Trả lời nhanh
Protein không có chức năng mang, lưu giữ và truyền đạt thông tin di truyền – đây là nhiệm vụ của axit nucleic (DNA, RNA). Protein cũng không phải nguồn dự trữ năng lượng chính của tế bào (việc này thuộc về cacbohiđrat và lipit). Khi gặp phương án “thông tin di truyền” trong câu hỏi, hãy chọn nó.
Cách làm dạng câu “protein không có chức năng nào”
Dạng câu này yêu cầu chọn phương án sai. Cách nhanh nhất là nhớ danh sách chức năng đúng của protein, phương án nào không nằm trong danh sách thì đó là đáp án.
Lưu ý: đề bài trên trang này không kèm đủ bốn phương án, nên dưới đây mình phân tích theo từng nhóm chức năng thường xuất hiện trong đề để bạn tự đối chiếu với đề của mình.
Các chức năng đúng của protein
| Chức năng | Ví dụ |
|---|---|
| Cấu trúc, tạo hình tế bào | Colagen ở da, keratin ở tóc, móng; protein màng tế bào |
| Xúc tác phản ứng (enzim) | Amilaza thuỷ phân tinh bột, pepsin thuỷ phân protein |
| Vận chuyển | Hemoglobin chuyên chở O2; protein kênh, protein mang trên màng |
| Bảo vệ cơ thể | Kháng thể, interferon |
| Điều hoà | Hoocmôn insulin, glucagon |
| Vận động, co cơ | Actin, miozin |
| Thụ thể, truyền tín hiệu | Thụ thể hoocmôn trên màng tế bào |
| Dự trữ axit amin | Cazêin trong sữa, anbumin trong lòng trắng trứng |
Những chức năng KHÔNG phải của protein
- Lưu giữ, truyền đạt thông tin di truyền: thuộc DNA (lưu giữ) và RNA (truyền đạt, dịch mã). Protein chỉ là sản phẩm biểu hiện của thông tin đó.
- Nguồn năng lượng chính, dễ huy động nhất: là glucôzơ (cacbohiđrat). Protein chỉ bị phân giải lấy năng lượng khi thiếu đường và lipit.
- Dự trữ năng lượng lâu dài: là lipit (mỡ), ở thực vật là tinh bột, ở động vật là glicogen.
- Cấu tạo thành tế bào thực vật: là xenlulôzơ (cacbohiđrat), không phải protein.
Vì sao protein không mang thông tin di truyền?
Thông tin di truyền nằm ở trình tự các nuclêôtit trên DNA. Trình tự này được sao chép chính xác khi tế bào phân chia nhờ nguyên tắc bổ sung (A–T, G–X). Protein không có cơ chế tự sao chép như vậy: trình tự axit amin của nó được quy định bởi gen, chứ không tự nhân đôi.
Vì thế, nếu đề hỏi “chức năng nào protein không có”, phương án liên quan đến “bảo quản, truyền đạt thông tin di truyền” gần như luôn là đáp án.
Mẹo nhớ nhanh
- Protein = “người thợ”: xây (cấu trúc), xúc tác, chuyên chở, bảo vệ, điều khiển, co cơ.
- Axit nucleic = “thư viện”: lưu giữ thông tin.
- Cacbohiđrat, lipit = “kho nhiên liệu”.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng protein “không bao giờ” cung cấp năng lượng. Thực ra 1 g protein vẫn cho khoảng 4 kcal, nhưng đây không phải vai trò chính nên đề thường dùng cụm “chủ yếu/chính”.
- Nhầm “dự trữ axit amin” (đúng, như cazêin) với “dự trữ năng lượng” (thuộc lipit, tinh bột).
- Nhầm hoocmôn: không phải hoocmôn nào cũng là protein (testosterôn, estrôgen là steroit), nhưng insulin thì là protein.
Luyện tập
- Chức năng nào sau đây là của protein: vận chuyển O2 trong máu hay lưu giữ thông tin di truyền?
Đáp án: vận chuyển O2 (hemoglobin). - Kháng thể thuộc nhóm chức năng nào của protein?
Đáp án: bảo vệ cơ thể. - Chất nào là nguồn năng lượng chính, dễ sử dụng nhất của tế bào: protein, glucôzơ hay DNA?
Đáp án: glucôzơ.
Câu hỏi thường gặp
Protein không có chức năng nào?
Protein không mang và truyền đạt thông tin di truyền (việc của DNA, RNA) và không phải nguồn dự trữ năng lượng chính của tế bào (việc của cacbohiđrat, lipit).
Protein có cung cấp năng lượng không?
Có, mỗi gam cho khoảng 4 kcal, nhưng chỉ bị phân giải khi thiếu đường và lipit, nên không phải nguồn năng lượng chính.
Enzim và kháng thể có phải protein không?
Hầu hết enzim và toàn bộ kháng thể là protein, lần lượt đảm nhiệm chức năng xúc tác và bảo vệ cơ thể.
Hoocmôn nào là protein?
Insulin và glucagon là protein. Một số hoocmôn như testosterôn, estrôgen thuộc nhóm steroit nên không phải protein.