Chất nào sau đây có tính bazơ mạnh nhất: (CH3)2NH, C6H5NH2, NH3…?

Với đề có (CH3)2NH và C6H5NH2 cùng các chất quen thuộc như NH3, CH3NH2, chất có tính bazơ mạnh nhất là (CH3)2NH (đimetylamin). Lý do: hai nhóm CH3 đẩy electron làm tăng mật độ electron trên nguyên tử N, nên N nhận H+ dễ nhất. Anilin C6H5NH2 thì yếu hơn cả NH3.

Chất nào có tính bazơ mạnh nhất? (CH3)2NH, C6H5NH2

Trả lời nhanh

Với đề có (CH₃)₂NH và C₆H₅NH₂ cùng các chất quen thuộc như NH₃, CH₃NH₂, chất có tính bazơ mạnh nhất là (CH₃)₂NH (đimetylamin). Lý do: hai nhóm CH₃ đẩy electron làm tăng mật độ electron trên nguyên tử N, nên N nhận H⁺ dễ nhất. Anilin C₆H₅NH₂ thì yếu hơn cả NH₃.

Nguyên tắc so sánh tính bazơ của amin

Tính bazơ của amin do cặp electron chưa liên kết trên nguyên tử N quyết định. Cặp electron này càng “giàu” và càng tự do thì N càng dễ nhận proton (H⁺), tức tính bazơ càng mạnh.

Nhóm đẩy electron (gốc ankyl như CH₃–, C₂H₅–): làm tăng mật độ electron trên N → tính bazơ tăng. Càng nhiều gốc ankyl (trong phạm vi amin bậc 1, bậc 2) thì càng mạnh.
Nhóm hút electron (gốc phenyl C₆H₅–): cặp electron trên N bị hút vào hệ electron π của vòng benzen → mật độ electron trên N giảm → tính bazơ giảm.

Thứ tự lực bazơ thường gặp

Chất	Đặc điểm	Lực bazơ
(CH₃)₂NH	Amin bậc 2, hai gốc ankyl đẩy electron	Mạnh nhất
CH₃NH₂	Amin bậc 1, một gốc ankyl	Mạnh
NH₃	Không có gốc nào	Trung bình
C₆H₅NH₂	Gốc phenyl hút electron	Rất yếu

Dãy so sánh: (CH₃)₂NH > CH₃NH₂ > NH₃ > C₆H₅NH₂.

Phân tích từng chất trong đề

A. (CH₃)₂NH: hai nhóm CH₃ cùng đẩy electron vào N → bazơ mạnh nhất trong nhóm chất trên. Đây là đáp án.
B. C₆H₅NH₂: anilin, cặp electron của N liên hợp với vòng benzen nên rất khó nhận H⁺. Dung dịch anilin không làm đổi màu quỳ tím. Loại.
NH₃ (nếu có trong đề): không có nhóm đẩy electron nên yếu hơn các amin no, nhưng vẫn mạnh hơn anilin.
CH₃NH₂ (nếu có trong đề): chỉ có một gốc CH₃ nên yếu hơn đimetylamin.

Lưu ý: nếu đề của bạn có thêm phương án khác với những chất trên, hãy đối chiếu bằng đúng nguyên tắc ở trên: chọn chất có nhiều nhóm đẩy electron nhất gắn vào N, và loại các chất có gốc phenyl hay nhóm hút electron.

Phản ứng minh hoạ tính bazơ

CH₃NH₂ + H₂O ⇌ CH₃NH₃⁺ + OH^– (dung dịch làm quỳ tím hoá xanh, phenolphtalein hoá hồng).

(CH₃)₂NH + HCl → (CH₃)₂NH₂Cl

C₆H₅NH₂ + HCl → C₆H₅NH₃Cl (anilin vẫn phản ứng với axit mạnh nhưng không làm đổi màu quỳ tím).

Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp

Mẹo: “Ankyl đẩy – Phenyl hút”. Gốc ankyl làm bazơ mạnh lên, gốc phenyl làm bazơ yếu đi so với NH₃.
Lỗi 1: thấy anilin có nhóm –NH₂ nên cho là bazơ mạnh. Thực tế vòng benzen làm anilin yếu hơn NH₃.
Lỗi 2: nhầm anilin làm quỳ tím hoá xanh. Anilin không đổi màu quỳ tím.
Lỗi 3: so sánh chỉ theo số nguyên tử C. Cần xét gốc đó là ankyl (đẩy) hay aryl (hút).

Bài luyện tập

Sắp xếp theo chiều tăng dần tính bazơ: C₆H₅NH₂, NH₃, CH₃NH₂, (CH₃)₂NH.
Đáp án: C₆H₅NH₂ < NH₃ < CH₃NH₂ < (CH₃)₂NH.
Trong các dung dịch CH₃NH₂, C₆H₅NH₂, NH₃, dung dịch nào làm quỳ tím hoá xanh?
Đáp án: CH₃NH₂ và NH₃; anilin không làm đổi màu quỳ tím.
So sánh tính bazơ của C₂H₅NH₂ và NH₃.
Đáp án: C₂H₅NH₂ mạnh hơn vì gốc etyl đẩy electron vào N.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao anilin có tính bazơ yếu hơn NH3?

Cặp electron trên N của anilin liên hợp với hệ electron π của vòng benzen nên mật độ electron trên N giảm, khó nhận H+ hơn NH3.

Amin bậc 2 có phải luôn bazơ mạnh hơn amin bậc 1 không?

Trong chương trình phổ thông, với các amin no chứa gốc ankyl giống nhau, amin bậc 2 thường có tính bazơ mạnh hơn amin bậc 1 do có nhiều nhóm đẩy electron hơn, ví dụ (CH3)2NH mạnh hơn CH3NH2.

Anilin có làm đổi màu quỳ tím không?

Không. Anilin có tính bazơ rất yếu nên dung dịch của nó không làm quỳ tím đổi màu, dù vẫn phản ứng được với axit mạnh như HCl.