Trả lời nhanh
Phía dưới tầng nước ngầm là tầng đá không thấm nước (còn gọi là tầng cách nước, thường là đá gốc nén chặt hoặc lớp sét). Nước mưa thấm xuống qua đất đá xốp, đến lớp không thấm thì bị giữ lại, tích tụ thành tầng chứa nước ngầm ngay phía trên nó.
Vì sao phía dưới tầng nước ngầm lại là tầng đá không thấm?
Nước ngầm không tự “đứng” lơ lửng trong đất. Nước mưa, nước sông, hồ thấm xuống nhờ các khe hở giữa hạt cát, sỏi hoặc các khe nứt của đá. Khi gặp một lớp mà các khe hở quá nhỏ hoặc bị lấp kín như sét, đá granit, đá phiến nguyên khối, nước không đi xuống được nữa.
Nước bị chặn lại sẽ lấp đầy các khe hở của lớp đất đá xốp nằm ngay trên đó. Lớp đất đá bão hoà nước này chính là tầng chứa nước ngầm. Vì vậy, đáy của tầng nước ngầm luôn là tầng đá không thấm.
Cấu trúc mặt cắt từ trên xuống dưới
Hình dưới tóm tắt thứ tự các lớp. Em chỉ cần nhớ nước đi từ trên xuống rồi “đụng đáy”.
| Lớp (từ trên xuống) | Đặc điểm |
|---|---|
| Đới thông khí (đất đá chưa bão hoà) | Có cả không khí và nước, nước thấm qua để đi xuống |
| Mực nước ngầm | Ranh giới trên của tầng chứa nước, thay đổi theo mùa |
| Tầng chứa nước ngầm | Đất đá xốp, nứt nẻ, các khe hở chứa đầy nước |
| Tầng đá không thấm (cách nước) | Đáy giữ nước, nước không thấm xuống sâu hơn được |
Loại trừ các cách trả lời dễ nhầm
- “Tầng đất mặt/đất trồng”: sai, đây là lớp nằm ở phía trên tầng nước ngầm.
- “Tầng khí quyển” hay “hơi nước”: sai vị trí, chúng ở trên mặt đất.
- “Mạch nước phun/sông ngầm”: đó là dạng tồn tại hoặc hình thức xuất lộ của nước ngầm, không phải lớp nằm bên dưới.
- “Lớp đá xốp, nứt nẻ”: đây lại chính là nơi chứa nước ngầm, không phải đáy của nó.
Nếu đề bài của em có sẵn 4 phương án, hãy chọn phương án có nội dung “đá không thấm / lớp cách nước / lớp sét, đá gốc nén chặt”.
Mẹo nhớ
Hãy hình dung cái chậu: đáy chậu không thấm nước thì nước mới đọng lại được. Tầng nước ngầm là phần nước trong chậu, còn tầng đá không thấm chính là đáy chậu.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “mực nước ngầm” (mặt trên của nước) với “đáy tầng nước ngầm”.
- Cho rằng càng xuống sâu càng có nhiều nước. Thực tế dưới tầng cách nước là đá đặc, không chứa nước tự do (trừ các tầng nước sâu khác bị ngăn bởi lớp cách nước, nằm tách biệt).
- Quên rằng mực nước ngầm lên xuống theo mùa: mùa mưa dâng cao, mùa khô hạ thấp, nhưng đáy không thấm gần như cố định.
Ý nghĩa thực tế
Khi khoan giếng, người ta phải khoan xuyên đới thông khí, vào tầng chứa nước và dừng trước hoặc ngay trên tầng đá không thấm. Khoan sâu hơn nữa gần như không có thêm nước mà còn tốn kém. Hiểu cấu trúc này cũng giúp giải thích vì sao vùng cát dày, đá vôi nứt nẻ chứa nhiều nước ngầm, còn vùng đá nguyên khối thì hiếm nước giếng.
Bài luyện tập
- Điền khuyết: “Nước ngầm tích tụ ở lớp đất đá ……, phía dưới được giữ bởi tầng đá …….”
Đáp án: xốp, nứt nẻ (có nhiều khe hở); không thấm nước. - Giải thích: Vì sao giếng khoan ở vùng đồng bằng cát dày thường có nhiều nước hơn vùng núi đá granit?
Gợi ý đáp án: cát có nhiều khe hở, thấm và chứa nước tốt, tầng chứa nước dày; granit nguyên khối ít khe hở nên chứa ít nước. - Sắp xếp theo thứ tự từ trên xuống: tầng chứa nước ngầm, đới thông khí, tầng đá không thấm.
Đáp án: đới thông khí → tầng chứa nước ngầm → tầng đá không thấm.
Câu hỏi thường gặp
Phía dưới tầng nước ngầm là gì?
Là tầng đá không thấm nước (tầng cách nước), thường là sét hoặc đá gốc nén chặt. Lớp này giữ nước lại để tích tụ thành tầng nước ngầm phía trên.
Phía trên tầng nước ngầm là gì?
Là đới thông khí, gồm đất đá chưa bão hoà nước. Ranh giới giữa đới này và tầng chứa nước được gọi là mực nước ngầm.
Mực nước ngầm có cố định không?
Không. Mực nước ngầm dâng lên vào mùa mưa và hạ xuống vào mùa khô, còn tầng đá không thấm ở dưới thì gần như ổn định.
Tầng chứa nước ngầm gồm loại đất đá nào?
Gồm các lớp đất đá có nhiều khe hở như cát, sỏi, cuội hoặc đá nứt nẻ, đá vôi có hang karst, nơi nước có thể thấm vào và tích lại.