Trả lời nhanh
Trên Trái Đất, mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo. Ở đây nhiệt độ cao quanh năm, biển và rừng bốc hơi mạnh, không khí ẩm nóng bốc lên cao tạo thành đai áp thấp, ngưng tụ thành mây đối lưu và gây mưa lớn gần như hằng ngày. Ngược lại, mưa ít nhất ở vùng cận chí tuyến và gần cực, nơi có áp cao. Lượng mưa trung bình năm ở xích đạo thường trên 1500 mm.
Phân bố mưa theo vĩ độ
Lượng mưa trên Trái Đất không đều mà thay đổi theo vĩ độ, và quy luật này gắn với các đai khí áp.
| Vĩ độ | Khí áp | Lượng mưa |
| Xích đạo | Áp thấp | Rất nhiều |
| Hai chí tuyến (cận chí tuyến) | Áp cao | Rất ít |
| Ôn đới | Áp thấp ôn đới | Khá nhiều |
| Gần cực | Áp cao cực | Rất ít |
Nhìn bảng, em thấy mưa tập trung ở những nơi có áp thấp, vì áp thấp là nơi không khí bốc lên và dễ tạo mây.
Vì sao vùng xích đạo mưa nhiều nhất?
- Nhiệt độ cao quanh năm: Mặt Trời chiếu gần như thẳng góc, đất và biển nóng lên mạnh.
- Bốc hơi lớn: vùng này có đại dương rộng và rừng rậm, nên lượng hơi nước đưa vào khí quyển rất nhiều.
- Áp thấp xích đạo: không khí nóng ẩm nở ra, nhẹ đi và bốc lên cao.
- Ngưng tụ thành mây: lên cao không khí lạnh dần, hơi nước ngưng tụ thành mây đối lưu phát triển mạnh, thường cho mưa rào vào chiều muộn.
Chính chuỗi bốn bước này giải thích vì sao các khu rừng mưa nhiệt đới như lưu vực sông A-ma-dôn, sông Công-gô hay quần đảo In-đô-nê-xi-a có lượng mưa lớn.
Các nhân tố khác cũng làm mưa nhiều
- Dòng biển nóng chảy gần bờ làm tăng độ ẩm không khí.
- Gió từ biển thổi vào, gặp địa hình núi chắn ở sườn đón gió.
- Gió mùa mùa hạ mang nhiều hơi ẩm vào đất liền.
Vì vậy, nơi có lượng mưa lớn nhất ở từng địa điểm cụ thể đôi khi không nằm đúng ở xích đạo. Ví dụ, một số nơi ở vùng núi Nam Á có mưa cực lớn trong mùa gió mùa vì gió ẩm bị núi chắn, dù không nằm sát đường xích đạo. Nhưng nếu nói về dải vĩ độ thì xích đạo là vùng mưa nhiều nhất.
So sánh với vùng ít mưa
Hai chí tuyến lại là nơi nằm trong đai áp cao, không khí giáng xuống nên rất ít mưa, tạo nên các hoang mạc lớn như Xa-ha-ra. Như vậy, cùng là vùng nóng nhưng xích đạo ẩm ướt, còn cận chí tuyến khô hạn. Sự khác nhau nằm ở chuyển động của không khí: bốc lên thì mưa, giáng xuống thì khô.
Cách làm nhanh câu hỏi này
- Đọc kĩ đề hỏi nơi mưa nhiều nhất hay ít nhất.
- Nhớ cặp: áp thấp là mưa nhiều, áp cao là mưa ít.
- Trong các phương án vĩ độ, vùng xích đạo là áp thấp và nóng ẩm nên mưa nhiều nhất.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đề hỏi mưa nhiều nhất với mưa ít nhất, nên chọn đáp án ngược lại.
- Chọn cận chí tuyến vì nghĩ nơi nóng thì mưa nhiều, quên rằng đó là vùng áp cao.
- Cho rằng gần cực mưa nhiều vì có tuyết. Thực tế tổng lượng giáng thuỷ ở cực rất thấp vì không khí lạnh chứa rất ít hơi nước.
Mẹo nhớ
Em nhớ: xích đạo nóng ẩm, khí bốc lên, mây dày, mưa nhiều. Cận chí tuyến khí giáng xuống, trời quang, hoang mạc.
Bài luyện tập
- Vì sao lưu vực sông A-ma-dôn có rừng mưa nhiệt đới? Đáp án: Vì nằm gần xích đạo, nóng ẩm và mưa nhiều quanh năm.
- Đai áp thấp xích đạo ảnh hưởng gì đến lượng mưa? Đáp án: Không khí bốc lên, ngưng tụ thành mây nên mưa nhiều.
- So sánh lượng mưa ở xích đạo và cận chí tuyến, giải thích ngắn gọn. Đáp án: Xích đạo mưa nhiều do khí bốc lên (áp thấp); cận chí tuyến mưa ít do khí giáng xuống (áp cao).
Câu hỏi thường gặp
Trên Trái Đất mưa nhiều nhất ở vùng nào?
Mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo, nơi có áp thấp, nhiệt độ cao và bốc hơi mạnh.
Vì sao vùng xích đạo mưa nhiều?
Vì không khí nóng ẩm bốc lên cao, lạnh dần và ngưng tụ thành mây đối lưu, gây mưa rào thường xuyên.
Vùng nào mưa ít nhất?
Vùng cận chí tuyến và vùng gần cực, nơi có áp cao và không khí giáng xuống nên rất ít mưa.
Lượng mưa xích đạo trung bình bao nhiêu?
Phần lớn các nơi ở xích đạo có lượng mưa trung bình năm trên 1500 mm, có nơi còn cao hơn nhiều.