Trả lời nhanh
Phương án sai là phương án nói Biển Đông làm khí hậu nước ta khô hạn, khắc nghiệt, tăng tính lục địa hoặc làm biên độ nhiệt lớn hơn. Thực tế, Biển Đông làm khí hậu mang tính hải dương: nóng ẩm, mưa nhiều, điều hòa nhiệt độ, giảm độ lạnh khô của gió mùa mùa đông và dịu bớt nóng bức mùa hạ.
Đề này thường gặp ở dạng “ý nào sau đây không phải…” hoặc “phát biểu nào không đúng…”. Vì mỗi đề có bộ phương án hơi khác nhau, bài viết này không đoán từng chữ cái A, B, C, D. Em hãy học cách kiểm tra từng phương án dựa trên các ảnh hưởng đúng bên dưới. Làm theo cách này, em xử lý được mọi biến thể của câu hỏi.
4 ảnh hưởng chính của Biển Đông đến khí hậu nước ta
| Ảnh hưởng | Biểu hiện |
|---|---|
| Tăng độ ẩm, mưa nhiều | Các khối khí đi qua biển mang theo nhiều hơi nước. Độ ẩm tương đối của không khí thường trên 80%, lượng mưa lớn. |
| Điều hòa nhiệt độ | Biển có nhiệt dung lớn, nóng lên và lạnh đi chậm. Nhờ đó mùa đông bớt giá rét, mùa hạ bớt oi bức, biên độ nhiệt năm nhỏ hơn vùng sâu trong lục địa. |
| Biến tính các khối khí | Gió mùa Đông Bắc qua biển trở nên ấm và ẩm hơn, nên đầu mùa đông ở miền Bắc đỡ lạnh khô và có mưa phùn vào cuối mùa. |
| Làm khí hậu mang tính hải dương | Khí hậu nước ta điều hòa hơn các vùng cùng vĩ độ nhưng nằm sâu trong lục địa, như một số vùng Tây Á và Bắc Phi. |
Cách loại trừ phương án
Gặp từng phương án, em hỏi: “Phát biểu này có làm khí hậu ẩm hơn, dịu hơn, mưa nhiều hơn không?” Nếu có thì đó là ảnh hưởng đúng của biển. Nếu phát biểu theo hướng khô, nóng cực đoan, lạnh khắc nghiệt thì rất có thể là phương án sai.
- “Làm tăng độ ẩm không khí, lượng mưa lớn”: đúng, vì biển cung cấp hơi nước.
- “Làm giảm độ lạnh khô của gió mùa Đông Bắc”: đúng, vì gió đi qua biển bị biến tính.
- “Làm dịu bớt thời tiết nóng bức mùa hạ”: đúng, vì biển điều hòa nhiệt.
- “Làm cho khí hậu khô hạn, mang tính lục địa”: sai, vì đây là điều ngược lại.
- “Làm biên độ nhiệt năm rất lớn”: sai, vì biển làm biên độ nhiệt giảm.
Những ý dễ bị nhầm là “ảnh hưởng của Biển Đông”
Có hai nhóm phương án khiến học sinh dễ lúng túng.
- Tính chất nhiệt đới. Nhiệt độ cao quanh năm, nhiều nắng, cân bằng bức xạ dương chủ yếu do vị trí nước ta nằm trong vùng nội chí tuyến. Biển Đông chỉ làm tính chất này dịu đi và ẩm hơn, không phải nguyên nhân gốc.
- Nguyên nhân hình thành gió mùa. Gió mùa là do sự chênh lệch khí áp theo mùa giữa lục địa châu Á và các đại dương. Biển Đông không tạo ra gió mùa mà chỉ biến tính gió khi gió thổi qua. Nếu đề viết “Biển Đông là nguyên nhân chính gây ra gió mùa ở nước ta” thì cần cảnh giác.
Về bão, Biển Đông cung cấp hơi nước và nhiệt, nên bão hình thành hoặc mạnh lên khi qua vùng biển này. Vì vậy các phát biểu kiểu “bão qua Biển Đông thường mạnh thêm” thường được coi là đúng.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Ẩm – Dịu – Mưa – Biến tính”. Biển Đông làm không khí ẩm hơn, nhiệt độ dịu hơn, mưa nhiều hơn và biến tính các khối khí. Bất cứ ý nào đi ngược bốn từ khóa này đều đáng nghi.
Lỗi sai thường gặp
- Đọc lướt, không để ý chữ “không” trong câu hỏi nên chọn nhầm phương án đúng.
- Gán mọi đặc điểm khí hậu (nóng quanh năm, có gió mùa) cho Biển Đông, trong khi nguyên nhân chính là vị trí địa lí và hoàn lưu khí quyển.
- Cho rằng biển làm nhiệt độ cao hơn. Đúng hơn là biển làm nhiệt độ điều hòa hơn.
Luyện tập
Câu 1. Phát biểu nào sau đây đúng: “Nhờ Biển Đông, khí hậu nước ta có biên độ nhiệt năm nhỏ hơn nhiều nước cùng vĩ độ ở sâu trong lục địa”?
Đáp án: Đúng, vì biển có tác dụng điều hòa nhiệt độ.
Câu 2. Gió mùa Đông Bắc sau khi qua Biển Đông có thay đổi gì về tính chất?
Đáp án: Gió ấm hơn và ẩm hơn, nên bớt lạnh khô. Ở một số nơi gió gây mưa phùn.
Câu 3. Nhận định “Biển Đông là nguyên nhân chính khiến nước ta có nhiệt độ trung bình năm trên 20°C” có đúng không?
Đáp án: Không đúng. Nhiệt độ cao chủ yếu do vị trí nội chí tuyến, nhận bức xạ Mặt Trời lớn. Biển chỉ điều hòa nhiệt độ.
Nếu em có đề bài cụ thể với bốn phương án, hãy áp dụng bảng “Ẩm – Dịu – Mưa – Biến tính” ở trên để gạch bỏ lần lượt từng ý đúng. Ý còn lại là đáp án của câu hỏi.
Câu hỏi thường gặp
Biển Đông ảnh hưởng thế nào đến khí hậu nước ta?
Biển Đông làm khí hậu nước ta mang tính hải dương: độ ẩm cao, mưa nhiều, nhiệt độ được điều hòa, gió mùa bị biến tính khi đi qua biển.
Biển Đông có phải là nguyên nhân gây ra gió mùa ở Việt Nam không?
Không. Gió mùa hình thành do sự chênh lệch khí áp theo mùa giữa lục địa châu Á và đại dương. Biển Đông chỉ làm biến tính gió khi gió thổi qua.
Vì sao gió mùa Đông Bắc đỡ lạnh khô khi tới miền Bắc nước ta?
Vì gió đi qua vùng biển nên thu thêm hơi nước và nhiệt từ mặt biển. Gió trở nên ấm và ẩm hơn so với khi còn ở lục địa.
Nhiệt độ cao quanh năm ở nước ta là do Biển Đông phải không?
Không. Nhiệt độ cao chủ yếu do vị trí nằm trong vùng nội chí tuyến, nhận nhiều bức xạ Mặt Trời. Biển Đông chỉ làm nhiệt độ điều hòa hơn.