Trả lời nhanh
Kiểu thời tiết lạnh ẩm ở miền Bắc vào nửa sau mùa đông (khoảng tháng 2 đến tháng 4) là do gió mùa Đông Bắc lệch về phía đông, di chuyển qua biển trước khi vào nước ta. Khối khí lạnh vì thế được tăng ẩm, gây ra thời tiết lạnh, ẩm ướt và mưa phùn ở đồng bằng Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ.
Giải thích vì sao lạnh mà lại ẩm
Gió mùa Đông Bắc bản chất là khối khí lạnh xuất phát từ vùng áp cao phương Bắc (Xibia – Mông Cổ). Vì vậy dù đi đường nào, không khí vẫn lạnh. Điều làm thời tiết “ẩm” hay “khô” là quãng đường khối khí đi qua.
- Nửa sau mùa đông, hướng di chuyển của khối khí lạnh lệch dần về phía đông.
- Khối khí đi qua vùng biển phía đông Trung Quốc và vịnh Bắc Bộ, hấp thụ thêm hơi nước.
- Khi vào đồng bằng Bắc Bộ, không khí vừa lạnh vừa có độ ẩm cao, hơi nước ngưng tụ thành các hạt nhỏ li ti, tạo mưa phùn và sương mù.
Nói gọn: nguồn gốc lạnh là khối khí cực đới, nguồn gốc ẩm là đường đi qua biển.
So sánh hai nửa của mùa đông miền Bắc
| Tiêu chí | Nửa đầu mùa đông (tháng 11 – 1) | Nửa sau mùa đông (tháng 2 – 4) |
|---|---|---|
| Hướng di chuyển khối khí | Từ phương Bắc tràn xuống, chủ yếu qua lục địa | Lệch về phía đông, đi qua biển |
| Tính chất | Lạnh, khô | Lạnh, ẩm |
| Hiện tượng thường gặp | Trời hanh, hanh khô, ít mưa, rét đậm | Mưa phùn, sương mù, trời âm u |
Mẹo nhớ: đầu đông “đi đường bộ” nên khô, cuối đông “đi đường biển” nên ẩm.
Những cách hiểu sai thường gặp
- Nhầm do địa hình: địa hình (các cánh cung ở Đông Bắc) chỉ giúp gió mùa Đông Bắc xâm nhập sâu vào miền Bắc, không phải nguyên nhân làm khối khí ẩm.
- Nhầm do Tín phong: Tín phong bán cầu Bắc thổi mạnh vào mùa khô ở Nam Bộ và Tây Nguyên, không quyết định thời tiết lạnh ẩm ở miền Bắc.
- Nhầm do bão hay dải hội tụ nhiệt đới: các hiện tượng này gắn với mùa hạ và đầu thu, không phải mùa đông.
- Nhầm với “nồm”: nồm là hiện tượng không khí ẩm ngưng tụ trên nền nhà, tường lạnh vào cuối đông đầu xuân; còn mưa phùn là hệ quả của khối khí lạnh đã tăng ẩm.
Cách làm khi gặp câu hỏi dạng này
- Xác định mốc thời gian: nửa đầu hay nửa sau mùa đông.
- Nhớ cặp “đầu đông – lạnh khô”, “cuối đông – lạnh ẩm”.
- Chọn đáp án nói về hướng gió/khối khí đi qua biển; loại các phương án về bão, Tín phong, gió Tây khô nóng.
Bài luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Nửa đầu mùa đông, gió mùa Đông Bắc gây thời tiết lạnh …, còn nửa sau mùa đông gây thời tiết lạnh …”.
Đáp án: khô; ẩm.
Câu 2. Vì sao mưa phùn thường xuất hiện ở đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ vào cuối đông?
Đáp án: vì khối khí lạnh đi qua biển, được bổ sung hơi nước; khi vào vùng đồng bằng thấp, hơi nước ngưng tụ thành hạt rất nhỏ, rơi nhẹ kéo dài.
Câu 3. Nếu gió mùa Đông Bắc suốt mùa đông chỉ đi theo đường lục địa thì thời tiết miền Bắc cuối đông thay đổi thế nào?
Đáp án: trời sẽ vẫn lạnh nhưng khô hơn, ít mưa phùn, ít sương mù.
Lưu ý khi làm bài trắc nghiệm
Đề thường diễn đạt nguyên nhân bằng cụm như “gió mùa Đông Bắc di chuyển qua biển” hoặc “khối khí lạnh lệch đông, đi qua biển”. Đây đều cùng ý. Nếu thấy phương án nhắc đến “hoàn lưu gió mùa Đông Bắc bị biến tính khi qua biển”, hãy hiểu là cùng nội dung đáp án đúng.
Câu hỏi thường gặp
Thời tiết lạnh ẩm ở miền Bắc nửa sau mùa đông do nguyên nhân nào?
Do gió mùa Đông Bắc lệch về phía đông, đi qua biển nên được tăng ẩm, gây thời tiết lạnh ẩm và mưa phùn.
Vì sao nửa đầu mùa đông ở miền Bắc lại lạnh khô?
Vì khối khí lạnh từ phương Bắc tràn xuống chủ yếu qua lục địa nên ít hơi nước, trời hanh khô.
Mưa phùn xuất hiện nhiều ở khu vực nào?
Chủ yếu ở đồng bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, nhất là vào khoảng tháng 2 đến tháng 4.
Gió mùa Đông Bắc có ảnh hưởng đến cả nước không?
Không. Gió mùa Đông Bắc ảnh hưởng mạnh nhất ở miền Bắc, yếu dần khi vào phía nam và hầu như không gây lạnh ở Nam Bộ.