Văn hóa Phục hưng (thế kỉ XIV–XVII) có nghĩa là khôi phục lại điều gì?

Đề bài và cách hiểu đúng

Câu hỏi thường gặp: “Văn hóa Phục hưng (thế kỉ XIV–XVII) có nghĩa là khôi phục lại…”, trong đó một phương án mở đầu bằng cụm “toàn bộ nền văn hóa cổ đại, sáng tạo nên…”. Đây là phương án dễ gây nhầm lẫn nhất vì nghe “có vẻ đầy đủ”.

Đáp án đúng là phương án nói về tinh hoa văn hóa Hy Lạp – La Mã cổ đại và sáng tạo nên văn hóa mới. Hai ý này luôn đi cùng nhau.

Vì sao là “tinh hoa”, không phải “toàn bộ”?

• Chọn lọc: Các nhà tư tưởng thời Phục hưng chỉ lấy lại những giá trị đề cao lí trí, khoa học, nghệ thuật và con người từ Hy Lạp – La Mã. Họ không khôi phục các yếu tố lạc hậu như chế độ chiếm hữu nô lệ.
• Có sáng tạo: Phục hưng không dừng lại ở “tái hiện” mà tạo ra tư tưởng nhân văn, hội họa phối cảnh, khoa học thực nghiệm… vượt xa thời cổ đại.
• Có mục đích: Giai cấp tư sản mới hình thành cần một hệ tư tưởng chống lại thần học và sự kìm hãm của Giáo hội Công giáo thời trung đại.

Mẹo nhớ: Phục hưng = Phục (khôi phục tinh hoa cổ đại) + Hưng (làm hưng thịnh, sáng tạo cái mới). Thuật ngữ này trong tiếng Ý là “Rinascimento”, nghĩa là “tái sinh”.

Loại trừ các cách hiểu sai

Bối cảnh và nội dung chính của Phục hưng

• Nơi bắt đầu: các thành thị giàu có ở Italia (tiêu biểu là Phlo-ren-xa), sau đó lan sang nhiều nước Tây Âu.
• Lực lượng: giai cấp tư sản và quý tộc mới, có thế lực kinh tế nhưng chưa có địa vị chính trị.
• Nội dung cốt lõi: chủ nghĩa nhân văn – đề cao giá trị con người, tự do cá nhân, lí trí; phê phán giáo lí khắt khe và sự thối nát của Giáo hội.
• Thành tựu tiêu biểu: văn học (Đan-tê, Pê-trác-ca, Sếch-xpia, Xéc-van-tét); hội họa, điêu khắc (Lê-ô-nác-đô đa Vin-xi, Mi-ken-lăng-giơ, Ra-pha-en); khoa học (Cô-péc-ních, Ga-li-lê, Brunô).

Ý nghĩa: Phục hưng được xem là cuộc “cách mạng văn hóa” mở đường cho các cuộc cải cách tôn giáo và cách mạng tư sản sau này, đồng thời đặt nền móng cho khoa học hiện đại.

Lỗi sai thường gặp

• Chọn phương án có từ “toàn bộ” vì cho rằng càng đầy đủ càng đúng.
• Nhầm Phục hưng là “quay lại quá khứ”, quên rằng bản chất là đổi mới.
• Nhầm giai cấp lãnh đạo: đó là giai cấp tư sản, không phải quý tộc phong kiến cũ hay nông dân.

Luyện tập

1. Điền khuyết: Phục hưng là sự khôi phục … của văn hóa … cổ đại và … nền văn hóa mới.
   Đáp án: tinh hoa; Hy Lạp – La Mã; sáng tạo.
2. Đúng hay sai? “Phong trào Phục hưng xuất phát từ nhu cầu của giai cấp tư sản đang hình thành ở Tây Âu.”
   Đáp án: Đúng, vì họ cần hệ tư tưởng mới đối lập với thần học trung đại.
3. Tự luận ngắn: Vì sao nói Phục hưng không phải là sự sao chép văn hóa cổ đại?
   Gợi ý: Vì chỉ chọn lọc tinh hoa, đồng thời tạo ra tư tưởng nhân văn, nghệ thuật và khoa học thực nghiệm mới, phù hợp với xã hội tư bản đang lên.