Trả lời nhanh
Biển và đại dương là nguồn tài nguyên lớn (hải sản, dầu khí, khoáng sản, năng lượng), là tuyến giao thông vận tải rẻ và quan trọng, tạo điều kiện phát triển du lịch, đồng thời điều hoà khí hậu, giữ cân bằng sinh thái và có ý nghĩa an ninh – quốc phòng. Nhờ vậy biển tạo việc làm, thu nhập và mở rộng không gian phát triển cho mỗi quốc gia.
Vì sao biển và đại dương quan trọng?
Đại dương thế giới bao phủ khoảng 71% diện tích bề mặt Trái Đất và chứa phần lớn lượng nước của thuỷ quyển. Với diện tích và thể tích khổng lồ như vậy, biển vừa là “kho tài nguyên”, vừa là “tấm đệm” điều hoà môi trường, vừa là “con đường” nối các châu lục.
Khi trả lời câu hỏi này, em nên chia ý thành các nhóm: kinh tế, xã hội, môi trường – khí hậu và an ninh – quốc phòng. Cách chia này giúp bài làm đủ ý, không bị sót.
Vai trò của biển và đại dương về kinh tế
1. Cung cấp tài nguyên sinh vật
- Biển có nguồn hải sản phong phú: cá, tôm, mực, cua, rong biển… dùng làm thực phẩm, xuất khẩu và nguyên liệu chế biến.
- Vùng ven biển, vũng vịnh, đầm phá thuận lợi cho nuôi trồng thuỷ sản (tôm, cá biển, nhuyễn thể, rong biển).
2. Cung cấp tài nguyên khoáng sản và năng lượng
- Dầu mỏ và khí tự nhiên ở thềm lục địa là nguồn nhiên liệu và nguyên liệu công nghiệp quan trọng.
- Muối biển, cát (thuỷ tinh), sa khoáng titan, thiếc… là nguyên liệu cho nhiều ngành sản xuất.
- Năng lượng tái tạo: gió ngoài khơi, sóng, thuỷ triều, dòng biển – tiềm năng lớn cho điện sạch trong tương lai.
3. Giao thông vận tải biển
- Vận tải biển chở được khối lượng hàng rất lớn, chi phí trên mỗi tấn hàng thấp, thích hợp với tuyến đường dài. Phần lớn khối lượng hàng hoá trong thương mại quốc tế được vận chuyển bằng đường biển.
- Hệ thống cảng biển, các tuyến hàng hải quốc tế thúc đẩy ngoại thương, hình thành các trung tâm kinh tế ven biển.
4. Du lịch biển – đảo
- Bãi biển, vịnh, đảo, rạn san hô, hệ sinh thái rừng ngập mặn tạo cảnh quan hấp dẫn.
- Du lịch biển kéo theo dịch vụ lưu trú, ăn uống, giải trí, vận chuyển, tạo nguồn thu lớn cho địa phương.
Vai trò về xã hội
- Tạo việc làm và sinh kế cho hàng triệu người: ngư dân, công nhân cảng, thuỷ thủ, lao động chế biến hải sản, lao động du lịch.
- Thúc đẩy đô thị hoá, giao lưu văn hoá, hình thành các cộng đồng dân cư và nét văn hoá biển đặc trưng (lễ hội cầu ngư, làng chài…).
- Là môi trường nghiên cứu khoa học, giáo dục, y học (nhiều hợp chất sinh học từ biển được dùng làm thuốc).
Vai trò về môi trường, khí hậu và an ninh – quốc phòng
- Điều hoà khí hậu: nước biển hấp thụ và tích trữ nhiệt, các dòng biển vận chuyển nhiệt giữa các vĩ độ, làm giảm sự khắc nghiệt của khí hậu; biển còn hấp thụ một phần đáng kể khí CO2 do con người thải ra.
- Duy trì đa dạng sinh học: rạn san hô, thảm cỏ biển, rừng ngập mặn là nơi sinh sống, sinh sản của nhiều loài; rừng ngập mặn còn chắn sóng, chống xói lở bờ.
- An ninh – quốc phòng: biển, đảo là phòng tuyến bảo vệ đất nước, là cơ sở khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của quốc gia trên các vùng biển.
Bảng tóm tắt (dễ học thuộc)
| Nhóm vai trò | Nội dung chính |
|---|---|
| Kinh tế | Hải sản, dầu khí – khoáng sản, năng lượng, vận tải biển, du lịch |
| Xã hội | Việc làm, sinh kế, giao lưu văn hoá, nghiên cứu khoa học |
| Môi trường | Điều hoà khí hậu, đa dạng sinh học, chắn sóng bảo vệ bờ |
| An ninh – quốc phòng | Bảo vệ chủ quyền biển đảo, mở rộng không gian phát triển |
Mẹo nhớ: “K – X – M – A” (Kinh tế, Xã hội, Môi trường, An ninh) – nhắc đủ bốn nhóm ý khi làm bài.
Liên hệ với Việt Nam
Việt Nam có đường bờ biển dài khoảng 3260 km, có 28 tỉnh, thành phố giáp biển và vùng biển rộng lớn thuộc Biển Đông, trong đó có quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam. Biển mang lại nhiều lợi thế:
- Khai thác, nuôi trồng và chế biến hải sản; khai thác dầu khí ở thềm lục địa.
- Phát triển cảng biển nước sâu, vận tải biển; nhiều bãi biển, vịnh, đảo nổi tiếng cho du lịch.
- Tiềm năng điện gió ven bờ và ngoài khơi; làm muối ở vùng ven biển nắng nhiều.
- Củng cố quốc phòng – an ninh, bảo vệ chủ quyền biển đảo.
Vì vậy, phát triển kinh tế biển phải đi đôi với bảo vệ môi trường và chủ quyền biển đảo.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Chỉ kể tài nguyên (hải sản, dầu khí) mà quên vận tải biển, du lịch và vai trò điều hoà khí hậu.
- Chỉ nêu vai trò kinh tế, bỏ sót vai trò xã hội và an ninh – quốc phòng.
- Viết chung chung “biển rất quan trọng” mà không có ví dụ cụ thể.
Bài luyện tập
- Vì sao vận tải biển được ưa chuộng trong thương mại quốc tế?
Đáp án gợi ý: chở được khối lượng hàng rất lớn, chi phí thấp trên mỗi tấn hàng, phù hợp quãng đường dài giữa các châu lục; hệ thống cảng và tuyến hàng hải đã phát triển rộng khắp. - Rừng ngập mặn ven biển có những vai trò gì?
Đáp án gợi ý: nơi cư trú, sinh sản của thuỷ sản và chim; chắn sóng, chống xói lở bờ; lọc chất ô nhiễm; hấp thụ CO2; cung cấp sinh kế cho cư dân ven biển. - Nêu hai việc học sinh có thể làm để bảo vệ biển.
Đáp án gợi ý: không xả rác ra bãi biển, hạn chế đồ nhựa dùng một lần; tham gia dọn vệ sinh bờ biển, tuyên truyền khai thác hải sản bền vững.
Câu hỏi thường gặp
Vai trò quan trọng nhất của biển và đại dương là gì?
Không có một vai trò duy nhất. Về kinh tế, biển cung cấp tài nguyên, giao thông và du lịch; về môi trường, biển điều hoà khí hậu. Cả hai nhóm đều cần thiết cho sự phát triển bền vững.
Biển và đại dương điều hoà khí hậu bằng cách nào?
Nước biển hấp thụ, tích trữ nhiệt và các dòng biển vận chuyển nhiệt giữa các vĩ độ, nên khí hậu vùng ven biển ôn hoà hơn vùng sâu trong lục địa. Biển cũng hấp thụ một phần khí CO2.
Vì sao phải phát triển kinh tế biển đi đôi với bảo vệ môi trường?
Vì khai thác quá mức, ô nhiễm và biến đổi khí hậu làm suy giảm nguồn lợi và hệ sinh thái biển. Nếu không bảo vệ, tài nguyên cạn kiệt và các thế hệ sau không còn nguồn sống từ biển.
Biển đảo có vai trò gì với quốc phòng – an ninh của Việt Nam?
Biển đảo là tuyến phòng thủ phía đông của đất nước và là cơ sở khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền trên các vùng biển, trong đó có Hoàng Sa và Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam.