Sơ đồ quy trình cấy truyền phôi ở động vật (bò) và ý nghĩa

Sơ đồ quy trình cấy truyền phôi

Cấy truyền phôi là kĩ thuật lấy phôi từ một con cái giống tốt rồi chuyển vào tử cung của con cái khác để con này mang thai hộ. Em có thể trình bày bằng sơ đồ 7 bước dưới đây.

Giải thích từng bước

1. Chọn con cho phôi và con đực giống. Con cái cho phôi (ví dụ bò sữa năng suất cao) và con đực đều phải có kiểu gen quý, khoẻ mạnh, không mang bệnh truyền nhiễm.
2. Kích thích đa rụng trứng. Tiêm hormone (chủ yếu FSH) để mỗi chu kì buồng trứng cho nhiều trứng chín và rụng, thay vì chỉ một trứng như bình thường.
3. Phối giống. Cho thụ tinh bằng tinh dịch của con đực giống tốt, thường là thụ tinh nhân tạo. Trứng được thụ tinh và phát triển thành phôi ngay trong tử cung con cái cho phôi.
4. Thu phôi. Sau vài ngày (với bò khoảng ngày thứ 6–8), dùng dung dịch chuyên dụng rửa tử cung để thu các phôi còn ở dạng tự do, chưa làm tổ.
5. Kiểm tra, chọn phôi, bảo quản. Quan sát dưới kính hiển vi, giữ lại phôi đạt chất lượng. Phôi có thể cấy ngay hoặc bảo quản đông lạnh để dùng sau.
6. Cấy phôi vào con nhận. Con cái nhận phôi phải khoẻ, cùng loài và đã được làm cho chu kì động dục đồng pha với con cho phôi, để tử cung sẵn sàng đón phôi.
7. Theo dõi mang thai, đẻ con. Con nhận phôi chỉ mang thai hộ và nuôi con, còn con non sinh ra mang đặc điểm di truyền của cặp bố mẹ cho giao tử.

Vì sao phải đồng pha động dục?

Niêm mạc tử cung chỉ thích hợp cho phôi làm tổ trong một giai đoạn nhất định của chu kì. Nếu con nhận phôi lệch pha, tử cung không ở trạng thái phù hợp thì phôi sẽ không phát triển được. Vì vậy trước khi cấy, người ta dùng hormone để điều chỉnh chu kì của con nhận cho khớp với con cho phôi.

Ý nghĩa của cấy truyền phôi

• Một con cái giống tốt có thể “sinh” ra nhiều con trong thời gian ngắn nhờ các con khác mang thai hộ, nên nhân nhanh đàn giống quý.
• Phôi đông lạnh dễ vận chuyển, bảo tồn nguồn gen quý, giảm chi phí so với chuyển cả con giống.
• Có thể dùng con nhận phôi là giống địa phương dễ nuôi, thích nghi tốt với khí hậu.

Lỗi sai thường gặp

• Nhầm với nhân bản vô tính. Cấy truyền phôi dùng phôi hình thành từ thụ tinh (có sự kết hợp giao tử đực và cái), nên các con non không giống hệt nhau. Nhân bản vô tính thì lấy nhân tế bào soma, không có thụ tinh.
• Cho rằng con sinh ra giống con mẹ mang thai. Kiểu gen do con cho phôi và con đực quyết định; con nhận phôi chỉ cung cấp môi trường nuôi dưỡng.
• Quên bước kích thích đa rụng trứng hoặc bước đồng pha cho con nhận phôi.

Mẹo nhớ quy trình

Nhớ bằng câu: “Chọn – Kích – Phối – Thu – Lọc – Cấy – Đẻ”. Bảy từ ứng với bảy bước: Chọn giống, Kích thích rụng trứng, Phối giống, Thu phôi, Lọc (chọn) và bảo quản phôi, Cấy phôi, Đẻ con.

Bài luyện tập

1. Bò cái A là giống sữa cao sản, bò cái B là giống địa phương. Muốn nhân nhanh đàn bò giống A bằng cấy truyền phôi thì cho con nào cho phôi, con nào nhận phôi?
   Đáp án: A cho phôi (sau khi phối với đực giống tốt), B nhận phôi mang thai hộ.
2. Con bê sinh ra từ bò B có kiểu gen giống bò A hay bò B? Giải thích.
   Đáp án: Mang gen của bò A và bò đực giống (nguồn giao tử), không phải của bò B, vì B chỉ cung cấp tử cung nuôi thai.
3. Vì sao phải tiêm FSH cho con cái cho phôi?
   Đáp án: Để nhiều trứng cùng chín và rụng trong một chu kì, thu được nhiều phôi cùng lúc.