giữa lời kể, cùng những trang tả cảnh thiên nhiên trong trẻo. Có thể nói, ông nhìn cuộc sống bằng con mắt trân trọng và lạc quan.
Tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa
Hoàn cảnh sáng tác
Truyện được viết vào mùa hè năm 1970, là kết quả chuyến đi thực tế ở Lào Cai của tác giả, sau đó in trong tập truyện Giữa trong xanh (1972). Đây là thời kì miền Bắc vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa chi viện cho cuộc kháng chiến chống Mĩ ở miền Nam. Trên khắp miền Bắc có biết bao người lặng lẽ làm việc ở những nơi xa xôi, vất vả.
Thể loại, ngôi kể, điểm nhìn
| Yếu tố | Đặc điểm |
|---|---|
| Thể loại | Truyện ngắn |
| Ngôi kể | Ngôi thứ ba |
| Điểm nhìn | Chủ yếu qua điểm nhìn của ông họa sĩ, kết hợp lời kể của các nhân vật khác (bác lái xe, chính anh thanh niên) |
| Phương thức biểu đạt | Tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm và nghị luận |
| Đề tài | Người lao động mới trong công cuộc xây dựng miền Bắc |
Việc chọn điểm nhìn của ông họa sĩ rất hợp lí: người nghệ sĩ từng trải, tinh tế sẽ quan sát và đánh giá anh thanh niên một cách khách quan, sâu sắc. Nhờ vậy, vẻ đẹp của nhân vật chính hiện lên chân thực, không bị tô vẽ.
Tóm tắt truyện
Trên chuyến xe khách từ Hà Nội lên Lào Cai có ông họa sĩ già sắp về hưu, đi thực tế lần cuối để vẽ, và một cô kĩ sư nông nghiệp trẻ mới ra trường, lên miền núi nhận công tác. Bác lái xe giới thiệu với họ về “người cô độc nhất thế gian” – anh thanh niên hai mươi bảy tuổi làm công tác khí tượng kiêm vật lí địa cầu một mình trên đỉnh Yên Sơn cao 2 600 mét.
Nhân lúc xe dừng nghỉ, mọi người lên thăm nơi ở và làm việc của anh. Anh kể về công việc đo gió, đo mưa, đo nắng, tính mây, đo chấn động mặt đất, dự vào việc báo trước thời tiết hằng ngày. Anh sống ngăn nắp, trồng hoa, nuôi gà, đọc sách, và luôn khiêm tốn khi được khen.
Cuộc gặp chỉ kéo dài khoảng ba mươi phút. Ông họa sĩ kịp phác thảo chân dung anh, còn anh thì từ chối được vẽ và giới thiệu những người khác đáng vẽ hơn. Khi chia tay, anh tặng cô gái bó hoa, tặng mọi người làn trứng. Mỗi người ra đi mang theo những suy nghĩ, cảm xúc tốt đẹp về cuộc đời và con người.
Bố cục
- Phần 1 (từ đầu đến lúc xe dừng ở chân núi): bác lái xe giới thiệu về anh thanh niên, mở ra cuộc gặp gỡ.
- Phần 2 (cuộc gặp gỡ trên đỉnh Yên Sơn): chân dung anh thanh niên qua công việc, lời nói, cách sống và suy nghĩ.
- Phần 3 (cuộc chia tay): những tình cảm đọng lại trong lòng các nhân vật.
Giá trị nội dung
- Khắc họa thành công hình ảnh những người lao động bình thường, tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tượng, đang ngày đêm thầm lặng cống hiến cho đất nước.
- Khẳng định ý nghĩa của công việc: con người sống có lí tưởng, yêu nghề thì không cô đơn ngay cả khi làm việc một mình ở nơi hẻo lánh.
- Gợi ra cái “lặng lẽ” chỉ là bề ngoài: đằng sau vẻ yên tĩnh của Sa Pa là cả một cuộc sống sôi nổi, những con người đang làm việc và lo nghĩ cho đất nước.
- Thể hiện niềm tin, niềm lạc quan của tác giả vào con người mới trong công cuộc xây dựng đất nước.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống truyện tự nhiên, hợp lí: cuộc gặp gỡ tình cờ, ngắn ngủi nhưng đủ để bộc lộ vẻ đẹp của nhân vật.
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật: nhân vật chính được nhìn từ nhiều điểm nhìn khác nhau và tự bộc lộ qua lời kể, việc làm.
- Nhân vật không có tên riêng (anh thanh niên, ông họa sĩ, cô kĩ sư, bác lái xe), gợi ý rằng họ là đại diện cho rất nhiều người lao động bình thường.
- Chất trữ tình, chất thơ thấm đẫm trong cách tả thiên nhiên Sa Pa và trong suy nghĩ của các nhân vật.
- Kết hợp tự sự với miêu tả, bình luận, chủ yếu qua suy nghĩ của ông họa sĩ.
Ý nghĩa nhan đề “Lặng lẽ Sa Pa”
Nhan đề vừa gợi vẻ bề ngoài, vừa chứa đựng ý nghĩa sâu xa. Sa Pa hiện lên như một nơi yên tĩnh, thơ mộng, thường gắn với nghỉ ngơi. Nhưng trong cái lặng lẽ ấy, có những con người âm thầm làm việc, cống hiến cho đất nước.
Như vậy, nhan đề chứa một nghịch lí thú vị: “lặng lẽ” ở bề ngoài nhưng “sôi nổi” ở bên trong. Đó cũng là cách tác giả trân trọng những người lao động không ồn ào, không cần được biết đến.
Phân tích hệ thống nhân vật
Anh thanh niên – nhân vật trung tâm
Hoàn cảnh sống và làm việc: anh sống một mình trên đỉnh núi cao, quanh năm suốt tháng chỉ có cỏ cây và mây núi. Công việc đòi hỏi tỉ mỉ, chính xác, phải “ốp” đúng giờ kể cả lúc nửa đêm, khi mưa tuyết, gió lạnh.
Vẻ đẹp tâm hồn và phẩm chất:
- Yêu nghề, có trách nhiệm: anh hiểu công việc của mình góp phần vào sản xuất và chiến đấu, nên tìm thấy niềm vui trong đó. Anh nói một câu đáng nhớ: “khi ta làm việc, ta với công việc là đôi, sao gọi là một mình được?”
- Biết tổ chức cuộc sống: trồng hoa, nuôi gà, đọc sách để “trò chuyện” với sách – một cuộc sống ngăn nắp, chủ động, không buồn tẻ.
- Cởi mở, hiếu khách, chu đáo: anh khao khát được gặp người, quan tâm đến bác lái xe, chuẩn bị quà cho mọi người.
- Khiêm tốn: anh cho rằng đóng góp của mình là nhỏ bé, từ chối để ông họa sĩ vẽ và giới thiệu những người khác mà anh cho là xứng đáng hơn.
Các nhân vật phụ
| Nhân vật | Vai trò |
|---|---|
| Ông họa sĩ | Người quan sát, suy ngẫm; qua ông, tác giả gửi gắm suy nghĩ về nghệ thuật và cuộc đời. Ông nhận ra rằng thật khó để nắm bắt hết vẻ đẹp của con người bằng nét vẽ. |
| Cô kĩ sư | Đại diện thế hệ trẻ mới bước vào đời; cuộc gặp giúp cô vững tin hơn vào quyết định lên miền núi công tác. |
| Bác lái xe | Người dẫn dắt câu chuyện, giới thiệu và gắn kết các nhân vật. |
| Ông kĩ sư vườn rau, anh cán bộ nghiên cứu sét | Chỉ được nhắc qua lời kể, nhưng góp phần mở rộng bức tranh về những người lao động thầm lặng ở Sa Pa. |
Các nhân vật phụ làm cho nhân vật chính nổi bật hơn, đồng thời cho thấy anh thanh niên không phải trường hợp cá biệt. Cả một thế hệ đang âm thầm cống hiến.
Cách học và ghi nhớ nhanh
- Nhớ con số gắn với nhân vật: anh thanh niên 27 tuổi, đỉnh Yên Sơn cao 2 600 mét, cuộc gặp khoảng 30 phút.
- Nhớ cặp đối lập “lặng lẽ – sôi nổi” để triển khai ý nghĩa nhan đề và chủ đề.
- Nhớ 4 phẩm chất của anh thanh niên theo thứ tự: yêu nghề – sống đẹp – hiếu khách – khiêm tốn.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Viết sai năm sáng tác hoặc nhầm tập truyện. Hãy nhớ: viết năm 1970, in trong tập Giữa trong xanh (1972).
- Cho rằng truyện kể theo ngôi thứ nhất. Thực tế là ngôi thứ ba, điểm nhìn chủ yếu của ông họa sĩ.
- Chỉ phân tích anh thanh niên mà bỏ qua vai trò của các nhân vật phụ và chất trữ tình của truyện.
- Kể lể lại cốt truyện quá dài trong bài nghị luận thay vì phân tích chi tiết tiêu biểu.
Gợi ý đề bài vận dụng
Đề 1. Phân tích vẻ đẹp của nhân vật anh thanh niên trong truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa.
Gợi ý dàn ý: Mở bài giới thiệu tác giả, tác phẩm, nhân vật. Thân bài lần lượt phân tích hoàn cảnh sống, lòng yêu nghề, cách tổ chức cuộc sống, sự cởi mở, chu đáo và khiêm tốn; đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật. Kết bài nêu ý nghĩa của hình tượng đối với người đọc hôm nay.
Đề 2. Từ câu chuyện của anh thanh niên, viết đoạn văn khoảng 200 chữ trình bày suy nghĩ về ý nghĩa của sự cống hiến thầm lặng.
Gợi ý: giải thích cống hiến thầm lặng; nêu biểu hiện trong cuộc sống hôm nay (y bác sĩ vùng cao, chiến sĩ hải đảo, thầy cô cắm bản…); khẳng định giá trị; liên hệ bản thân: học tập, làm việc tận tâm, không chạy theo danh tiếng.
Câu hỏi thường gặp
Lặng lẽ Sa Pa được sáng tác năm nào?
Truyện được viết năm 1970 sau chuyến đi thực tế Lào Cai của Nguyễn Thành Long, in trong tập Giữa trong xanh (1972).
Truyện Lặng lẽ Sa Pa được kể theo ngôi thứ mấy?
Ngôi thứ ba, điểm nhìn chủ yếu là của ông họa sĩ, kết hợp lời kể của bác lái xe và của chính anh thanh niên.
Vì sao các nhân vật trong Lặng lẽ Sa Pa không có tên?
Tác giả muốn họ trở thành hình ảnh đại diện cho những người lao động bình thường, đang âm thầm cống hiến ở khắp mọi nơi.
Chủ đề của truyện Lặng lẽ Sa Pa là gì?
Ca ngợi những người lao động thầm lặng với lòng yêu nghề, tinh thần trách nhiệm và khẳng định ý nghĩa của công việc trong cuộc sống.