Trả lời nhanh
Trong các sông lớn của châu Á, những sông nằm trong khu vực ôn đới lạnh là Ô-bi, Ê-nít-xây và Lê-na (vùng Xi-bi-ri, Bắc Á). Nếu đề cho thêm sông Hoàng Hà, Trường Giang, sông Ấn, sông Hằng hay Mê Công thì đều không chọn, vì các sông đó chảy qua miền khí hậu ấm hơn nhiều.
Vì sao Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na thuộc ôn đới lạnh?
Ba con sông này chảy ở phần phía bắc của châu Á (Bắc Á), nơi có vĩ độ cao. Mùa đông ở đây dài, rất lạnh; mùa hạ ngắn và mát. Vì vậy khí hậu nổi bật là ôn đới lục địa lạnh, về phía bắc chuyển dần sang cận cực.
Cả ba sông đều chảy theo hướng nam – bắc rồi đổ vào Bắc Băng Dương. Đặc điểm này kéo theo những hệ quả rất dễ nhận ra:
- Mùa đông mặt sông đóng băng kéo dài nhiều tháng.
- Mùa xuân băng tan, nước dâng nhanh nên có lũ lớn. Đoạn thượng lưu tan băng trước, đoạn hạ lưu còn đóng băng nên nước dễ bị ứ và tràn ngập vùng ven sông.
- Nguồn nước chủ yếu từ băng tuyết tan và mưa mùa hạ.
Cách loại trừ đáp án sai
Đề trắc nghiệm thường trộn sông của nhiều khu vực. Em chỉ cần xác định sông đó chảy ở đâu rồi đối chiếu với đới khí hậu.
| Sông | Khu vực | Khí hậu chủ yếu | Có phải ôn đới lạnh? |
|---|---|---|---|
| Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na | Bắc Á (Xi-bi-ri) | Ôn đới lục địa lạnh, cận cực | Có |
| Hoàng Hà, Trường Giang | Đông Á | Ôn đới và cận nhiệt gió mùa | Không |
| Sông Ấn, sông Hằng | Nam Á | Nhiệt đới gió mùa | Không |
| Mê Công, sông Hồng | Đông Nam Á | Nhiệt đới gió mùa | Không |
| Ti-grơ, Ơ-phrát | Tây Nam Á | Khô hạn, nhiệt đới khô | Không |
Mẹo nhớ
- Nhớ ba chữ cái đầu Ô – Ê – L: Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na, đều ở “xứ lạnh” Xi-bi-ri.
- Thấy từ khoá “đóng băng mùa đông”, “đổ vào Bắc Băng Dương”, “lũ do băng tan” thì nghĩ ngay đến Bắc Á.
- Sông có từ “gió mùa” gắn với khu vực (Đông Á, Nam Á, Đông Nam Á) thì ít khi nằm ở ôn đới lạnh.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm Hoàng Hà với sông vùng lạnh. Hoàng Hà có mùa đông lạnh nhưng chảy chủ yếu ở đới ôn hòa và cận nhiệt gió mùa, đổ ra biển Hoa Đông, không phải Bắc Băng Dương.
- Chọn sông Von-ga. Sông Von-ga ở phần châu Âu của Nga, thuộc khí hậu ôn đới lục địa và đổ vào biển Ca-xpi. Nếu đề phân biệt “ôn đới lạnh” với “ôn đới lục địa” thì phải đọc kỹ cách SGK gọi tên đới.
- Chỉ nhìn tên nước. Nga rộng lớn, sông ở phía bắc và phía nam có khí hậu khác nhau; cần xác định đúng vị trí của sông.
Nếu đề của em có phương án khác
Hãy làm theo ba bước: (1) xác định sông thuộc châu lục, khu vực nào; (2) nhớ đới khí hậu chính của khu vực đó; (3) chọn sông chảy ở vĩ độ cao, có băng tuyết. Nếu trong 4 phương án chỉ có một sông ở Bắc Á hoặc vùng cận cực thì đó là đáp án.
Bài luyện tập
- Câu 1. Điền vào chỗ trống: Các sông Ô-bi, Ê-nít-xây, Lê-na đều đổ vào ……… và bị đóng băng vào mùa ………
Đáp án: Bắc Băng Dương; đông. - Câu 2. Trong các sông: sông Hằng, Lê-na, Mê Công, Trường Giang, sông nào nằm ở khu vực ôn đới lạnh?
Đáp án: Lê-na, vì chảy ở Đông Xi-bi-ri (Bắc Á), còn ba sông kia thuộc vùng nhiệt đới và cận nhiệt gió mùa. - Câu 3. Vì sao sông ở Bắc Á thường có lũ vào mùa xuân?
Đáp án: Mùa xuân băng tuyết tan, lượng nước tăng nhanh; đoạn thượng lưu tan trước, hạ lưu còn băng nên nước bị ứ lại và tràn ra hai bên bờ.
Câu hỏi thường gặp
Sông nào ở châu Á nằm trong khu vực ôn đới lạnh?
Các sông Ô-bi, Ê-nít-xây và Lê-na ở Bắc Á (Xi-bi-ri), chảy lên Bắc Băng Dương, có mùa đông đóng băng dài.
Vì sao sông Hoàng Hà không phải sông ôn đới lạnh?
Hoàng Hà chảy ở Đông Á, nơi có khí hậu ôn đới và cận nhiệt gió mùa, đổ ra biển Hoa Đông chứ không đổ vào Bắc Băng Dương.
Đặc điểm nhận biết sông vùng ôn đới lạnh là gì?
Sông đóng băng vào mùa đông, có lũ do băng tuyết tan vào mùa xuân và thường chảy lên phía bắc đổ vào Bắc Băng Dương.
Sông Von-ga có thuộc ôn đới lạnh không?
Von-ga chảy ở phần châu Âu của Nga với khí hậu ôn đới lục địa và đổ vào biển Ca-xpi, nên thường không xếp cùng nhóm sông Xi-bi-ri.