Trả lời nhanh
Từ xích đạo về cực, Trái Đất lần lượt có các khối khí: xích đạo (E) → nhiệt đới (T) → ôn đới (P) → cực (A). Các khối khí được phân chia theo vĩ độ, nên càng xa xích đạo về phía cực thì nhiệt độ của khối khí càng thấp dần, từ nóng ẩm đến rất lạnh.
Đáp án và cách đọc câu hỏi
Câu hỏi này thường được ra dưới dạng điền khuyết hoặc trắc nghiệm: «Xếp theo thứ tự từ xích đạo về cực của Trái Đất lần lượt có các khối khí là…». Dù phương án trình bày thế nào, em chỉ cần chọn đúng chuỗi sau:
- Khối khí xích đạo (kí hiệu E)
- Khối khí nhiệt đới (kí hiệu T), còn gọi là khối khí chí tuyến
- Khối khí ôn đới (kí hiệu P)
- Khối khí cực (kí hiệu A)
Nếu đề yêu cầu đi theo chiều ngược lại (từ cực về xích đạo) thì đảo ngược: cực → ôn đới → nhiệt đới → xích đạo.
Vì sao các khối khí xếp theo thứ tự đó?
Khối khí là một phần lớn của lớp không khí dưới thấp, có tính chất tương đối đồng nhất về nhiệt độ và độ ẩm. Tính chất ấy phụ thuộc vào nơi khối khí hình thành. Vì lượng bức xạ Mặt Trời giảm dần từ xích đạo về cực nên các khối khí cũng đổi tính chất dần theo vĩ độ, và người ta chia thành bốn loại chính.
| Khối khí | Kí hiệu | Nơi hình thành | Tính chất chung |
|---|---|---|---|
| Xích đạo | E | Vùng xích đạo | Rất nóng, ẩm ướt |
| Nhiệt đới | T | Vùng chí tuyến, nhiệt đới | Nóng; trên đại dương thì ẩm, trên lục địa thì khô |
| Ôn đới | P | Vùng vĩ độ ôn đới | Mát, lạnh vừa phải; độ ẩm tuỳ nơi hình thành |
| Cực | A | Vùng cực và gần cực | Rất lạnh, khô |
Phân loại thêm theo bề mặt đệm
Ngoài vĩ độ, mỗi khối khí (trừ khối khí xích đạo, vốn luôn ẩm) còn được chia theo bề mặt nơi hình thành:
- Khối khí hải dương (m): hình thành trên biển, đại dương, có độ ẩm lớn.
- Khối khí lục địa (c): hình thành trên đất liền, tương đối khô.
Vì thế ta có các kí hiệu như mT (nhiệt đới hải dương), cT (nhiệt đới lục địa), mP, cP… Đây là phần mở rộng, không phải lúc nào đề cũng hỏi.
Mẹo nhớ nhanh
- Nhớ chuỗi chữ cái E – T – P – A: «Em Tập Phát Âm» (đi từ xích đạo lên cực).
- Nhớ theo cảm giác nhiệt: nóng ẩm → nóng → mát → lạnh buốt. Nếu phương án nào đặt «ôn đới» trước «nhiệt đới» thì chắc chắn sai.
Lỗi sai thường gặp
- Đảo vị trí nhiệt đới và ôn đới: nhiều em nghĩ «ôn» là ấm nên đặt gần xích đạo. Thực tế ôn đới nằm ở vĩ độ trung bình, mát hơn nhiệt đới.
- Quên khối khí xích đạo: chuỗi đầy đủ có bốn khối khí, bắt đầu từ xích đạo.
- Nhầm chiều: đọc kĩ đề là «từ xích đạo về cực» hay «từ cực về xích đạo».
Bài luyện tập
- Viết thứ tự các khối khí từ cực về xích đạo.
Đáp án: cực (A) → ôn đới (P) → nhiệt đới (T) → xích đạo (E). - Khối khí nào có nhiệt độ cao nhất và luôn ẩm?
Đáp án: khối khí xích đạo (E), vì hình thành ở nơi nhận nhiều bức xạ Mặt Trời và có nhiều hơi nước. - Khối khí hình thành trên đại dương và trên lục địa khác nhau chủ yếu ở tính chất nào?
Đáp án: độ ẩm; khối khí hải dương (m) ẩm, khối khí lục địa (c) khô hơn.
Câu hỏi thường gặp
Có mấy khối khí chính trên Trái Đất theo vĩ độ?
Có bốn khối khí chính: khối khí xích đạo (E), nhiệt đới (T), ôn đới (P) và cực (A).
Khối khí nào lạnh nhất?
Khối khí cực (A) lạnh nhất vì hình thành ở vùng cực, nơi nhận rất ít bức xạ Mặt Trời.
Khối khí hải dương và lục địa khác nhau thế nào?
Khối khí hải dương (m) hình thành trên biển nên ẩm; khối khí lục địa (c) hình thành trên đất liền nên khô hơn.
Khối khí xích đạo có chia thành hải dương và lục địa không?
Thông thường khối khí xích đạo luôn nóng ẩm nên không phân chia thành hải dương và lục địa như các khối khí còn lại.