Trả lời nhanh
Sự nóng lên của Trái Đất làm băng tan, mực nước biển dâng, thời tiết cực đoan tăng, hệ sinh thái bị xáo trộn. Vì vậy đáp án đúng là ý nói điều ngược lại, ví dụ: băng ở hai cực tăng lên, mực nước biển hạ xuống, nhiệt độ giảm, hoặc hiện tượng thuộc nguyên nhân khác như thủng tầng ozon, mưa axit.
Lưu ý: đề gốc ở dạng “không làm cho…” nên mỗi đề có bốn phương án khác nhau. Vì không có đủ phương án gốc để đối chiếu, bài này hướng dẫn em phương pháp chung để tự chọn đúng ở mọi đề cùng dạng.
Sự nóng lên của Trái Đất là gì?
Đó là hiện tượng nhiệt độ trung bình của khí quyển và đại dương tăng dần theo thời gian. Nguyên nhân chính là lượng khí nhà kính (CO2, CH4, N2O…) trong khí quyển tăng do con người đốt than, dầu, khí, phá rừng và phát triển công nghiệp, nông nghiệp.
Các khí này giữ lại nhiều bức xạ nhiệt của Trái Đất hơn, giống như lớp kính của nhà kính giữ nhiệt, nên bề mặt đất ấm lên.
Những hệ quả ĐÚNG của nóng lên toàn cầu
| Lĩnh vực | Hệ quả |
|---|---|
| Băng và biển | Băng ở hai cực và băng trên núi tan; mực nước biển dâng; đại dương ấm lên, san hô bị tẩy trắng |
| Khí hậu | Hạn hán, nắng nóng, bão, lũ lụt cực đoan xảy ra thường xuyên và mạnh hơn |
| Đất ven biển | Ngập lụt vùng thấp, xâm nhập mặn ở đồng bằng như đồng bằng sông Cửu Long |
| Sinh vật | Thay đổi nơi sống, một số loài suy giảm hoặc tuyệt chủng, mùa vụ bị xáo trộn |
| Con người | Thiệt hại nông nghiệp, thiếu nước ngọt, bệnh tật gia tăng, di cư vì khí hậu |
Cách tìm ý “không phải” hệ quả
- Gạch chân từ “không” trong đề để khỏi chọn nhầm hệ quả đúng.
- Đọc từng phương án, đánh dấu ý nào nằm trong bảng trên, ý đó là hệ quả nên loại.
- Ý còn lại thường rơi vào một trong hai kiểu: nói ngược chiều (băng dày thêm, biển rút xuống, khí hậu mát đi) hoặc thuộc vấn đề môi trường khác.
Dễ nhầm: các vấn đề môi trường khác
- Thủng tầng ozon: do các chất như CFC phá huỷ ozon, làm tăng tia cực tím xuống mặt đất. Đây không phải hệ quả trực tiếp của nóng lên toàn cầu.
- Mưa axit: do SO2, NOx từ đốt nhiên liệu hoá thạch hoà tan vào nước mưa.
- Ô nhiễm nước, đất: do chất thải rắn, hoá chất, nước thải, không phải kết quả của việc Trái Đất nóng lên.
Mẹo nhớ: nóng lên thì “tan – dâng – cực đoan”; còn ozon thì liên quan tia cực tím, mưa axit liên quan SO2, NOx.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng thủng tầng ozon và nóng lên toàn cầu là một. Hai hiện tượng có liên quan gián tiếp nhưng khác nguyên nhân chính.
- Nghĩ nóng lên làm mọi nơi nóng đều đều. Thực tế có nơi hạn hán, nơi mưa lũ, thời tiết thất thường hơn.
- Bỏ sót từ “không” trong câu hỏi.
Luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Trong các ý: (a) mực nước biển dâng; (b) băng tan nhanh hơn; (c) mực nước biển hạ thấp; (d) bão, lũ cực đoan hơn. Ý nào KHÔNG phải hệ quả của nóng lên toàn cầu?
Đáp án: (c). Nước giãn nở khi ấm lên và băng tan làm biển dâng chứ không hạ.
Câu 2. Khí nào dưới đây là khí nhà kính chủ yếu: O2, N2, CO2, Ar?
Đáp án: CO2.
Câu 3. Hiện tượng tăng tia cực tím xuống mặt đất do tầng ozon bị phá huỷ có phải hệ quả trực tiếp của nóng lên toàn cầu không?
Đáp án: Không, đó là hệ quả của suy giảm tầng ozon do CFC và các chất tương tự.
Em có thể làm gì?
Tiết kiệm điện, đi xe đạp hoặc xe buýt, trồng và bảo vệ cây xanh, hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Những việc nhỏ này giúp giảm phát thải khí nhà kính.
Câu hỏi thường gặp
Nóng lên toàn cầu có làm mực nước biển hạ xuống không?
Không. Băng tan và nước biển giãn nở vì nhiệt làm mực nước biển dâng lên, nên ý "mực nước biển hạ thấp" luôn sai.
Thủng tầng ozon có phải do nóng lên toàn cầu không?
Không. Tầng ozon bị phá huỷ chủ yếu bởi CFC và một số chất khác, còn nóng lên toàn cầu chủ yếu do khí nhà kính như CO2, CH4.
Khí nhà kính chính gồm những khí nào?
Gồm hơi nước, CO2, CH4, N2O và một số khí công nghiệp. Trong đó CO2 tăng nhanh do đốt nhiên liệu hoá thạch và phá rừng.
Vì sao đề hay hỏi dạng "không làm cho"?
Dạng này kiểm tra xem em có phân biệt được hệ quả đúng với ý ngược chiều hoặc ý thuộc vấn đề môi trường khác hay không.