Trả lời nhanh
Vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện bảng điện được tiến hành theo 2 bước. Bước 1: xác định vị trí đặt các thiết bị điện (nguồn, cầu chì, công tắc, ổ cắm, bóng đèn…) trên bảng điện. Bước 2: vẽ đường dây điện nối các thiết bị đó, bám sát sơ đồ nguyên lý đã có. Vẽ vị trí trước rồi mới nối dây thì sơ đồ gọn và ít sai.
Sơ đồ lắp đặt là gì và khác sơ đồ nguyên lý ở đâu?
Sơ đồ nguyên lý cho biết các phần tử được nối với nhau thế nào để mạch hoạt động. Sơ đồ này không quan tâm vị trí thật của thiết bị.
Sơ đồ lắp đặt cho biết thiết bị đặt ở đâu trên bảng điện và dây đi theo đường nào. Người thợ nhìn vào đó để khoan lỗ, bắt thiết bị và đi dây.
| Tiêu chí | Sơ đồ nguyên lý | Sơ đồ lắp đặt |
|---|---|---|
| Mục đích | Hiểu cách mạch làm việc | Hướng dẫn bố trí và đi dây thực tế |
| Vị trí thiết bị | Không cần đúng vị trí thật | Thể hiện đúng vị trí trên bảng điện |
| Đường dây | Vẽ thẳng, ít chú ý bố trí | Vẽ theo đường đi dây dự định |
Hai bước vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện bảng điện
Bước 1: Xác định vị trí các thiết bị trên bảng điện
- Phác khung bảng điện, rồi đặt vị trí nguồn vào, thiết bị bảo vệ (cầu chì), thiết bị đóng cắt (công tắc), ổ cắm và các thiết bị dùng điện (bóng đèn).
- Sắp xếp theo thứ tự hợp lí: nguồn và cầu chì ở phía trên, công tắc và ổ cắm ở giữa hoặc phía dưới, sao cho dây không phải vòng vèo.
- Giữ khoảng cách vừa đủ giữa các thiết bị để sau này thao tác lắp, nối dây được dễ dàng.
Bước 2: Vẽ đường dây điện
- Dựa vào sơ đồ nguyên lý, nối các thiết bị bằng nét liền, thường dùng nét thẳng, vuông góc.
- Hạn chế dây cắt nhau; nếu bắt buộc phải cắt thì phải nhìn rõ hai dây không nối với nhau.
- Kiểm tra lại: mỗi thiết bị đã đủ dây vào – ra chưa, dây pha có qua cầu chì và công tắc đúng quy tắc chưa.
Ví dụ minh hoạ (tự đặt)
Giả sử cần vẽ sơ đồ lắp đặt bảng điện gồm: 1 cầu chì, 1 công tắc điều khiển 1 bóng đèn, và 1 ổ cắm.
- Vị trí: đặt cầu chì ở phía trên bên trái; công tắc đặt bên dưới cầu chì; ổ cắm đặt bên phải; bóng đèn nối ra ngoài bảng điện.
- Đường dây: dây pha đi vào cầu chì, từ đó rẽ hai nhánh: một nhánh tới ổ cắm, một nhánh qua công tắc rồi tới bóng đèn. Dây trung tính đi thẳng tới ổ cắm và bóng đèn.
Ổ cắm và đèn mắc song song với nhau để cả hai cùng nhận đúng điện áp định mức. Công tắc luôn mắc nối tiếp với đèn trên dây pha.
Vì sao lại phải chia thành 2 bước này?
Nếu vẽ dây ngay mà chưa chọn vị trí, ta dễ đặt thiết bị lệch nhau, dây phải kéo dài và chồng chéo. Làm vị trí trước giúp “khung xương” của bảng điện hợp lí, rồi mới nối dây theo logic mạch điện. Mẹo nhớ: “Đặt chỗ trước – kéo dây sau”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm số bước: gộp “vạch dấu, khoan lỗ, bắt thiết bị” (đó là các bước lắp đặt thật) vào bước vẽ sơ đồ.
- Mắc công tắc trên dây trung tính thay vì dây pha, làm mất an toàn khi tắt đèn.
- Đặt cầu chì sau công tắc hoặc không đặt trên dây pha.
- Vẽ ổ cắm nối tiếp với đèn thay vì song song.
- Vẽ nhiều dây cắt nhau mà không ghi chú, khiến người đọc hiểu nhầm là chỗ nối.
Bài luyện tập
Câu 1. Vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện bảng điện gồm mấy bước? Nêu nội dung từng bước.
Đáp án: 2 bước – (1) xác định vị trí thiết bị trên bảng điện; (2) vẽ đường dây điện nối các thiết bị.
Câu 2. Trong sơ đồ lắp đặt, công tắc và cầu chì phải mắc vào dây nào?
Đáp án: Cả hai đều mắc trên dây pha, để khi cắt điện hoặc khi có sự cố thì phần phía sau không còn mang điện.
Câu 3. Vì sao nên vẽ vị trí thiết bị trước khi vẽ đường dây?
Đáp án: Để bố trí gọn, đường dây ngắn, ít cắt nhau và dễ thi công; nếu vẽ dây trước thì khó điều chỉnh vị trí thiết bị cho hợp lí.
Lưu ý: nếu đề bài của em là câu trắc nghiệm có sẵn các phương án, hãy chọn phương án nêu “2 bước” cùng nội dung như trên.
Câu hỏi thường gặp
Vẽ sơ đồ lắp đặt mạch điện bảng điện gồm mấy bước?
Gồm 2 bước: xác định vị trí các thiết bị điện trên bảng điện, sau đó vẽ đường dây điện nối các thiết bị theo sơ đồ nguyên lý.
Sơ đồ lắp đặt khác sơ đồ nguyên lý như thế nào?
Sơ đồ nguyên lý chỉ cho biết cách nối để mạch hoạt động, còn sơ đồ lắp đặt thể hiện vị trí thiết bị trên bảng điện và đường đi của dây dẫn thực tế.
Cầu chì và công tắc mắc vào dây nào?
Cả cầu chì và công tắc đều mắc trên dây pha để bảo đảm an toàn: khi ngắt hoặc đứt cầu chì thì thiết bị phía sau không còn mang điện.
Các bước vạch dấu, khoan lỗ, bắt thiết bị có thuộc bước vẽ sơ đồ không?
Không. Đó là các bước của quy trình lắp đặt mạch điện thực tế, thực hiện sau khi đã có sơ đồ lắp đặt.