Trả lời nhanh
Trong câu hỏi này, polistiren và polietilen không phải polime thiên nhiên vì chúng được con người điều chế bằng phản ứng trùng hợp từ stiren và etilen. Polime thiên nhiên là chất có sẵn trong tự nhiên như xenlulozơ, tinh bột, protein (tơ tằm, len), cao su thiên nhiên. Em hãy chọn phương án thuộc nhóm này.
Đề bài và hướng xử lí
Câu hỏi quen thuộc: «Polime nào sau đây là polime thiên nhiên?», trong đó hai phương án thường gặp là polistiren và polietilen. Hai phương án còn lại thường là tên một chất có sẵn trong tự nhiên, ví dụ xenlulozơ hoặc tinh bột. Vì mỗi đề có thể xếp thứ tự A, B, C, D khác nhau nên ở đây ta không gán chữ cái cố định mà dạy em cách loại trừ để làm đề nào cũng đúng.
Quy tắc chốt: nguồn gốc quyết định cách phân loại. Chỉ cần tự hỏi «chất này có sẵn trong cây, con vật… hay phải điều chế trong nhà máy từ monome?»
Vì sao polistiren và polietilen bị loại?
- Polietilen (PE): điều chế bằng trùng hợp etilen ở nhiệt độ, áp suất và xúc tác thích hợp.
nCH2=CH2 → (–CH2–CH2–)n (t°, p, xúc tác) - Polistiren (PS): điều chế bằng trùng hợp stiren.
nC6H5–CH=CH2 → (–CH(C6H5)–CH2–)n (t°, xúc tác)
Cả hai đều tạo từ monome có liên kết đôi C=C do con người tổng hợp, nên thuộc nhóm polime tổng hợp.
Polime thiên nhiên gồm những chất nào?
| Nhóm | Ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Polime thiên nhiên | Xenlulozơ, tinh bột, protein, tơ tằm, len, bông, cao su thiên nhiên, ADN | Có sẵn trong động vật, thực vật |
| Polime bán tổng hợp (nhân tạo) | Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat | Chế hoá một phần từ xenlulozơ |
| Polime tổng hợp | PE, PP, PS, PVC, PTFE, PMMA, nilon-6,6, capron, lapsan, nitron, cao su buna | Trùng hợp hoặc trùng ngưng từ monome |
Cách phân biệt nhanh khi làm trắc nghiệm
- Tên có «poli» + tên monome (polietilen, polistiren, poli(vinyl clorua)…) → hầu như là polime tổng hợp.
- Có «tơ» hoặc «cao su»: xem tiếp. Tơ tằm, len là thiên nhiên; tơ nilon, lapsan, nitron là tổng hợp; tơ visco, axetat là bán tổng hợp. Cao su thiên nhiên là poliisopren lấy từ mủ cây, còn cao su buna, buna-S là tổng hợp.
- Chất có trong bữa ăn, cây cối (tinh bột, xenlulozơ, protein) → thiên nhiên. Khi thuỷ phân tinh bột ta được glucozơ:
(C6H10O5)n + nH2O → nC6H12O6 (H+, t°)
Mẹo nhớ
«Thiên nhiên thì mọc hoặc nuôi được: bông, gỗ, gạo, tằm, mủ cây. Tổng hợp thì nấu trong nhà máy: túi nilon, ống nhựa, hộp xốp.» Polietilen là túi ni lông, polistiren là hộp xốp, vì vậy cả hai đều là nhựa nhà máy.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm tơ visco là thiên nhiên: nguyên liệu ban đầu là xenlulozơ nhưng đã qua chế hoá hoá học nên là bán tổng hợp.
- Nhầm cao su buna là thiên nhiên chỉ vì có chữ «cao su»; cao su buna trùng hợp từ buta-1,3-đien.
- Cho rằng polime thiên nhiên phải do phản ứng trùng hợp; thực tế chúng được cây và sinh vật tự tổng hợp.
Bài luyện tập
Bài 1. Dãy nào chỉ gồm polime thiên nhiên: (a) tinh bột, xenlulozơ, tơ tằm; (b) PVC, tơ capron, bông; (c) len, PE, cao su buna?
Đáp án: dãy (a). Dãy (b) có PVC, capron là tổng hợp; dãy (c) có PE, cao su buna là tổng hợp.
Bài 2. Tơ visco thuộc loại nào?
Đáp án: polime bán tổng hợp (nhân tạo), vì chế biến từ xenlulozơ thiên nhiên bằng phương pháp hoá học.
Bài 3. Trong các chất: polistiren, protein, nilon-6,6, cao su thiên nhiên, có mấy polime thiên nhiên?
Đáp án: 2 (protein và cao su thiên nhiên).
Câu hỏi thường gặp
Polistiren và polietilen có phải polime thiên nhiên không?
Không. Cả hai là polime tổng hợp, điều chế bằng phản ứng trùng hợp từ stiren và etilen.
Kể tên một số polime thiên nhiên thường gặp trong chương trình Hoá 12?
Tinh bột, xenlulozơ, protein, tơ tằm, len, bông, cao su thiên nhiên và axit nucleic.
Tơ visco là polime thiên nhiên hay tổng hợp?
Tơ visco là polime bán tổng hợp (nhân tạo), vì được chế biến hoá học từ xenlulozơ thiên nhiên.
Cao su thiên nhiên có phải polime thiên nhiên không?
Có. Cao su thiên nhiên là poliisopren lấy từ mủ cây cao su, khác với cao su buna là cao su tổng hợp.