Trả lời nhanh
Muốn chọn đúng phát biểu đúng, em không nên “đoán cảm tính” mà hãy kiểm tra từng phương án: đọc kỹ từ khoá (mọi, luôn, chỉ, không bao giờ), thử số hoặc ví dụ cụ thể, tìm phản ví dụ để loại phương án sai. Phương án đúng là phương án không có ngoại lệ nào phá vỡ nó.
Lưu ý: trang này hướng dẫn phương pháp chung cho dạng câu “Phát biểu nào dưới đây đúng?”. Các ví dụ bên dưới do thầy cô tự đặt để minh hoạ. Nếu em đang cần đáp án cho một đề cụ thể, hãy áp dụng đúng các bước dưới đây với bốn phương án của đề đó.
5 bước xử lý câu “Phát biểu nào đúng?”
- Đọc kỹ câu dẫn: đề hỏi phát biểu đúng hay sai? Nhiều bạn mất điểm chỉ vì đọc nhầm.
- Gạch chân từ khoá phạm vi: “mọi”, “luôn luôn”, “chỉ”, “duy nhất” thường làm phát biểu dễ sai; “có thể”, “tồn tại”, “ít nhất” dễ đúng hơn.
- Kiểm tra từng phương án: đối chiếu định nghĩa, định lí, công thức hoặc tính chất đã học.
- Tìm phản ví dụ: chỉ cần một trường hợp làm phát biểu “mọi…” sai là loại ngay được phương án đó.
- Chốt đáp án và rà lại: chỉ còn đúng một phương án thì dừng; nếu còn hai, quay lại bước 2.
Ví dụ 1 (Toán): dùng phản ví dụ
Phát biểu nào dưới đây đúng?
- A. Mọi số nguyên tố đều là số lẻ.
- B. Tổng của hai số lẻ là một số chẵn.
- C. Mọi hình thoi đều là hình vuông.
- D. Nếu a2 > b2 thì a > b.
Đáp án: B. Hai số lẻ có dạng 2m + 1 và 2n + 1, tổng là 2(m + n + 1), luôn chia hết cho 2.
- A sai: số 2 là số nguyên tố chẵn.
- C sai: hình thoi có bốn cạnh bằng nhau nhưng chưa chắc có góc vuông.
- D sai: lấy a = −3, b = 1 thì 9 > 1 nhưng −3 < 1.
Ví dụ 2 (Vật lí): phân biệt khái niệm gần nhau
Phát biểu nào dưới đây đúng?
- A. Vật chuyển động tròn đều có vận tốc không đổi.
- B. Khối lượng và trọng lượng của vật là một đại lượng.
- C. Đơn vị của lực trong hệ SI là niutơn.
- D. Âm có thể truyền được trong chân không.
Đáp án: C. Niutơn (N) là đơn vị lực trong SI.
- A sai: tốc độ không đổi nhưng hướng vận tốc thay đổi liên tục, mà vận tốc là đại lượng có hướng.
- B sai: khối lượng đo lượng chất (kg), trọng lượng là lực hấp dẫn tác dụng lên vật (N).
- D sai: âm cần môi trường vật chất để truyền.
Ví dụ 3 (Hoá học): chú ý hiện tượng và phương trình
Phát biểu nào dưới đây đúng?
- A. Nước nguyên chất dẫn điện rất tốt.
- B. Natri phản ứng mạnh với nước, giải phóng khí hiđro.
- C. Dầu ăn tan tốt trong nước.
- D. Sắt không bị gỉ trong không khí ẩm.
Đáp án: B. Phản ứng: 2Na + 2H2O → 2NaOH + H2↑ (ở điều kiện thường, Na chạy trên mặt nước, có khí không màu thoát ra, dung dịch làm quỳ tím hoá xanh).
- A sai: nước nguyên chất rất ít ion nên dẫn điện kém.
- C sai: dầu ăn không tan, nổi trên mặt nước.
- D sai: sắt gỉ nhanh hơn khi có hơi ẩm và oxi.
Mẹo với phát biểu chứa “mọi” và “tồn tại”
| Dạng phát biểu | Để chứng tỏ SAI | Để chứng tỏ ĐÚNG |
|---|---|---|
| “Mọi x đều có tính chất P” | Chỉ ra một x không có P (phản ví dụ) | Chứng minh cho x bất kì |
| “Tồn tại x có tính chất P” | Chứng minh không x nào có P | Chỉ ra được một x có P |
Mẹo nhớ: phủ định của “mọi x đều P” là “có ít nhất một x không P”.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn phương án “nghe quen tai” mà không kiểm tra lại.
- Bỏ qua từ “luôn”, “chỉ”, làm phát biểu gần đúng thành sai.
- Nhầm đề hỏi “đúng” với “sai”.
- Thử một ví dụ thấy đúng rồi kết luận phát biểu “mọi…” đúng. Một ví dụ đúng không chứng minh được; một phản ví dụ thì đủ để bác bỏ.
Bài luyện tập tự đặt
Bài 1. Phát biểu nào dưới đây đúng?
- A. Số 0 là số nguyên dương.
- B. Tổng ba góc trong một tam giác bằng 180°.
- C. Mọi số chia hết cho 3 đều chia hết cho 9.
- D. √2 là số hữu tỉ.
Đáp án: B. A sai vì 0 không dương; C sai vì 6 chia hết cho 3 nhưng không chia hết cho 9; D sai vì √2 là số vô tỉ.
Bài 2. Phát biểu nào dưới đây đúng?
- A. Trong mặt phẳng, hai đường thẳng cùng vuông góc với đường thẳng thứ ba thì song song với nhau.
- B. Mọi số chẵn đều chia hết cho 4.
- C. 15 là số nguyên tố.
- D. Hình chữ nhật có bốn trục đối xứng.
Đáp án: A. B sai vì 6 là số chẵn không chia hết cho 4; C sai vì 15 = 3·5; D sai vì hình chữ nhật chỉ có hai trục đối xứng.
Khi gặp câu này trong đề thật, em hãy luyện thói quen ghi ngắn gọn lý do loại từng phương án ra nháp. Làm vậy vừa nhanh hơn vừa hạn chế sai sót vì chủ quan.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao nhanh chóng loại phương án sai trong câu Phát biểu nào đúng?
Tìm từ khoá phạm vi như mọi, luôn, chỉ rồi thử một phản ví dụ. Chỉ cần một trường hợp ngoại lệ là loại được phương án đó.
Một ví dụ thoả mãn có đủ để kết luận phát biểu 'mọi…' là đúng không?
Không. Với phát biểu 'mọi…', phải chứng minh tổng quát. Ngược lại, một phản ví dụ là đủ để chứng minh nó sai.
Phủ định của 'mọi x đều có tính chất P' là gì?
Là 'tồn tại ít nhất một x không có tính chất P'. Đây là kiến thức mệnh đề ở Toán 10.
Trang này có đáp án cho một đề cụ thể không?
Trang hướng dẫn phương pháp chung với ví dụ tự đặt. Với đề cụ thể, em áp dụng quy trình 5 bước vào bốn phương án của đề đó.