Trả lời nhanh
Vùng chí tuyến có mưa tương đối ít chủ yếu là do chịu tác động của khí áp cao (đai áp cao cận chí tuyến) và gió Tín phong. Ở đây không khí từ trên cao chìm xuống, nóng lên và khô nên khó hình thành mây mưa. Tín phong thổi từ vùng áp cao này về xích đạo cũng là gió khô, càng làm lượng mưa thấp.
Cơ chế: vì sao khí áp cao thì mưa ít?
Mưa chỉ xuất hiện khi không khí ẩm được nâng lên cao, lạnh đi và ngưng tụ thành mây. Điều này xảy ra thuận lợi ở nơi có khí áp thấp, vì không khí bốc lên.
Ngược lại, ở vùng khí áp cao, không khí đi xuống. Khi chìm, không khí bị nén, nóng dần lên và hơi nước càng khó ngưng tụ, trời quang mây nên mưa rất ít.
Phân bố mưa theo vĩ độ
| Vĩ độ | Khí áp | Chuyển động không khí | Lượng mưa |
|---|---|---|---|
| Xích đạo (0°) | Thấp | Bốc lên | Rất nhiều |
| Chí tuyến (khoảng 30°) | Cao | Chìm xuống | Ít |
| Ôn đới (khoảng 60°) | Thấp | Bốc lên | Khá nhiều |
| Cực (90°) | Cao | Chìm xuống | Rất ít |
Vai trò của gió Tín phong
Tín phong là gió thổi quanh năm từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo. Khi thổi từ khu vực áp cao, gió này vốn khô. Khi thổi sâu vào lục địa, nó thường rất khô nên góp phần hình thành các hoang mạc lớn ở vĩ độ này, tiêu biểu là Xa-ha-ra, hoang mạc Ả Rập và hoang mạc Ô-xtrây-li-a.
Vì sao các phương án khác dễ sai?
- “Gió Tây ôn đới”: loại gió này thổi từ cận chí tuyến lên vĩ độ ôn đới và mang mưa đến vùng ôn đới, không phải nguyên nhân khiến chí tuyến khô.
- “Dòng biển lạnh”: chỉ làm khô thêm ở một số ven biển như Tây Phi hay Chi-lê, không phải nguyên nhân chủ yếu cho cả vùng chí tuyến.
- “Khí áp thấp”: sai hoàn toàn, vì áp thấp gây mưa nhiều.
Mẹo nhớ
- “Áp thấp – mưa nhiều, áp cao – mưa ít”.
- Xích đạo và ôn đới là hai đới áp thấp (mưa nhiều), chí tuyến và cực là hai đới áp cao (mưa ít).
- Hoang mạc lớn nằm gần hai đường chí tuyến chính nhờ quy luật này.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm vùng chí tuyến với vùng xích đạo vì cùng thuộc “vùng nóng”.
- Cho rằng nơi nóng thì mưa nhiều. Mưa nhiều hay ít phụ thuộc vào hơi nước và chuyển động bốc lên của khí quyển, không chỉ nhiệt độ.
- Nhầm hướng gió: Tín phong thổi về xích đạo, không thổi về cực.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Vì sao vùng xích đạo mưa nhiều?
Đáp án: vì khí áp thấp, không khí nóng ẩm bốc lên cao, ngưng tụ thành mây mưa.
Bài 2. Kể tên hai hoang mạc nằm gần vùng chí tuyến.
Đáp án: ví dụ Xa-ha-ra (châu Phi) và hoang mạc Ả Rập (châu Á).
Bài 3. Đai áp cao cận chí tuyến nằm ở khoảng vĩ độ nào?
Đáp án: khoảng vĩ độ 30° ở cả hai bán cầu.
Câu hỏi thường gặp
Vùng chí tuyến có mưa tương đối ít chủ yếu là do nguyên nhân nào?
Do chịu tác động của khí áp cao cận chí tuyến, không khí chìm xuống nên khô, cùng với gió Tín phong khô.
Vì sao khí áp cao thì mưa ít?
Ở khí áp cao, không khí chìm xuống, nóng lên và khô, hơi nước khó ngưng tụ nên rất ít mây và mưa.
Hoang mạc lớn thường nằm ở vĩ độ nào?
Nhiều hoang mạc lớn nằm gần hai đường chí tuyến, khoảng vĩ độ 20° đến 30° ở hai bán cầu, nơi có áp cao và mưa rất ít.
Tín phong thổi theo hướng nào?
Tín phong thổi quanh năm từ các áp cao cận chí tuyến về phía áp thấp xích đạo.