Trả lời nhanh
Đáp án đúng là D. polisaccarit. Tinh bột và xenlulozơ đều là cacbohiđrat có phân tử khối rất lớn, công thức chung (C6H10O5)n, do nhiều gốc monosaccarit (glucozơ) liên kết với nhau tạo thành. Khi thủy phân hoàn toàn, cả hai cho ra glucozơ.
Đề bài
Tinh bột và xenlulozơ là:
- A. monosaccarit
- B. đisaccarit
- C. đồng đẳng của nhau
- D. polisaccarit
Phân loại cacbohiđrat để không nhầm
Cacbohiđrat được chia theo số đơn vị saccarit trong phân tử. Em chỉ cần nhớ bảng sau:
| Loại | Đặc điểm | Đại diện tiêu biểu |
|---|---|---|
| Monosaccarit | Không thủy phân được | Glucozơ, fructozơ |
| Đisaccarit | Thủy phân cho 2 phân tử monosaccarit | Saccarozơ, mantozơ |
| Polisaccarit | Thủy phân cho nhiều phân tử monosaccarit | Tinh bột, xenlulozơ |
Mẹo nhớ: “poli” nghĩa là “nhiều”. Hai chất có công thức (C6H10O5)n với n lớn thì chắc chắn là polisaccarit.
Vì sao chọn D?
Cả hai chất đều được tạo từ các mắt xích glucozơ, nhưng cách nối khác nhau:
- Tinh bột gồm hai phần: amilozơ (mạch không phân nhánh, các gốc α-glucozơ nối bằng liên kết α-1,4-glicozit) và amilopectin (mạch phân nhánh, có thêm liên kết α-1,6-glicozit).
- Xenlulozơ gồm các gốc β-glucozơ nối bằng liên kết β-1,4-glicozit, tạo mạch dài không phân nhánh.
Thủy phân hoàn toàn (xúc tác H+, đun nóng) cả hai đều cho glucozơ:
(C6H10O5)n + nH2O → nC6H12O6 (xt H+, t°)
Một phân tử thủy phân ra rất nhiều phân tử glucozơ, nên chúng là polisaccarit.
Loại trừ các phương án sai
- A sai: monosaccarit là loại không bị thủy phân, như glucozơ và fructozơ. Tinh bột và xenlulozơ bị thủy phân nên không thể thuộc nhóm này.
- B sai: đisaccarit chỉ cho 2 phân tử monosaccarit khi thủy phân (ví dụ saccarozơ cho glucozơ và fructozơ). Tinh bột và xenlulozơ cho rất nhiều phân tử glucozơ.
- C sai: đồng đẳng là những chất hơn kém nhau một hay nhiều nhóm CH2 và có cấu tạo tương tự. Hai chất này cùng có công thức biểu diễn (C6H10O5)n, nhưng hệ số n khác nhau, mắt xích khác nhau (α-glucozơ và β-glucozơ) nên cũng không phải đồng đẳng. Chúng cũng không được coi là đồng phân vì n không giống nhau.
So sánh nhanh tinh bột và xenlulozơ
| Tiêu chí | Tinh bột | Xenlulozơ |
|---|---|---|
| Mắt xích | α-glucozơ | β-glucozơ |
| Cấu trúc mạch | Amilozơ không nhánh, amilopectin phân nhánh | Không phân nhánh |
| Phản ứng đặc trưng | Hồ tinh bột + I2 cho màu xanh tím | Tác dụng với HNO3 đặc (xúc tác H2SO4 đặc) tạo xenlulozơ trinitrat |
| Trạng thái | Bột trắng, không tan trong nước lạnh | Sợi trắng, không tan trong nước và dung môi thông thường |
Phản ứng điều chế xenlulozơ trinitrat (dùng làm thuốc súng không khói):
[C6H7O2(OH)3]n + 3nHNO3 → [C6H7O2(ONO2)3]n + 3nH2O (xt H2SO4 đặc, t°)
Lỗi sai thường gặp
- Thấy cùng công thức (C6H10O5)n rồi vội chọn “đồng phân”. Thực tế n của hai chất khác nhau nên không là đồng phân.
- Nhầm saccarozơ (đisaccarit) với tinh bột vì cùng là chất có vị ngọt hoặc cùng bị thủy phân. Cần nhìn số gốc monosaccarit.
- Cho rằng xenlulozơ có phản ứng màu với iot. Chỉ tinh bột mới có.
Bài luyện tập
Câu 1. Chất nào sau đây thuộc loại polisaccarit: glucozơ, saccarozơ, xenlulozơ, fructozơ?
Đáp án: xenlulozơ.
Câu 2. Thủy phân hoàn toàn tinh bột trong môi trường axit thu được sản phẩm hữu cơ duy nhất nào?
Đáp án: glucozơ (C6H12O6).
Câu 3. Thủy phân hoàn toàn 16,2 gam xenlulozơ (hiệu suất 100%), tính khối lượng glucozơ thu được.
Đáp án: M mắt xích = 162 nên n = 16,2 : 162 = 0,1 mol mắt xích, tạo 0,1 mol glucozơ, khối lượng = 0,1 × 180 = 18 gam.
Câu hỏi thường gặp
Tinh bột và xenlulozơ có phải là đồng phân của nhau không?
Không. Dù cùng được viết là (C6H10O5)n, giá trị n của hai chất khác nhau và mắt xích cũng khác (α-glucozơ và β-glucozơ), nên chúng không phải đồng phân.
Polisaccarit là gì?
Là nhóm cacbohiđrat có phân tử khối lớn, thủy phân hoàn toàn cho nhiều phân tử monosaccarit. Tiêu biểu là tinh bột, xenlulozơ và glicogen.
Sản phẩm thủy phân hoàn toàn tinh bột và xenlulozơ là gì?
Cả hai đều cho glucozơ (C6H12O6) khi đun nóng với xúc tác axit. Tinh bột còn có thể thủy phân nhờ enzim.
Làm sao phân biệt tinh bột với xenlulozơ trong phòng thí nghiệm?
Nhỏ dung dịch iot vào hồ tinh bột sẽ xuất hiện màu xanh tím, còn xenlulozơ không có hiện tượng này.