Khí hậu nước ta có tính chất gió mùa là do đâu? Giải thích dễ hiểu

Hiểu câu hỏi: “tính chất gió mùa” nghĩa là gì?

Gió mùa là loại gió thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa gần như ngược nhau. Mỗi mùa gió mang đến một kiểu thời tiết riêng: mùa đông thì lạnh, khô hoặc lạnh ẩm; mùa hạ thì nóng, ẩm, mưa nhiều.

Vì vậy “tính chất gió mùa” của khí hậu thể hiện ở sự thay đổi nhiệt độ, lượng mưa và hướng gió giữa hai mùa trong năm. Đề bài thường hỏi theo dạng điền khuyết: “Tính chất gió mùa của khí hậu nước ta được quy định bởi vị trí địa lí và … của gió mùa”. Phần cần điền là hoạt động (sự luân phiên) của các khối khí, gió mùa theo mùa.

Nguyên nhân thứ nhất: vị trí địa lí

• Nằm trong vùng nội chí tuyến bắc bán cầu: quanh năm nhận nhiều ánh sáng Mặt Trời nên nền nhiệt cao, tạo tính chất nhiệt đới.
• Nằm trong khu vực châu Á gió mùa: đây là khu vực có gió mùa điển hình nhất thế giới.
• Nằm giữa lục địa Á – Âu và Thái Bình Dương: hai khối này nóng, lạnh khác nhau theo mùa nên hình thành các trung tâm khí áp trái dấu.

Nguyên nhân thứ hai: hoạt động của các loại gió mùa

Hai mùa gió luân phiên nhau chính là nguyên nhân khiến khí hậu nước ta phân hoá theo mùa rõ rệt, nhất là ở miền Bắc.

Vì sao không phải do địa hình hay dòng biển?

• Địa hình: chỉ làm khí hậu phân hoá (ví dụ sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió mưa ít), không tạo ra tính chất gió mùa.
• Biển Đông: làm khí hậu thêm ẩm, điều hoà nhiệt độ, nhưng gió đổi hướng theo mùa là do sự chênh lệch khí áp lục địa – đại dương.
• Dòng biển, bão: chỉ là yếu tố ảnh hưởng thêm tới thời tiết từng nơi, từng thời điểm.

Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp

• Mẹo: nhớ cụm “Vị trí – Gió luân phiên”. Vị trí cho nhiệt đới gió mùa; gió luân phiên cho hai mùa khác biệt.
• Lỗi 1: nhầm gió mùa với tín phong. Tín phong thổi gần như quanh năm theo một hướng, còn gió mùa đổi hướng theo mùa.
• Lỗi 2: cho rằng gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng đều cả nước. Thực tế gió này mạnh ở miền Bắc, yếu dần khi vào phía nam do bị suy yếu và bị dãy Bạch Mã chắn bớt.

Bài luyện tập

1. Điền từ: “Khí hậu nước ta có tính chất gió mùa do nằm trong khu vực châu Á … và giữa … với …”. Đáp án: gió mùa; lục địa Á – Âu; Thái Bình Dương.
2. Chọn đúng/sai: “Mùa đông ở nước ta chủ yếu có gió Tây Nam.” Đáp án: Sai, mùa đông chủ yếu là gió Đông Bắc.
3. Tự luận ngắn: Nêu hai biểu hiện của tính chất gió mùa trong khí hậu nước ta. Gợi ý: (1) hướng gió thay đổi theo mùa; (2) nhiệt độ và lượng mưa phân hoá theo mùa, mùa hạ nóng ẩm mưa nhiều, mùa đông lạnh và ít mưa hơn (ở miền Bắc).