Trả lời nhanh
Nguyên tử chứa những hạt mang điện là proton và electron. Proton nằm trong hạt nhân, mang điện tích dương (+1); electron chuyển động ở lớp vỏ, mang điện tích âm (−1). Neutron cũng nằm trong hạt nhân nhưng không mang điện nên không thuộc nhóm hạt mang điện.
Cấu tạo nguyên tử và ba loại hạt cơ bản
Nguyên tử gồm hạt nhân ở tâm và lớp vỏ electron bao quanh. Hạt nhân được tạo bởi proton và neutron, còn vỏ nguyên tử chỉ có electron.
| Hạt | Kí hiệu | Vị trí | Điện tích | Khối lượng gần đúng |
|---|---|---|---|---|
| Proton | p | Hạt nhân | +1 (dương) | 1 amu (≈ 1,67.10−27 kg) |
| Neutron | n | Hạt nhân | 0 (không mang điện) | 1 amu (≈ 1,67.10−27 kg) |
| Electron | e | Lớp vỏ | −1 (âm) | ≈ 9,1.10−31 kg, nhỏ hơn proton khoảng 1840 lần |
Vì sao đáp án là proton và electron?
Muốn biết hạt nào mang điện, ta nhìn vào điện tích của từng hạt trong bảng trên. Chỉ proton (+1) và electron (−1) có điện tích khác 0. Neutron có điện tích bằng 0 nên không mang điện.
Khi gặp câu trắc nghiệm có nhiều cặp hạt, em loại trừ như sau:
- Có neutron trong phương án (ví dụ “neutron và electron”, “neutron và proton”, “proton, neutron và electron”): sai, vì neutron không mang điện.
- Chỉ có proton và electron: đúng, vì cả hai đều mang điện.
- Chỉ chọn một loại hạt (chỉ proton hoặc chỉ electron): thiếu, vì nguyên tử có đủ hai loại hạt mang điện.
Vì sao nguyên tử vẫn trung hoà về điện?
Trong nguyên tử, số proton luôn bằng số electron. Điện tích dương của hạt nhân bù đúng điện tích âm của lớp vỏ, nên tổng điện tích bằng 0. Vì vậy nguyên tử trung hoà về điện dù chứa các hạt mang điện.
Ví dụ: nguyên tử natri có 11 proton và 11 electron, tổng điện tích = (+11) + (−11) = 0.
Mẹo nhớ
- Proton có chữ P như dấu cộng Positive (dương); electron là âm; neutron có chữ N như Neutral (trung hoà, không điện).
- Hạt nhân = proton + neutron nên mang điện dương; vỏ = electron nên mang điện âm.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ “hạt nhân không mang điện” vì có neutron. Thực tế hạt nhân mang điện dương do có proton.
- Nhầm “số hạt mang điện” với “số hạt proton”. Tổng số hạt mang điện = số p + số e = 2p (với nguyên tử).
- Quên rằng ion thì số p khác số e: ion Na+ có 11 p nhưng chỉ 10 e.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Nguyên tử X có tổng số hạt (p, n, e) là 52, trong đó số hạt mang điện nhiều hơn số hạt không mang điện là 16. Tìm số p, n, e.
Giải: Hạt mang điện là p và e, mà p = e nên số hạt mang điện = 2p; hạt không mang điện là n. Ta có 2p + n = 52 và 2p − n = 16. Cộng hai vế: 4p = 68, suy ra p = e = 17, n = 52 − 34 = 18. (Đây là nguyên tử clo.)
Bài 2. Nguyên tử Y có tổng số hạt là 34, số hạt không mang điện là 12. Tính số hạt mang điện và số p.
Giải: Số hạt mang điện = 34 − 12 = 22, nên p = e = 22 : 2 = 11. (Đây là nguyên tử natri.)
Bài 3. Ion Na+ (Z = 11) có bao nhiêu proton và electron?
Giải: Số proton vẫn là 11. Ion mang điện +1 nên đã mất 1 electron: 11 − 1 = 10 electron.
Câu hỏi thường gặp
Hạt nào trong nguyên tử không mang điện?
Neutron. Hạt này nằm trong hạt nhân cùng với proton và có điện tích bằng 0.
Hạt nhân nguyên tử mang điện gì?
Hạt nhân mang điện dương vì chứa proton (+1) và neutron (không mang điện). Điện tích hạt nhân bằng số proton.
Vì sao nguyên tử trung hoà về điện?
Vì số proton mang điện dương bằng số electron mang điện âm, nên các điện tích triệt tiêu nhau và tổng điện tích bằng 0.
Số hạt mang điện trong nguyên tử tính thế nào?
Bằng số proton cộng số electron. Vì p = e nên số hạt mang điện = 2p.