Trả lời nhanh
Vị trí địa lí đã quy định đặc điểm cơ bản của thiên nhiên nước ta mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa. Nước ta nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến nên nóng quanh năm, nằm trong khu vực gió mùa châu Á nên có mùa rõ rệt, lại tiếp giáp Biển Đông nên có độ ẩm và lượng mưa lớn.
Đề bài và cách hiểu đúng
Câu hỏi thường gặp: “Vị trí địa lí đã quy định đặc điểm cơ bản của thiên nhiên nước ta mang tính chất …”. Chỗ trống cần điền là nhiệt đới ẩm gió mùa. Cụm này gồm ba yếu tố: nhiệt đới (nhiều nhiệt, nhiều nắng), ẩm (mưa nhiều, độ ẩm cao) và gió mùa (chế độ gió đổi hướng theo mùa).
Nếu đề của em cho sẵn bốn phương án, hãy chọn phương án có đủ cụm “nhiệt đới ẩm gió mùa”. Các phương án như nhiệt đới khô, cận nhiệt đới hay ôn đới đều không phù hợp với vị trí của nước ta.
Vì sao vị trí địa lí quyết định tính chất ấy?
| Đặc điểm vị trí | Hệ quả với thiên nhiên |
|---|---|
| Nằm trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu (khoảng 8°34’B đến 23°23’B trên đất liền) | Quanh năm nhận lượng bức xạ lớn, Mặt Trời lên thiên đỉnh hằng năm, nhiệt độ trung bình năm cao (trên 21°C), số giờ nắng nhiều → tính chất nhiệt đới |
| Nằm ở rìa phía đông bán đảo Đông Dương, tiếp giáp Biển Đông | Khối khí đi qua biển mang nhiều hơi nước, mưa nhiều (khoảng 1500–2000 mm/năm), độ ẩm không khí cao → tính chất ẩm |
| Nằm trong khu vực chịu ảnh hưởng của gió mùa châu Á | Mùa đông lạnh khô (gió mùa Đông Bắc), mùa hạ nóng ẩm mưa nhiều (gió Tây Nam, Tín phong Nam Bán Cầu) → tính chất gió mùa |
Mẹo nhớ: “Nóng – Ẩm – Mùa”
- Nóng do vĩ độ (nội chí tuyến).
- Ẩm do biển (Biển Đông).
- Mùa do gió (gió mùa đổi hướng).
Mỗi chữ trong “nhiệt đới ẩm gió mùa” tương ứng một yếu tố của vị trí. Nhớ ba yếu tố này, em sẽ không nhầm khi gặp câu hỏi dạng khác.
Vì sao nước ta không khô hạn như một số nơi cùng vĩ độ?
Cùng nằm khoảng vĩ độ 20°–30°B, nhiều vùng ở Tây Á và Bắc Phi là hoang mạc, bán hoang mạc vì nằm sâu trong lục địa hoặc chịu áp cao cận chí tuyến khống chế. Nước ta có Biển Đông rộng và gió mùa mang ẩm vào, nên lãnh thổ xanh tốt, có rừng và sông ngòi dày đặc. Đây là điểm vị trí tạo nên khác biệt, và là ý hay được hỏi ở câu vận dụng.
Ngoài khí hậu, vị trí còn ảnh hưởng gì?
- Sinh vật: nằm trên đường di lưu của nhiều luồng sinh vật nên giới sinh vật phong phú.
- Khoáng sản: nằm giữa hai vành đai sinh khoáng Thái Bình Dương và Địa Trung Hải nên tài nguyên khoáng sản đa dạng.
- Thiên tai: chịu ảnh hưởng của bão, lũ lụt, hạn hán.
- Phân hoá: lãnh thổ kéo dài theo chiều bắc – nam, hẹp ngang, nên thiên nhiên phân hoá theo vĩ độ, theo đông – tây và theo độ cao.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ chọn “nhiệt đới” mà bỏ “ẩm gió mùa”: đây là sai lệch khi đề hỏi tính chất cơ bản.
- Nhầm với “nhiệt đới khô”: khí hậu này có ở vùng hoang mạc, không phải nước ta.
- Nhầm nguyên nhân: “ẩm” do biển và gió mùa mang hơi nước, không phải do địa hình núi cao.
Luyện tập nhanh
- Câu 1. Yếu tố nào của vị trí địa lí khiến nước ta có lượng mưa và độ ẩm lớn?
Đáp án: Tiếp giáp Biển Đông, cùng gió mùa mang hơi ẩm từ biển vào đất liền. - Câu 2. Nằm trong vùng nội chí tuyến có ý nghĩa gì đối với nhiệt độ?
Đáp án: Nhận nhiều bức xạ Mặt Trời, nóng quanh năm, nhiệt độ trung bình năm cao. - Câu 3. Gió mùa làm khí hậu nước ta thay đổi thế nào giữa hai mùa?
Đáp án: Mùa đông lạnh khô (nhất là miền Bắc) do gió mùa Đông Bắc; mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều do gió mùa Tây Nam và Tín phong.
Câu hỏi thường gặp
Đặc điểm cơ bản của thiên nhiên nước ta là gì?
Thiên nhiên nước ta mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, thể hiện rõ qua khí hậu, địa hình, sông ngòi, đất đai và sinh vật.
Vì sao nước ta có tính chất nhiệt đới?
Vì lãnh thổ nằm trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu, quanh năm nhận lượng bức xạ Mặt Trời lớn nên nhiệt độ cao, nhiều nắng.
Vì sao thiên nhiên nước ta có tính chất ẩm?
Do nước ta tiếp giáp Biển Đông rộng lớn, các khối khí qua biển mang nhiều hơi nước nên mưa nhiều, độ ẩm không khí cao.
Gió mùa ảnh hưởng thế nào đến thiên nhiên nước ta?
Gió mùa làm khí hậu phân hoá theo mùa: mùa đông lạnh khô do gió mùa Đông Bắc, mùa hạ nóng ẩm mưa nhiều do gió mùa Tây Nam và Tín phong.