Trả lời nhanh
Đáp án tiêu biểu nhất là sông Hồng. Thung lũng sông Hồng phát triển dọc đới đứt gãy sâu sông Hồng, nên đoạn từ Lào Cai đến Việt Trì chảy thẳng theo hướng tây bắc – đông nam. Sông Đà và sông Chảy cũng có thung lũng gắn với đứt gãy. Các sông chảy trên đồng bằng hoặc theo cánh cung núi thì không thuộc nhóm này.
Lưu ý về đề bài
Câu hỏi “Sông nào sau đây ở Việt Nam chảy trên một đứt gãy kiến tạo?” thường là câu trắc nghiệm Địa lí 4 phương án. Mỗi đề có thể ghi bộ phương án khác nhau, nên trang này không ghi lại một bộ cố định. Thay vào đó, bạn sẽ có cách nhận biết để tự chọn đúng với bất kỳ bộ phương án nào.
Đứt gãy kiến tạo là gì?
Đứt gãy là nơi vỏ Trái Đất bị nứt, hai khối đá hai bên dịch chuyển so với nhau. Dọc đứt gãy, đá bị nghiền vỡ nên mềm yếu hơn, dễ bị nước bào mòn. Dòng chảy vì thế thường “đi theo” đường yếu này và tạo thung lũng dài, thẳng.
- Thung lũng sông kéo dài thành một đường thẳng, ít uốn khúc.
- Hai bên là núi cao, sườn dốc, thung lũng hẹp.
- Hướng chảy trùng với hướng kiến tạo của vùng.
Những sông gắn với đứt gãy ở Bắc Bộ và Tây Bắc
Địa hình miền núi Tây Bắc và Bắc Bộ chịu ảnh hưởng mạnh của vận động Tân kiến tạo, nên nhiều dãy núi và thung lũng có hướng tây bắc – đông nam.
| Sông | Đặc điểm gắn với đứt gãy |
|---|---|
| Sông Hồng | Đoạn thượng và trung lưu chảy dọc đới đứt gãy sông Hồng, thung lũng thẳng; đây là ví dụ kinh điển |
| Sông Đà | Chảy giữa dãy Hoàng Liên Sơn và các cao nguyên đá vôi phía nam, thung lũng sâu, hẹp, thẳng theo hướng tây bắc – đông nam |
| Sông Chảy | Thung lũng phát triển theo đứt gãy, chảy thẳng hướng tây bắc – đông nam |
Nếu đề chỉ cho một sông trong ba sông trên, hãy chọn sông đó. Nếu đề cho cả sông Hồng và sông khác, sông Hồng thường là đáp án được sách giáo khoa và đề thi nhắc đến nhiều nhất.
Cách loại trừ phương án sai
- Sông Cửu Long, sông Đồng Nai, sông Thái Bình: chảy chủ yếu trên đồng bằng hoặc vùng thấp, uốn khúc nhiều, có nhiều nhánh và cửa sông, không phải thung lũng đứt gãy điển hình.
- Sông Cầu, sông Thương, sông Lục Nam: chảy theo hướng vòng cung của các cánh cung núi vùng Đông Bắc, khác với hướng tây bắc – đông nam của đứt gãy.
- Sông ngắn, dốc ở miền Trung: chảy gần như vuông góc với bờ biển, từ dãy Trường Sơn xuống đồng bằng nhỏ hẹp, chủ yếu do độ dốc địa hình quyết định.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ cụm “thẳng – hẹp – tây bắc đông nam“. Thấy sông nào có thung lũng thẳng, hẹp, chạy theo hướng này ở vùng núi Tây Bắc thì nghĩ ngay tới đứt gãy: sông Hồng, sông Đà, sông Chảy.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn sông lớn nhất cả nước (sông Cửu Long) vì nghĩ “sông lớn thì chảy trên đứt gãy”. Kích thước sông không liên quan tới đứt gãy.
- Nhầm “chảy theo hướng tây bắc – đông nam” với “chảy theo hướng vòng cung”. Hai hướng này đặc trưng cho hai vùng khác nhau.
- Nhầm đứt gãy với nếp uốn: đứt gãy là vết nứt gãy đá, nếp uốn là đá bị uốn cong.
Luyện tập
- Điền khuyết: Thung lũng sông Hồng đoạn Lào Cai – Việt Trì chảy thẳng vì phát triển dọc …….. kiến tạo. Đáp án: đới đứt gãy.
- Đúng hay sai: “Sông Cầu chảy theo hướng tây bắc – đông nam trên đứt gãy sâu.” Đáp án: Sai, sông Cầu chảy theo hướng vòng cung của vùng núi Đông Bắc.
- Giải thích: Vì sao dòng sông thường phát triển dọc theo đứt gãy? Gợi ý: đá ở đới đứt gãy bị nghiền vỡ, mềm yếu nên dễ bị dòng nước xâm thực, tạo thung lũng.
Câu hỏi thường gặp
Sông nào ở Việt Nam chảy trên đứt gãy kiến tạo rõ nhất?
Sông Hồng là ví dụ tiêu biểu nhất, vì thung lũng đoạn thượng và trung lưu phát triển dọc đới đứt gãy sông Hồng và chảy thẳng theo hướng tây bắc – đông nam.
Sông Đà có chảy theo đứt gãy không?
Có. Thung lũng sông Đà sâu, hẹp, thẳng theo hướng tây bắc – đông nam, gắn với đới đứt gãy ở vùng Tây Bắc.
Làm sao nhận ra sông chảy theo đứt gãy khi làm trắc nghiệm?
Tìm sông có thung lũng thẳng, hẹp, ở vùng núi và chảy theo hướng tây bắc – đông nam. Loại các sông ở đồng bằng, uốn khúc nhiều hoặc chảy theo hướng vòng cung.
Đứt gãy kiến tạo khác nếp uốn như thế nào?
Đứt gãy là nơi đá bị nứt gãy và các khối dịch chuyển. Nếp uốn là nơi lớp đá bị uốn cong mà chưa gãy.