Trả lời nhanh
Đáp án A – Amilopectin. Amilopectin là thành phần chiếm phần lớn trong tinh bột, gồm các mắt xích α-glucozơ nối với nhau bằng liên kết α-1,4-glicozit ở mạch chính và α-1,6-glicozit ở chỗ rẽ nhánh nên có cấu trúc mạch phân nhánh. Amilozơ chỉ có liên kết α-1,4 nên mạch không phân nhánh.
Phân tích đề bài
Câu hỏi thuộc phần polime và vật liệu polime (Hoá học 12), yêu cầu nhận biết cấu trúc mạch của polime. Với hai phương án đã biết là A. amilopectin và B. amilozơ, chỉ có một chất phân nhánh. Các phương án còn lại (nếu có trong đề của bạn) thường là polime tổng hợp quen thuộc như polietilen, poli(vinyl clorua) hay xenlulozơ, đều xếp vào loại mạch không phân nhánh theo SGK.
Vì sao amilopectin có mạch phân nhánh?
- Các mắt xích α-glucozơ nối với nhau bằng liên kết α-1,4-glicozit tạo thành các đoạn mạch dài.
- Cứ khoảng vài chục mắt xích lại có một liên kết α-1,6-glicozit nối thêm một mạch nhánh vào mạch chính.
- Kết quả là phân tử có dạng cây nhiều nhánh, phân tử khối rất lớn (hàng trăm nghìn đến hàng triệu đvC).
Tính chất kéo theo: amilopectin khi nấu với nước tạo hồ dẻo, dính. Vì vậy gạo nếp (nhiều amilopectin) dẻo hơn gạo tẻ (nhiều amilozơ hơn).
Loại trừ phương án sai
| Phương án | Cấu trúc | Kết luận |
|---|---|---|
| A. Amilopectin | Mạch phân nhánh (α-1,4 và α-1,6-glicozit) | Đúng |
| B. Amilozơ | Mạch dài không phân nhánh, xoắn lò xo (α-1,4-glicozit) | Sai |
Amilozơ chiếm khoảng 20–30% khối lượng tinh bột, còn amilopectin chiếm khoảng 70–80%. Cả hai đều có công thức (C6H10O5)n nhưng khác nhau ở cách nối mắt xích, nên đừng chỉ dựa vào công thức phân tử để trả lời.
Bảng nhớ nhanh: cấu trúc mạch của các polime hay gặp
| Loại cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| Mạch không phân nhánh | Polietilen (PE), poli(vinyl clorua) (PVC), polistiren, amilozơ, xenlulozơ, tơ nilon-6,6 |
| Mạch phân nhánh | Amilopectin, glicogen |
| Mạng không gian | Cao su lưu hoá, nhựa rezit (bakelit) |
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: “Pectin có nhánh” – amilopectin giống cây có nhiều cành; amilozơ xoắn như lò xo, không cành.
- Lỗi 1: nhầm xenlulozơ là phân nhánh. Xenlulozơ nối bằng β-1,4-glicozit, mạch thẳng, không nhánh.
- Lỗi 2: nhầm “phân nhánh” với “mạng không gian”. Mạng không gian là các mạch nối ngang với nhau (cao su lưu hoá), còn phân nhánh chỉ là mạch chính có thêm nhánh.
- Lỗi 3: cho rằng glicogen không liên quan. Glicogen (tinh bột động vật) cũng có cấu trúc phân nhánh, nhiều nhánh hơn amilopectin.
Bài luyện tập
- Polime nào sau đây có cấu trúc mạng không gian: glicogen, rezit, xenlulozơ, PVC?
Đáp án: rezit (nhựa bakelit). - Trong tinh bột, thành phần nào tạo liên kết α-1,6-glicozit?
Đáp án: amilopectin. - Trong các chất: amilozơ, amilopectin, xenlulozơ, PE, có bao nhiêu chất có mạch không phân nhánh?
Đáp án: 3 chất (amilozơ, xenlulozơ, PE).
Câu hỏi thường gặp
Polime nào sau đây có cấu trúc mạch phân nhánh?
Amilopectin (thành phần của tinh bột) và glicogen có cấu trúc mạch phân nhánh. Trong câu có hai phương án amilopectin và amilozơ thì đáp án là amilopectin.
Amilozơ có mạch phân nhánh không?
Không. Amilozơ gồm các mắt xích α-glucozơ nối bằng liên kết α-1,4-glicozit, tạo mạch dài không phân nhánh và xoắn lại như lò xo.
Xenlulozơ có cấu trúc mạch như thế nào?
Xenlulozơ gồm các mắt xích β-glucozơ nối bằng liên kết β-1,4-glicozit, tạo mạch thẳng không phân nhánh.
Polime mạng không gian khác polime phân nhánh thế nào?
Polime phân nhánh có mạch chính kèm các mạch nhánh, còn polime mạng không gian có các mạch nối ngang với nhau thành mạng lưới, ví dụ cao su lưu hoá, nhựa rezit.