Trả lời nhanh
Tây Tiến là bài thơ của Quang Dũng viết năm 1948 để nhớ về đồng đội trong đoàn binh Tây Tiến. Bài thơ chia bốn khổ: cuộc hành quân giữa núi rừng dữ dội, kỉ niệm tình quân dân và cảnh sông nước thơ mộng, chân dung người lính bi tráng, lời thề gắn bó với binh đoàn. Cảm hứng lãng mạn kết hợp chất bi tráng làm nên giá trị riêng của tác phẩm.
Tác giả Quang Dũng
- Tên khai sinh: Bùi Đình Diệm (1921 – 1988).
- Quê quán: làng Phượng Trì, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây cũ (nay thuộc Hà Nội).
- Con người: một nghệ sĩ đa tài – làm thơ, viết văn, vẽ tranh, soạn nhạc – và từng là người lính trong kháng chiến chống Pháp.
- Phong cách: hồn thơ phóng khoáng, hồn hậu, lãng mạn và tài hoa; đề tài nổi bật là người lính và quê hương.
- Tác phẩm tiêu biểu: tập thơ Mây đầu ô (1986), tuyển thơ văn Thơ văn Quang Dũng (1988); ngoài ra còn bài thơ Đôi mắt người Sơn Tây.
Mẹo nhớ: nhắc đến Quang Dũng là nhắc đến “người lính tài hoa” – vừa cầm súng, vừa cầm cọ, vừa cầm đàn. Chính sự tài hoa ấy khiến Tây Tiến có chất thơ, chất nhạc, chất hoạ.
Hoàn cảnh sáng tác bài thơ
Tây Tiến là tên một đơn vị quân đội thành lập đầu năm 1947. Nhiệm vụ của đơn vị là phối hợp với bộ đội Lào, bảo vệ biên giới Việt – Lào và đánh tiêu hao lực lượng quân Pháp ở vùng thượng Lào. Địa bàn hoạt động trải dài từ miền núi Tây Bắc sang đất bạn.
Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên Hà Nội, trong đó có nhiều học sinh, sinh viên. Điều kiện chiến đấu rất gian khổ, sốt rét hoành hành, nhiều người ngã xuống khi tuổi còn trẻ.
Quang Dũng gia nhập đơn vị, làm đại đội trưởng. Sau một thời gian, ông chuyển sang đơn vị khác. Cuối năm 1948, tại Phù Lưu Chanh, nỗi nhớ đồng đội cũ dâng lên và ông viết bài thơ, ban đầu đặt tên là Nhớ Tây Tiến, về sau đổi thành Tây Tiến. Bài thơ được in trong tập Mây đầu ô.
Thông tin nhanh về tác phẩm
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Thể thơ | Thất ngôn (bảy chữ), có xen một số câu không đúng bảy chữ |
| Phương thức biểu đạt | Biểu cảm kết hợp tự sự, miêu tả |
| Cảm hứng chủ đạo | Nỗi nhớ da diết và niềm tự hào về đồng đội, về một thời gian khổ mà hào hùng |
| Phong cách | Lãng mạn kết hợp hiện thực, chất bi tráng |
| Xuất xứ | Tập thơ Mây đầu ô (1986) |
Bố cục: bốn khổ thơ
Mạch cảm xúc đi từ nỗi nhớ trào dâng, qua những hồi tưởng về thiên nhiên và con người, đến chân dung tập thể người lính rồi khép lại bằng lời thề. Bạn có thể ghi nhớ theo sơ đồ sau.
- Khổ 1: những chặng hành quân gian khổ giữa thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, hiểm trở.
- Khổ 2: kỉ niệm tình quân dân và bức tranh sông nước miền Tây thơ mộng, trữ tình.
- Khổ 3: chân dung người lính Tây Tiến – hào hoa và bi tráng.
- Khổ 4: lời thề gắn bó với binh đoàn, với miền Tây.
Nội dung chi tiết từng khổ
Khổ 1 – Nỗi nhớ và con đường hành quân dữ dội
Bài thơ mở đầu bằng tiếng gọi như thốt ra từ lòng: “Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! / Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi.” Từ “chơi vơi” là điểm nhấn: nỗi nhớ không có điểm tựa, mênh mang, trải rộng cả không gian lẫn tâm hồn.
Tiếp đó là những địa danh như Sài Khao, Mường Lát – xa xôi, hẻo lánh. Thiên nhiên hiện lên qua:
- Từ láy giàu tạo hình: “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” gợi con dốc quanh co, sâu và vắng.
- Điệp từ “dốc” cùng nhịp thơ bẻ đôi “ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống” tạo cảm giác lên xuống liên tiếp, kiệt sức.
- Hình ảnh “súng ngửi trời”: vừa nói độ cao của núi, vừa có nét tinh nghịch, hóm hỉnh của người lính trẻ.
- Nhân hoá “cọp trêu người”, “thác gầm thét” cùng các mốc “chiều chiều”, “đêm đêm” cho thấy hiểm nguy rình rập thường xuyên.
- Thanh trắc dày đặc ở các câu tả núi dốc làm câu thơ trúc trắc như chính con đường.
Nhưng giữa gian khổ vẫn có khoảnh khắc êm dịu: “cơm lên khói”, “thơm nếp xôi” của Mai Châu. Ở đây thanh bằng nhiều hơn, câu thơ nhẹ hẳn đi, tạo cảm giác ấm áp hơi thở cuộc sống. Hình ảnh người lính “dãi dầu không bước nữa”, “gục lên súng mũ” có thể hiểu là giấc nghỉ sau hành quân, cũng có thể là sự hi sinh – cách nói giảm tránh đi nỗi đau mất mát.
Khổ 2 – Kỉ niệm tình quân dân, cảnh sông nước miền Tây
Khổ thơ chuyển từ cảnh hiểm trở sang kỉ niệm ấm áp. Đêm liên hoan hiện lên rực rỡ với “hội đuốc hoa”, tiếng khèn “man điệu”, dáng “xiêm áo” e ấp của các cô gái. Tâm hồn người lính lãng mạn bay bổng, say sưa trong âm nhạc và tình người.
Sau đó, ống kính quay sang cảnh sông nước chiều sương: “hồn lau nẻo bến bờ”, dáng người trên con thuyền độc mộc, hoa đong đưa theo dòng nước. Cảnh vừa huyền ảo, hoang sơ, vừa mềm mại. Qua đó, nhà thơ cho thấy miền Tây không chỉ dữ dội mà còn rất đẹp và rất thơ – và vẻ đẹp này làm nỗi nhớ càng sâu.
Khổ 3 – Chân dung người lính Tây Tiến
Đây là khổ thơ trọng tâm khi phân tích hình tượng người lính:
- Vẻ ngoài phi thường: “không mọc tóc”, “quân xanh màu lá” – dấu vết của sốt rét rừng, gian khổ; nhưng đi kèm là dáng vẻ “dữ oai hùm”, ánh mắt “trừng” gợi khí phách.
- Tâm hồn lãng mạn: giữa chiến trường vẫn “mộng qua biên giới”, vẫn mơ về Hà Nội với những “dáng kiều thơm” – nét riêng của người lính xuất thân học sinh, sinh viên.
- Sự hi sinh được nâng lên thiêng liêng: nhà thơ không né tránh những nấm mồ nơi xa; nhưng cái chết được nói bằng hình ảnh “áo bào thay chiếu” và tiếng Sông Mã gầm lên như “khúc độc hành”, khiến mất mát trở nên trang trọng, bi tráng.
Lưu ý: dùng từ “bi tráng” (đau thương mà hùng tráng), không dùng “bi luỵ” – người lính Tây Tiến không bi quan, họ coi việc ra đi là vì lí tưởng.
Khổ 4 – Lời thề gắn bó
Khổ cuối ngắn, nhưng cô đọng. “Tây Tiến người đi không hẹn ước” cho thấy cuộc lên đường dứt khoát vì nước, không cần lời hứa trở về. Đường lên “thăm thẳm” và “một chia phôi” gợi sự chia lìa. Câu kết hướng về Sầm Nứa (vùng đất Thượng Lào), nơi những người lính gửi lại hồn mình, thể hiện sự gắn bó thuỷ chung với đơn vị và núi rừng miền Tây. Bài thơ khép lại như tiếng vọng, kết cấu đầu cuối tương ứng với nỗi nhớ ở khổ đầu.
Giá trị nội dung và nghệ thuật
Giá trị nội dung
Bài thơ tái hiện một thời kì kháng chiến gian khổ mà anh hùng. Hình tượng người lính Tây Tiến vừa bi tráng vừa lãng mạn, xuất hiện trên nền thiên nhiên miền Tây vừa dữ dội, hiểm nguy vừa thơ mộng, trữ tình. Qua đó bài thơ thể hiện tình đồng đội và lòng yêu nước.
Giá trị nghệ thuật
- Kết hợp hài hoà bút pháp lãng mạn và hiện thực; có chất thơ, chất hoạ, chất nhạc.
- Ngôn từ độc đáo: dùng nhiều từ Hán Việt trang trọng (“biên cương”, “viễn xứ”, “độc hành”), từ láy, địa danh, thanh bằng – thanh trắc phối hợp để tạo nhịp.
- Thủ pháp tương phản, nhân hoá, nói giảm nói tránh được dùng có chủ ý.
- Cảm xúc dẫn dắt cấu trúc: từ nhớ → tả → tưởng niệm → thề nguyền.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm “Tây Tiến” là địa danh. Đây là tên một đơn vị quân đội.
- Viết bài thơ khi còn ở đơn vị. Thực tế Quang Dũng viết khi đã chuyển đi và nhớ về đơn vị cũ.
- Chỉ nói chất “bi” mà quên chất “tráng”. Phải chỉ ra cả hai và mối quan hệ giữa chúng.
- Trích dẫn dài, thiếu phân tích. Hãy chọn vài từ ngữ then chốt (chơi vơi, súng ngửi trời, áo bào thay chiếu…) rồi bình giá.
Bài luyện tập có đáp án
- Câu 1. Vì sao Quang Dũng viết bài thơ Tây Tiến?
Đáp án: Vì nỗi nhớ da diết về đồng đội và những tháng ngày hành quân, chiến đấu cùng đoàn binh Tây Tiến, sau khi ông đã chuyển sang đơn vị khác. - Câu 2. Chỉ ra hai biện pháp nghệ thuật làm nổi bật sự hiểm trở của đường hành quân ở khổ 1 và nêu tác dụng.
Đáp án: (1) Từ láy “khúc khuỷu”, “thăm thẳm”, “heo hút” và điệp từ “dốc” gợi địa hình quanh co, lên xuống; (2) Nhân hoá “thác gầm thét”, “cọp trêu người” cho thấy thiên nhiên dữ dội, luôn đe doạ người lính. - Câu 3. Vì sao nói người lính Tây Tiến vừa bi vừa tráng?
Đáp án: “Bi” ở gian khổ, bệnh tật, hi sinh, những nấm mồ nơi xa; “tráng” ở khí phách, lí tưởng, tâm hồn lãng mạn và cách nhà thơ nâng sự hi sinh thành điều thiêng liêng. Hai yếu tố hoà quyện, không loại trừ nhau.
Tài liệu học kèm
- Tóm tắt Tây Tiến – các mẫu hay, ngắn gọn
- Soạn bài Tây Tiến – Chân trời sáng tạo Ngữ văn 10
- Tác giả – tác phẩm Ngữ văn 10 Chân trời sáng tạo
Câu hỏi thường gặp
Tây Tiến của Quang Dũng được viết năm nào, ở đâu?
Bài thơ được viết cuối năm 1948 tại Phù Lưu Chanh, khi Quang Dũng đã rời đoàn binh Tây Tiến sang đơn vị khác. Tên ban đầu là Nhớ Tây Tiến, sau đổi thành Tây Tiến.
Bài thơ Tây Tiến có bố cục mấy phần?
Bài thơ thường được chia thành bốn khổ: hành quân giữa thiên nhiên dữ dội; kỉ niệm tình quân dân và cảnh sông nước thơ mộng; chân dung người lính; lời thề gắn bó với binh đoàn.
Chủ đề của bài thơ Tây Tiến là gì?
Bài thơ thể hiện nỗi nhớ và niềm tự hào về đồng đội, khắc hoạ hình tượng người lính Tây Tiến lãng mạn, bi tráng trên nền thiên nhiên miền Tây hùng vĩ, trữ tình.
Vì sao nói Tây Tiến mang vẻ đẹp bi tráng?
Vì bài thơ không giấu gian khổ, bệnh tật, hi sinh của người lính nhưng nâng sự hi sinh lên thành điều thiêng liêng, cùng khí phách và lí tưởng cao đẹp của họ.