Trả lời nhanh
Quá trình feralit diễn ra mạnh mẽ ở vùng đồi núi thấp của nước ta. Ở đây nhiệt độ cao, mưa nhiều theo mùa nên đá mẹ bị phong hoá mạnh, các chất badơ dễ tan bị rửa trôi, còn oxit sắt và oxit nhôm tích tụ lại, tạo nên đất feralit màu đỏ vàng, chua.
Quá trình feralit là gì?
Feralit là quá trình hình thành đất đặc trưng của miền nhiệt đới ẩm. Tên gọi ghép từ “Fe” (sắt) và “Al” (nhôm), vì sản phẩm cuối cùng của quá trình này là đất giàu hợp chất sắt và nhôm.
Đất feralit là loại đất chiếm diện tích lớn nhất ở nước ta (khoảng hai phần ba lãnh thổ), tập trung chủ yếu ở trung du và miền núi thấp.
Vì sao feralit mạnh nhất ở vùng đồi núi thấp?
Quá trình này cần đồng thời ba điều kiện. Vùng đồi núi thấp của nước ta đáp ứng đủ cả ba:
- Nóng: nhiệt độ trung bình năm cao, đá mẹ phong hoá hoá học rất nhanh.
- Ẩm, mưa nhiều: lượng mưa lớn tập trung theo mùa, nước thấm sâu và rửa trôi mạnh.
- Địa hình đồi núi thấp: độ cao vừa phải nên nhiệt độ vẫn cao, đồng thời có sườn dốc giúp nước mưa chảy rửa liên tục.
Ngược lại, ở núi cao nhiệt độ giảm nên phong hoá yếu, đất hình thành theo kiểu khác (đất mùn núi cao). Ở đồng bằng, địa hình thấp bằng và được bồi đắp phù sa nên chủ yếu là đất phù sa.
Cơ chế của quá trình feralit
- Nhiệt và ẩm làm đá mẹ bị phá huỷ, tạo lớp vỏ phong hoá dày.
- Nước mưa hoà tan và cuốn đi các chất badơ dễ tan như Ca2+, Mg2+, K+, đồng thời rửa trôi silic (một phần).
- Các oxit sắt (Fe2O3) và oxit nhôm (Al2O3) khó tan nên tích tụ lại trong đất.
- Kết quả: đất có màu đỏ vàng, chua, nghèo mùn và dinh dưỡng nếu mất lớp phủ rừng.
Đặc điểm của đất feralit
| Đặc điểm | Nội dung |
|---|---|
| Màu sắc | Đỏ vàng (do tích tụ sắt, nhôm) |
| Tính chất | Chua, nghèo badơ, dễ bị xói mòn khi mất rừng |
| Phân bố | Vùng đồi núi thấp, trung du |
| Đất feralit trên đá badan | Tơi xốp, giàu dinh dưỡng hơn, hợp cây công nghiệp lâu năm (Tây Nguyên, Đông Nam Bộ) |
| Sử dụng | Trồng rừng, cây công nghiệp (chè, cà phê, cao su…), cây ăn quả |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo nhớ: “Nóng – ẩm – đồi núi thấp ⇒ feralit”. Gặp từ khoá “đất đỏ vàng, chua” thì nghĩ ngay đến feralit.
- Nhầm với đất phù sa: phù sa là sản phẩm bồi tụ ở đồng bằng, không phải phong hoá tại chỗ.
- Nhầm với đất mùn núi cao: quá trình này diễn ra ở nơi lạnh, trên độ cao lớn, không phải feralit.
- Nhầm “tích tụ” và “rửa trôi”: badơ bị rửa trôi, còn sắt – nhôm bị tích tụ.
Bài luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Ở vùng đồi núi thấp, các chất ……… bị rửa trôi, còn ……… tích tụ, làm đất có màu đỏ vàng.”
Đáp án: badơ dễ tan (Ca2+, Mg2+, K+…); oxit sắt và oxit nhôm.
Câu 2. Vì sao nếu chặt phá rừng ở vùng đồi núi, đất feralit nhanh chóng bạc màu?
Đáp án: Đất vốn nghèo badơ và mùn. Khi mất rừng, không còn lớp phủ giữ đất và bổ sung chất hữu cơ, mưa lớn làm xói mòn, rửa trôi nên đất chua và thoái hoá.
Câu 3. Vì sao ở vùng núi cao trên 2000 m quá trình feralit yếu đi?
Đáp án: Nhiệt độ giảm theo độ cao nên phong hoá hoá học chậm, không đủ nóng ẩm để rửa trôi badơ và tích tụ sắt, nhôm.
Kết luận
Khi gặp câu hỏi về nơi quá trình feralit diễn ra mạnh mẽ, em trả lời là vùng đồi núi thấp và nhớ nêu lý do: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, nóng, mưa nhiều tạo điều kiện cho phong hoá và rửa trôi mạnh.
Câu hỏi thường gặp
Quá trình feralit diễn ra mạnh mẽ ở vùng nào của nước ta?
Ở vùng đồi núi thấp, nơi có khí hậu nóng ẩm, mưa nhiều theo mùa. Đây là khu vực đất feralit phân bố rộng nhất.
Sản phẩm của quá trình feralit là gì?
Là đất feralit màu đỏ vàng, chua, giàu oxit sắt và oxit nhôm do các chất badơ dễ tan bị rửa trôi.
Vì sao đất feralit có màu đỏ vàng?
Vì oxit sắt và oxit nhôm khó tan nên tích tụ lại trong đất, tạo màu đỏ vàng đặc trưng.
Đất feralit thích hợp trồng cây gì?
Thích hợp trồng rừng và cây công nghiệp lâu năm như chè, cà phê, cao su, nhất là đất feralit trên đá badan.