Triolein có công thức là gì? (C17H33COO)3C3H5 và cách nhớ

Triolein có công thức là (C17H33COO)3C3H5, công thức phân tử C57H104O6, phân tử khối 884. Đây là trieste của glixerol với axit oleic (C17H33COOH), một axit béo không no có 1 liên kết đôi C=C, nên mỗi phân tử triolein có 3 liên kết đôi C=C.

Triolein có công thức là (C17H33COO)3C3H5

Trả lời nhanh

Triolein có công thức là (C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅, công thức phân tử C₅₇H₁₀₄O₆, phân tử khối 884. Đây là trieste của glixerol với axit oleic (C₁₇H₃₃COOH), một axit béo không no có 1 liên kết đôi C=C, nên mỗi phân tử triolein có 3 liên kết đôi C=C.

Triolein là gì?

Triolein là một chất béo (triglixerit), tạo ra khi glixerol C₃H₅(OH)₃ este hoá hoàn toàn với 3 phân tử axit oleic. Vì gốc axit oleic không no nên triolein ở trạng thái lỏng ở nhiệt độ thường, có nhiều trong dầu thực vật như dầu oliu.

Tên gọi khác thường gặp: glixerol trioleat, olein.

Công thức của triolein

Loại công thức	Biểu diễn
Công thức cấu tạo thu gọn	(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅
Công thức phân tử	C₅₇H₁₀₄O₆
Phân tử khối	884
Gốc axit oleic	CH₃[CH₂]₇CH=CH[CH₂]₇COO– (đồng phân cis)

Cách suy ra công thức phân tử

Gốc C₁₇H₃₃COO có 18 C, 33 H, 2 O.
Ba gốc: 54 C, 99 H, 6 O.
Cộng gốc glixerol C₃H₅: tổng 57 C, 104 H, 6 O → C₅₇H₁₀₄O₆.
M = 57·12 + 104 + 6·16 = 884.

Kiểm tra độ bất bão hoà: k = (2·57 + 2 − 104)/2 = 6, gồm 3 liên kết C=O của nhóm este và 3 liên kết C=C ở mạch hiđrocacbon. Kết quả khớp với cấu tạo.

Mẹo nhớ nhanh

Olein → axit oleic → C₁₇H₃₃COOH: “33” lẻ hơn “35” của axit stearic vì có 1 nối đôi.
Bộ ba axit béo hay gặp: panmitic C₁₅H₃₁COOH, stearic C₁₇H₃₅COOH, oleic C₁₇H₃₃COOH, linoleic C₁₇H₃₁COOH. Số H giảm 2 khi thêm mỗi nối đôi.
Chất béo lỏng = nhiều gốc không no; chất béo rắn = chủ yếu gốc no.

Phân biệt với các chất béo dễ nhầm

Tên	Công thức	M	Trạng thái
Triolein	(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅	884	Lỏng
Tristearin	(C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅	890	Rắn
Tripanmitin	(C₁₅H₃₁COO)₃C₃H₅	806	Rắn
Trilinolein	(C₁₇H₃₁COO)₃C₃H₅	878	Lỏng

Tính chất hoá học của triolein

1. Phản ứng cộng H₂ (hiđro hoá)

(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3H₂ → (C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ (điều kiện: Ni, t°, p). Chất béo lỏng chuyển thành chất béo rắn (tristearin) – đây là nguyên lý sản xuất bơ nhân tạo.

2. Phản ứng cộng dung dịch Br₂

(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3Br₂ → (C₁₇H₃₃Br₂COO)₃C₃H₅. Hiện tượng: dung dịch brom mất màu. Đây là cách phân biệt chất béo không no với chất béo no.

3. Thuỷ phân trong môi trường kiềm (xà phòng hoá)

(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3NaOH → 3C₁₇H₃₃COONa + C₃H₅(OH)₃ (đun nóng). Sản phẩm: natri oleat (thành phần xà phòng) và glixerol.

4. Thuỷ phân trong môi trường axit

(C₁₇H₃₃COO)₃C₃H₅ + 3H₂O ⇌ 3C₁₇H₃₃COOH + C₃H₅(OH)₃ (xúc tác H₂SO₄, t°). Phản ứng thuận nghịch.

Lỗi sai thường gặp

Viết nhầm C₁₇H₃₅COO (stearat) thay vì C₁₇H₃₃COO (oleat).
Quên rằng 1 phân tử triolein có 3 nối đôi, nên cộng tối đa 3H₂ hoặc 3Br₂, không phải 1.
Viết sản phẩm xà phòng hoá là axit oleic; thực ra là muối natri oleat khi dùng NaOH.
Nhầm phản ứng hiđro hoá với phản ứng thuỷ phân: hiđro hoá chỉ đổi gốc không no thành no, vẫn giữ liên kết este.

Bài luyện tập

Bài 1. Hiđro hoá hoàn toàn 17,68 gam triolein (Ni, t°). Tính thể tích H₂ (đktc) cần dùng.

Đáp án: n triolein = 17,68 : 884 = 0,02 mol; n H₂ = 3·0,02 = 0,06 mol; V = 0,06·22,4 = 1,344 lít.

Bài 2. Xà phòng hoá hoàn toàn 8,84 kg triolein bằng NaOH vừa đủ. Tính khối lượng glixerol và natri oleat thu được.

Đáp án: n triolein = 8840 : 884 = 10 mol. Glixerol: 10 mol · 92 = 920 g = 0,92 kg. Natri oleat (M = 304): 30 mol · 304 = 9120 g = 9,12 kg. Kiểm tra bảo toàn khối lượng: 8840 + 30·40 = 10040 g = 920 + 9120 ✓.

Bài 3. 0,1 mol triolein làm mất màu tối đa bao nhiêu mol Br₂ trong dung dịch?

Đáp án: 0,1·3 = 0,3 mol Br₂.

Câu hỏi thường gặp

Triolein có công thức phân tử là gì?

Công thức phân tử của triolein là C57H104O6, phân tử khối 884, ứng với công thức cấu tạo thu gọn (C17H33COO)3C3H5.

Triolein có bao nhiêu liên kết đôi C=C?

Triolein có 3 liên kết đôi C=C, mỗi gốc axit oleic có 1 liên kết đôi, nên 1 mol triolein cộng tối đa 3 mol H2 hoặc 3 mol Br2.

Vì sao triolein ở trạng thái lỏng còn tristearin ở trạng thái rắn?

Triolein chứa gốc axit oleic không no có liên kết đôi dạng cis làm mạch gấp khúc, các phân tử xếp kém chặt nên nhiệt độ nóng chảy thấp và ở thể lỏng. Tristearin chứa gốc no, xếp chặt hơn nên ở thể rắn.

Thuỷ phân triolein trong NaOH thu được sản phẩm gì?

Thu được natri oleat C17H33COONa và glixerol C3H5(OH)3, theo tỉ lệ 3 mol muối : 1 mol glixerol.