Trả lời nhanh
Hô hấp ở động vật là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường sống: cơ thể lấy khí O2 từ môi trường vào và thải khí CO2 ra ngoài. Cụm cần điền là “giữa cơ thể và môi trường”. Quá trình này cung cấp O2 cho các tế bào để oxi hoá chất hữu cơ tạo năng lượng.
Định nghĩa hô hấp ở động vật
Câu hoàn chỉnh: “Hô hấp ở động vật là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường, trong đó cơ thể lấy O2 từ môi trường và thải CO2 ra ngoài.”
Ở đây, “hô hấp” được hiểu theo nghĩa trao đổi khí ở mức cơ thể. Quá trình này gồm hai khâu: lấy O2 vào máu (hoặc dịch cơ thể) và đưa CO2 từ máu ra ngoài. Sau đó O2 được vận chuyển đến từng tế bào.
Vì sao động vật phải hô hấp?
Mọi tế bào sống đều cần năng lượng. Năng lượng này được giải phóng khi oxi hoá chất hữu cơ trong tế bào (hô hấp tế bào), ví dụ với glucôzơ:
C6H12O6 + 6O2 → 6CO2 + 6H2O + năng lượng (ATP và nhiệt)
Tế bào cần O2 làm nguyên liệu và sinh ra CO2 là chất thải. Vì vậy cơ thể phải có cơ chế đưa O2 vào và đẩy CO2 ra liên tục.
Đặc điểm chung của bề mặt trao đổi khí
Dù là da, mang, ống khí hay phổi, bề mặt trao đổi khí ở động vật đều có các đặc điểm sau:
- Diện tích bề mặt lớn, giúp khí khuếch tán được nhiều.
- Mỏng và ẩm ướt, vì O2 và CO2 phải hoà tan trong lớp nước mỏng mới khuếch tán qua được.
- Có nhiều mao mạch và thường có sắc tố hô hấp (như hêmôglôbin) để vận chuyển khí.
- Có sự chênh lệch nồng độ khí giữa hai phía của bề mặt, vì khí khuếch tán từ nơi nồng độ cao sang nơi nồng độ thấp.
Các hình thức hô hấp ở động vật
| Hình thức | Đại diện | Điểm cần nhớ |
|---|---|---|
| Qua bề mặt cơ thể | Ruột khoang, giun tròn, giun dẹp, giun đất | Trao đổi khí trực tiếp qua da ẩm, chưa có cơ quan chuyên trách |
| Bằng mang | Cá, tôm, cua, trai, ốc | Trao đổi khí với O2 hoà tan trong nước |
| Bằng hệ thống ống khí | Côn trùng (châu chấu, ong, bướm) | Khí theo ống khí dẫn thẳng đến tế bào, máu không vận chuyển khí |
| Bằng phổi | Bò sát, chim, thú; lưỡng cư (kết hợp da) | Trao đổi khí với không khí trong phổi |
Mẹo nhớ và ví dụ để hiểu sâu
- Cá: nước chảy qua mang theo một chiều, ngược chiều với dòng máu trong mao mạch mang. Nhờ vậy máu hấp thụ được phần lớn lượng O2 trong nước.
- Côn trùng: khí vào qua lỗ thở, theo các ống khí phân nhánh nhỏ dần đến tận tế bào. Vì thế hệ tuần hoàn của côn trùng không làm nhiệm vụ chở O2.
- Chim: ngoài phổi còn có hệ thống túi khí. Không khí giàu O2 đi qua phổi cả khi hít vào lẫn khi thở ra, nên chim hô hấp rất hiệu quả, phù hợp với việc bay.
- Lưỡng cư: vừa hô hấp bằng da ẩm vừa bằng phổi, nên ếch cần sống gần nước hoặc nơi ẩm.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “hô hấp” với “thở”. Thở (thông khí) chỉ là động tác đưa không khí vào và ra khỏi cơ quan hô hấp. Hô hấp rộng hơn: gồm cả trao đổi khí và hô hấp tế bào.
- Điền sai cụm “giữa tế bào và máu”. Đó chỉ là một khâu bên trong. Định nghĩa chung của động vật là trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường.
- Cho rằng mọi động vật đều có phổi. Cá, côn trùng, giun đất không có phổi.
- Quên điều kiện “ẩm”. Da khô thì khí không khuếch tán được, do đó giun đất ra nắng sẽ chết.
Bài luyện tập
- Vì sao giun đất phải sống ở nơi đất ẩm?
Đáp: Giun đất hô hấp qua da. O2 và CO2 chỉ khuếch tán qua lớp da khi hoà tan trong màng nước mỏng, nên da phải luôn ẩm. - Vì sao cá để trên cạn một lúc sẽ chết dù xung quanh có nhiều O2?
Đáp: Các phiến mang xẹp lại, dính vào nhau và khô đi. Diện tích trao đổi khí giảm mạnh nên cá không lấy đủ O2. - Trắc nghiệm tự đặt: Động vật nào sau đây hô hấp bằng hệ thống ống khí? A. Cá chép; B. Châu chấu; C. Ếch; D. Giun đất.
Đáp án: B. Châu chấu là côn trùng, có lỗ thở và ống khí dẫn khí trực tiếp đến tế bào. Cá chép dùng mang, ếch dùng da và phổi, giun đất dùng da.
Câu hỏi thường gặp
Hô hấp ở động vật là gì?
Là quá trình trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường, trong đó cơ thể lấy O2 từ môi trường vào và thải CO2 ra ngoài.
Hô hấp ở động vật có những hình thức nào?
Có bốn hình thức chính: hô hấp qua bề mặt cơ thể, bằng mang, bằng hệ thống ống khí và bằng phổi.
Vì sao bề mặt trao đổi khí phải mỏng và ẩm?
Vì O2 và CO2 phải hoà tan trong lớp nước mỏng mới khuếch tán qua bề mặt được. Bề mặt mỏng giúp khí qua nhanh hơn.
Hô hấp và hô hấp tế bào có giống nhau không?
Không. Hô hấp ở động vật là trao đổi khí giữa cơ thể và môi trường. Hô hấp tế bào là quá trình oxi hoá chất hữu cơ trong tế bào để giải phóng năng lượng.