Trả lời nhanh
Các dòng biển nóng thường phát sinh ở vùng vĩ độ thấp, tức khu vực xích đạo và nhiệt đới, rồi chảy về phía vĩ độ cao. Ở đây nước biển nhận nhiều nhiệt từ Mặt Trời nên có nhiệt độ cao hơn vùng nước xung quanh. Khi đi tới vĩ độ cao, dòng biển nóng toả nhiệt và làm cho vùng ven bờ ấm hơn, ẩm hơn.
Dòng biển là gì?
Dòng biển (hải lưu) là những dòng nước chảy trong biển và đại dương, giống như những «con sông» nằm giữa biển. Chúng chủ yếu hình thành do các loại gió thổi thường xuyên trên đại dương, như tín phong và gió Tây ôn đới. Ngoài ra, hình dạng đường bờ và sự quay của Trái Đất làm dòng nước đổi hướng.
Dựa vào nhiệt độ so với vùng nước xung quanh, ta chia dòng biển thành hai loại: dòng biển nóng và dòng biển lạnh.
Vì sao dòng biển nóng phát sinh ở vĩ độ thấp?
- Vĩ độ thấp có góc chiếu của tia sáng Mặt Trời lớn, nhận nhiều bức xạ nên nước biển nóng lên mạnh.
- Gió thổi thường xuyên đẩy khối nước ấm này đi, tạo thành dòng chảy.
- Khối nước ấm chảy về phía vĩ độ cao, tức đi từ nơi nóng đến nơi lạnh. Vì mang nước ấm đến vùng lạnh hơn nên gọi là dòng biển nóng.
Ngược lại, dòng biển lạnh thường phát sinh ở vĩ độ cao hoặc ôn đới, chảy về phía vĩ độ thấp.
Ví dụ dòng biển nóng và dòng biển lạnh
| Loại | Ví dụ tiêu biểu | Vị trí |
|---|---|---|
| Dòng biển nóng | Gơn-xtrim, Cu-rô-si-ô, dòng Bra-xin | Thường ở phía tây các đại dương, tức ven bờ đông các lục địa, ở vĩ độ thấp và trung bình |
| Dòng biển lạnh | Hum-bôn (Pê-ru), Ben-ghe-la, Ca-li-phooc-ni-a, Lap-ra-đô | Thường dọc bờ tây các lục địa ở vĩ độ thấp, hoặc từ vùng cực xuống ôn đới |
Ảnh hưởng của dòng biển nóng đến khí hậu
- Làm ấm: Dòng Gơn-xtrim mang nước ấm lên Bắc Đại Tây Dương, nên Tây Âu có mùa đông ấm hơn nhiều so với các nơi cùng vĩ độ ở vùng khác.
- Tăng ẩm, mưa nhiều: Không khí đi qua mặt nước ấm bốc hơi mạnh, dễ gây mưa cho vùng ven bờ.
Trong khi đó dòng biển lạnh làm không khí khô và mát hơn, nên nhiều hoang mạc ven biển có dòng biển lạnh chảy qua, như Na-míp ở châu Phi và A-ta-ca-ma ở Nam Mỹ.
Mẹo nhớ
Em hãy nhớ câu: «nóng từ thấp lên cao, lạnh từ cao xuống thấp». Tên gọi nóng hay lạnh được đặt theo nhiệt độ của nước so với vùng nước mà nó chảy tới, chứ không phải theo cảm giác chạm vào nước.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng dòng biển nóng phát sinh ở vùng cực. Điều này ngược lại với nguyên nhân hình thành.
- Chọn chí tuyến thay cho xích đạo mà không đọc kĩ đề. Dòng biển nóng khởi nguồn ở vành đai vĩ độ thấp, nên khi đề chỉ có một phương án thuộc vĩ độ thấp, hãy chọn phương án đó.
- Nhầm tên dòng biển nóng với dòng biển lạnh của cùng một đại dương vì chúng thường nằm đối diện nhau ở hai bờ.
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao Tây Âu ấm hơn nhiều nơi cùng vĩ độ? Đáp án: Có dòng biển nóng Gơn-xtrim mang nước ấm lên phía bắc, toả nhiệt cho khí hậu ven bờ.
- Câu 2. Dòng biển nóng chảy theo hướng nào so với vĩ độ? Đáp án: Từ vĩ độ thấp lên vĩ độ cao.
- Câu 3. Vì sao hoang mạc A-ta-ca-ma nằm ven biển nhưng rất khô? Đáp án: Có dòng biển lạnh Hum-bôn chảy ngoài khơi làm không khí lạnh, ít bốc hơi, khó sinh mưa.
Tóm tắt
Các dòng biển nóng thường phát sinh ở vùng vĩ độ thấp (xích đạo, nhiệt đới) và chảy về phía vĩ độ cao; dòng biển lạnh thì đi theo chiều ngược lại.
Câu hỏi thường gặp
Các dòng biển nóng thường phát sinh từ đâu?
Từ vùng vĩ độ thấp, gần xích đạo và nhiệt đới, nơi nước biển nhận nhiều nhiệt từ Mặt Trời.
Dòng biển nóng chảy theo hướng nào?
Từ vĩ độ thấp về phía vĩ độ cao, mang nước ấm đến vùng lạnh hơn.
Cho ví dụ về dòng biển nóng.
Dòng Gơn-xtrim ở Đại Tây Dương, dòng Cu-rô-si-ô ở Thái Bình Dương.
Dòng biển lạnh phát sinh ở đâu?
Thường phát sinh ở vĩ độ cao hoặc ôn đới và chảy về phía vĩ độ thấp.