Trả lời nhanh
Đáp án đúng là bông. Bông lấy từ quả cây bông, thành phần chính là xenlulozơ (C6H10O5)n nên là tơ thiên nhiên. Còn tơ nitron (olon) được điều chế bằng cách trùng hợp acrilonitrin CH2=CH–CN, nên là tơ tổng hợp, không có sẵn trong tự nhiên.
Phân tích đề: vì sao chọn bông, loại nitron?
Đề hỏi “nguồn gốc từ thiên nhiên”, tức là sợi có sẵn trong động vật hoặc thực vật, chỉ cần thu hoạch rồi xe thành sợi. Ta xét từng chất trong đề:
- Bông: sợi mọc từ hạt cây bông, gần như là xenlulozơ nguyên chất. Đúng với yêu cầu đề.
- Tơ nitron: con người tổng hợp từ monome acrilonitrin trong nhà máy. Sai.
Nếu đề của bạn còn các phương án khác, hãy đặt từng chất vào bảng phân loại ở phần dưới. Chất nào là sợi lấy từ bông, len, tơ tằm thì mới là tơ thiên nhiên.
Phân loại tơ: nhớ theo ba nhóm
| Nhóm | Cách có được | Ví dụ |
|---|---|---|
| Tơ thiên nhiên | Lấy sẵn từ thực vật, động vật | Bông, len (lông cừu), tơ tằm |
| Tơ bán tổng hợp (nhân tạo) | Chế hoá học từ polime thiên nhiên | Tơ visco, tơ xenlulozơ axetat |
| Tơ tổng hợp | Trùng hợp hoặc trùng ngưng monome | Nilon-6,6, nilon-6 (capron), nitron (olon), lapsan |
Bản chất hoá học của một số loại tơ
- Bông: xenlulozơ, polisaccarit.
- Len, tơ tằm: protein (các chuỗi peptit), nên khi đốt có mùi khét như tóc cháy.
- Nitron: poliacrilonitrin, điều chế theo phản ứng trùng hợp:
n CH2=CH–CN → (–CH2–CH(CN)–)n (điều kiện: xúc tác, nhiệt độ, áp suất).
- Nilon-6,6: trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic.
- Lapsan: trùng ngưng etylen glicol với axit terephtalic.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy tự hỏi: “Ngoài đời có cây hoặc con vật nào cho sợi này không?” Bông có cây bông, len có cừu, tơ tằm có con tằm. Còn tên có đuôi kiểu “nilon, nitron, lapsan, capron” hầu hết là tơ tổng hợp. Tơ visco và tơ axetat là trường hợp dễ nhầm, vì nguyên liệu là xenlulozơ nhưng đã qua chế biến hoá học nên là tơ bán tổng hợp.
Lỗi sai thường gặp
- Thấy “xenlulozơ” là chọn ngay tơ thiên nhiên. Tơ visco cũng xuất phát từ xenlulozơ nhưng thuộc nhóm bán tổng hợp.
- Nhầm tơ nilon là tơ thiên nhiên vì quen dùng trong đời sống. Đây là poliamit tổng hợp.
- Gộp “tơ nhân tạo” với “tơ tổng hợp”. Hai nhóm này khác nhau về nguyên liệu đầu.
Cách phân biệt bằng thực nghiệm
- Bông: cháy nhanh, mùi giấy cháy, tro mịn.
- Len, tơ tằm: cháy chậm, mùi khét như tóc, tro dễ vỡ vụn.
- Tơ tổng hợp: co lại, chảy dẻo rồi thành hạt cứng khi đốt.
Bài luyện tập
Câu 1. Xếp các tơ sau vào đúng nhóm: tơ tằm, tơ visco, tơ capron, len.
Đáp án: tơ thiên nhiên gồm tơ tằm và len; tơ bán tổng hợp là tơ visco; tơ tổng hợp là tơ capron.
Câu 2. Monome dùng để điều chế tơ nitron là gì?
Đáp án: acrilonitrin, CH2=CH–CN, qua phản ứng trùng hợp.
Câu 3. Vì sao nói bông và tơ visco cùng gốc xenlulozơ nhưng thuộc hai nhóm khác nhau?
Đáp án: bông dùng trực tiếp sợi có sẵn trong tự nhiên; tơ visco phải xử lí xenlulozơ bằng hoá chất rồi kéo thành sợi, nên là tơ bán tổng hợp.
Câu hỏi thường gặp
Bông thuộc loại tơ nào?
Bông là tơ thiên nhiên có nguồn gốc thực vật, thành phần chính là xenlulozơ (C6H10O5)n.
Tơ nitron có phải tơ thiên nhiên không?
Không. Nitron (olon) là tơ tổng hợp, điều chế bằng phản ứng trùng hợp acrilonitrin CH2=CH–CN.
Kể tên các tơ thiên nhiên thường gặp trong chương trình Hoá 12?
Gồm bông (nguồn gốc thực vật), len và tơ tằm (nguồn gốc động vật, bản chất protein).
Tơ visco là tơ thiên nhiên hay tổng hợp?
Cả hai đều không đúng. Tơ visco là tơ bán tổng hợp (nhân tạo), chế biến từ xenlulozơ qua xử lí hoá học.