Trả lời nhanh
Đáp án đúng là phương án nêu các đặc điểm sau của vùng núi Đông Bắc: địa hình chủ yếu đồi núi thấp, nhiều dãy núi hình cánh cung (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều) và mùa đông lạnh đến sớm, kết thúc muộn do gió mùa Đông Bắc xâm nhập sâu. Các ý “núi cao đồ sộ, hướng tây bắc – đông nam” là của Tây Bắc, không phải Đông Bắc.
Đề bài thường chỉ ghi câu hỏi, còn bốn phương án thay đổi theo từng đề. Vì vậy, thay vì học thuộc một chữ cái, em hãy nắm chắc bộ đặc điểm của Đông Bắc rồi đối chiếu từng phương án. Bài này giúp em làm việc đó.
Vùng núi Đông Bắc nằm ở đâu?
Đông Bắc là vùng núi nằm ở phía tả ngạn sông Hồng, gồm các tỉnh miền núi phía Bắc như Cao Bằng, Lạng Sơn, Bắc Kạn, Thái Nguyên, Tuyên Quang, Quảng Ninh… Phía tây của vùng là dãy Hoàng Liên Sơn, ranh giới với vùng núi Tây Bắc.
Các đặc điểm chính của thiên nhiên vùng Đông Bắc
1. Địa hình
- Chủ yếu là đồi núi thấp; độ cao trung bình thấp hơn Tây Bắc. Một số đỉnh cao ở phía bắc như Tây Côn Lĩnh (khoảng 2419 m).
- Các dãy núi xếp thành những cánh cung lớn mở rộng về phía bắc và phía đông: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều. Các cánh cung quy tụ ở Tam Đảo.
- Hướng nghiêng chung của địa hình là tây bắc – đông nam, xen giữa các cánh cung là thung lũng các sông (sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam…).
- Có nhiều vùng núi đá vôi với địa hình cacxtơ (Bắc Sơn, Ba Bể, vịnh Hạ Long).
2. Khí hậu
- Do các cánh cung mở rộng về phía bắc, gió mùa Đông Bắc xâm nhập sâu vào vùng nên mùa đông đến sớm và kết thúc muộn, là nơi có mùa đông lạnh rõ nhất nước ta.
- Vùng núi cao có thể xuất hiện sương muối, băng giá.
- Mùa hạ nóng ẩm, mưa nhiều, nhất là ở sườn đón gió phía đông.
3. Sông ngòi và cảnh quan
- Sông ngòi chảy theo hướng các thung lũng, nhiều sông có dạng nan quạt hoặc chảy theo hướng cánh cung.
- Cảnh quan rừng nhiệt đới gió mùa; vùng núi cao có thành phần cận nhiệt và ôn đới xuất hiện.
- Khoáng sản phong phú (than, thiếc, chì – kẽm…), thuận lợi cho công nghiệp khai khoáng.
So sánh nhanh Đông Bắc và Tây Bắc
| Tiêu chí | Đông Bắc | Tây Bắc |
|---|---|---|
| Vị trí | Tả ngạn sông Hồng | Hữu ngạn sông Hồng |
| Độ cao | Chủ yếu đồi núi thấp | Núi cao, đồ sộ nhất cả nước |
| Hướng núi | Hình cánh cung | Hướng tây bắc – đông nam |
| Khí hậu | Mùa đông lạnh, đến sớm, kết thúc muộn | Ít lạnh hơn do dãy Hoàng Liên Sơn chắn gió |
| Ví dụ đặc trưng | Cánh cung Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều | Dãy Hoàng Liên Sơn, đỉnh Phan-xi-păng |
Cách loại phương án nhiễu
- Gặp “núi cao nhất cả nước”, “dãy núi hướng tây bắc – đông nam” → loại, đó là Tây Bắc.
- Gặp “hướng vòng cung”, “cánh cung” → chọn, đây là dấu hiệu nhận biết Đông Bắc.
- Gặp “mùa đông ít lạnh”, “gió phơn khô nóng” → loại; gió phơn (gió Lào) gắn với Bắc Trung Bộ và sườn Tây Bắc, không phải đặc trưng Đông Bắc.
- Gặp “nhiều cao nguyên badan” → loại, cao nguyên badan là đặc trưng Tây Nguyên.
Mẹo nhớ
Em nhớ cụm “Đông Bắc – Cánh cung – Lạnh sớm”. Đông Bắc có bốn cánh cung: Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều; nhớ bằng câu “Sông Ngân Bắc Đông”.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “vùng núi thấp” với “không có núi cao”: Đông Bắc vẫn có đỉnh gần 2400 m ở phía bắc, nhưng nhìn chung độ cao thấp hơn Tây Bắc.
- Nhầm hướng núi: cánh cung là đặc điểm của Đông Bắc, còn hướng tây bắc – đông nam là của Tây Bắc và Trường Sơn Bắc.
- Cho rằng Tây Bắc lạnh hơn vì cao hơn: thực tế mùa đông ở Đông Bắc lạnh hơn do không có dãy núi chắn gió mùa Đông Bắc.
Bài luyện tập (tự đặt)
Câu 1. Đặc điểm nào sau đây đúng với vùng núi Đông Bắc?
A. Có các dãy núi cao đồ sộ nhất cả nước.
B. Có nhiều dãy núi hình cánh cung.
C. Các dãy núi chủ yếu chạy theo hướng tây bắc – đông nam.
D. Có nhiều cao nguyên badan xếp tầng.
Đáp án: B. A và C là của Tây Bắc; D là của Tây Nguyên.
Câu 2. Vì sao mùa đông ở Đông Bắc đến sớm và kết thúc muộn?
Gợi ý đáp án: Các cánh cung mở rộng về phía bắc và phía đông, không có dãy núi cao chắn ngang nên gió mùa Đông Bắc dễ dàng xâm nhập sâu vào vùng.
Câu 3. Điền vào chỗ trống: Bốn cánh cung của Đông Bắc là Sông Gâm, …, Bắc Sơn, Đông Triều.
Đáp án: Ngân Sơn.
Nếu đề của em có bốn phương án khác với ví dụ trên, hãy áp dụng đúng bốn bước loại trừ ở trên: phương án nào gắn với cánh cung, đồi núi thấp, mùa đông lạnh sớm sẽ là đáp án đúng.
Câu hỏi thường gặp
Địa hình đặc trưng của vùng núi Đông Bắc là gì?
Đặc trưng là đồi núi thấp và các dãy núi hình cánh cung (Sông Gâm, Ngân Sơn, Bắc Sơn, Đông Triều), mở rộng về phía bắc và đông.
Vì sao Đông Bắc có mùa đông lạnh nhất nước ta?
Vì các cánh cung mở ra phía bắc, không có núi cao chắn nên gió mùa Đông Bắc đi sâu vào vùng, làm mùa đông đến sớm và kết thúc muộn.
Đông Bắc khác Tây Bắc ở điểm nào?
Đông Bắc nằm tả ngạn sông Hồng, núi thấp, hướng cánh cung; Tây Bắc nằm hữu ngạn sông Hồng, núi cao đồ sộ, hướng tây bắc – đông nam.
Đỉnh núi nào cao nhất vùng Đông Bắc?
Tây Côn Lĩnh (khoảng 2419 m) thuộc vùng núi cao phía bắc của vùng Đông Bắc.