Trả lời nhanh
Đáp án đúng là A. CaSO4.2H2O. Thạch cao sống là muối canxi sunfat ngậm hai phân tử nước, có sẵn trong tự nhiên. Phương án B (CaSO4.H2O) là thạch cao nung, còn phương án C (CaSO4) là thạch cao khan.
Đề bài và đáp án
Câu hỏi: Thạch cao sống có công thức là:
- A. CaSO4.2H2O
- B. CaSO4.H2O
- C. CaSO4
Chọn A. Nếu đề của bạn còn thêm một phương án nữa, hãy chọn phương án nào ghi CaSO4 kèm đúng 2H2O.
Vì sao thạch cao sống là CaSO4.2H2O?
Chữ “sống” trong tên gọi nghĩa là khoáng chất ở dạng tự nhiên, chưa qua nung. Khoáng này là tinh thể canxi sunfat kết tinh có chứa nước, cứ 1 phân tử CaSO4 đi kèm 2 phân tử H2O.
Ta có thể kiểm tra bằng khối lượng mol: M(CaSO4.2H2O) = 40 + 96 + 36 = 172 g/mol. Nước chiếm 36/172 ≈ 20,9% khối lượng. Vì vậy khi nung, thạch cao sống mất nước rõ rệt.
Phân biệt ba loại thạch cao
| Loại | Công thức | M (g/mol) | Đặc điểm |
|---|---|---|---|
| Thạch cao sống | CaSO4.2H2O | 172 | Có trong tự nhiên; dùng sản xuất xi măng, làm phấn viết |
| Thạch cao nung | CaSO4.H2O (hoặc viết CaSO4.0,5H2O) | 154 (hoặc 145) | Điều chế bằng cách nung thạch cao sống; dùng đúc tượng, bó bột |
| Thạch cao khan | CaSO4 | 136 | Không còn nước kết tinh |
Mẹo nhớ: “Sống” thì còn nhiều nước (2H2O), “nung” thì bay bớt nước (còn H2O hoặc 0,5H2O), “khan” thì hết nước.
Các phương trình liên quan
Nung thạch cao sống ở khoảng 150 °C thu được thạch cao nung:
CaSO4.2H2O → CaSO4.H2O + H2O (nhiệt độ ≈ 150 °C)
Khi nhào thạch cao nung với nước, hỗn hợp thành bột nhão rồi đông cứng lại do tạo lại thạch cao sống. Nhờ vậy thạch cao nung dùng để đúc tượng và bó bột:
CaSO4.H2O + H2O → CaSO4.2H2O (đông cứng, hơi nở nhẹ)
Loại trừ phương án sai
- B. CaSO4.H2O: đây là thạch cao nung, tức sản phẩm sau khi nung thạch cao sống.
- C. CaSO4: đây là thạch cao khan, không còn nước kết tinh.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “sống” với “nung” vì thấy cả hai đều có H2O. Hãy nhìn số phân tử nước: sống là 2, nung là 1 (hoặc 0,5).
- Nhầm thạch cao với đá vôi CaCO3 hoặc vôi sống CaO. Chữ “sống” trong “vôi sống” chỉ CaO, không liên quan đến thạch cao.
- Viết sai dấu chấm: CaSO4.2H2O là muối ngậm nước, không phải hai chất riêng biệt.
Bài luyện tập có đáp án
Bài 1. Nung 17,2 gam thạch cao sống đến khi chuyển hết thành thạch cao nung CaSO4.H2O. Tính khối lượng thạch cao nung thu được.
Giải: n(CaSO4.2H2O) = 17,2 : 172 = 0,1 mol. Theo phương trình, thu được 0,1 mol CaSO4.H2O, nặng 0,1 × 154 = 15,4 gam. Khối lượng giảm 1,8 gam, đúng bằng khối lượng 0,1 mol nước.
Bài 2. Tính phần trăm khối lượng nước trong thạch cao nung CaSO4.H2O.
Giải: %m(H2O) = 18/154 × 100% ≈ 11,7%.
Bài 3. Thạch cao khan khác thạch cao sống ở điểm nào về thành phần?
Đáp án: Thạch cao khan là CaSO4, không chứa nước kết tinh. Thạch cao sống là CaSO4.2H2O, chứa 2 phân tử nước kết tinh cho mỗi phân tử CaSO4.
Tóm tắt cần nhớ
- Thạch cao sống: CaSO4.2H2O.
- Thạch cao nung: CaSO4.H2O (hoặc CaSO4.0,5H2O).
- Thạch cao khan: CaSO4.
Câu hỏi thường gặp
Thạch cao sống có công thức hóa học là gì?
Thạch cao sống có công thức CaSO4.2H2O, là canxi sunfat ngậm 2 phân tử nước, tồn tại sẵn trong tự nhiên.
Thạch cao nung khác thạch cao sống ở điểm nào?
Thạch cao nung (CaSO4.H2O hoặc CaSO4.0,5H2O) được điều chế bằng cách nung thạch cao sống ở khoảng 150 °C nên đã mất bớt nước kết tinh. Nó dùng để đúc tượng và bó bột.
Thạch cao khan là gì?
Thạch cao khan là CaSO4, không còn nước kết tinh.
Khối lượng mol của thạch cao sống là bao nhiêu?
M(CaSO4.2H2O) = 40 + 96 + 2×18 = 172 g/mol.