Trả lời nhanh
Gió mùa là loại gió thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa gần như ngược nhau, nguyên nhân chủ yếu là sự nóng lên và lạnh đi khác nhau theo mùa giữa lục địa và đại dương. Vì vậy phát biểu không đúng là phát biểu cho rằng gió mùa thổi quanh năm theo một hướng cố định hoặc chỉ do các đai khí áp cố định gây ra như Tín phong, gió Tây ôn đới.
Gió mùa là gì?
Gió mùa là loại gió thổi theo mùa trong năm, với hướng gió ở hai mùa gần như ngược nhau. Ví dụ ở Việt Nam, mùa đông có gió đông bắc còn mùa hạ có gió tây nam, đông nam.
Đề bài dạng “không đúng” thường cho 4 phát biểu về gió mùa và yêu cầu chọn phát biểu sai. Em chỉ cần kiểm tra từng phát biểu với các đặc điểm dưới đây.
Những đặc điểm đúng của gió mùa
- Thổi theo mùa, không thổi quanh năm một hướng.
- Hướng gió ở mùa đông và mùa hạ gần như ngược nhau.
- Nguyên nhân chủ yếu là sự nóng lên hoặc lạnh đi không đều giữa lục địa và đại dương theo mùa, làm khí áp thay đổi theo mùa.
- Kèm theo đó là sự chênh lệch khí áp giữa bán cầu Bắc và bán cầu Nam.
- Mạnh nhất ở vùng nhiệt đới, như Nam Á, Đông Nam Á, Đông Á, và còn xuất hiện ở một số nơi khác như Tây Phi.
- Gió mùa làm khí hậu có hai mùa rõ rệt về nhiệt độ hoặc về lượng mưa.
Các nhận định sai thường gặp
- “Gió mùa thổi quanh năm theo một hướng.” Sai. Đó là đặc điểm của gió thường xuyên như Tín phong.
- “Hướng gió hai mùa giống nhau.” Sai. Hướng gió hai mùa gần như ngược nhau.
- “Gió mùa chỉ do chênh lệch khí áp giữa các đai khí áp cố định gây ra.” Không đầy đủ và dễ sai. Nguyên nhân cốt lõi là sự khác nhau về nóng, lạnh giữa lục địa và đại dương theo mùa; còn gió do các đai áp cố định gây ra là gió thường xuyên (Tín phong, Tây ôn đới).
- “Gió mùa chỉ có ở khu vực ôn đới.” Sai. Gió mùa điển hình ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt.
So sánh gió mùa với gió thường xuyên
| Tiêu chí | Gió mùa | Tín phong, gió Tây ôn đới |
|---|---|---|
| Thời gian thổi | Theo mùa | Quanh năm |
| Hướng gió | Hai mùa ngược nhau | Ổn định một hướng |
| Nguyên nhân chính | Nóng lạnh khác nhau giữa lục địa và đại dương theo mùa | Chênh lệch giữa các đai khí áp |
Mẹo nhớ
- Chữ “mùa” trong “gió mùa” là chìa khóa: đổi mùa thì đổi hướng gió.
- Tín phong và Tây ôn đới là gió “công dân thường trú”, thổi quanh năm; gió mùa là gió “theo mùa”.
- Gặp phát biểu có chữ “quanh năm”, “một hướng”, hãy nghi ngờ ngay.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm gió mùa với gió địa phương như gió biển, gió đất (đổi hướng theo ngày đêm, không theo mùa).
- Quên rằng nguyên nhân gió mùa có hai phần: tương phản lục địa và đại dương, và chênh lệch giữa hai bán cầu.
- Chỉ nhớ gió mùa ở Việt Nam mà bỏ qua gió mùa ở các khu vực khác.
Bài tập luyện tập
Bài 1. Vì sao mùa đông gió mùa ở Đông Á thổi từ lục địa ra biển?
Đáp án: mùa đông lục địa lạnh nên hình thành áp cao, đại dương ấm hơn nên là áp thấp; gió thổi từ nơi áp cao đến nơi áp thấp.
Bài 2. Phân biệt gió mùa với gió biển, gió đất.
Đáp án: gió mùa đổi hướng theo mùa trên quy mô lớn, còn gió biển, gió đất đổi hướng theo ngày và đêm ở quy mô nhỏ.
Bài 3. Nêu một ảnh hưởng của gió mùa đến khí hậu.
Đáp án: làm khí hậu chia thành mùa rõ rệt, mùa đông lạnh và khô hơn, mùa hạ nóng và mưa nhiều ở nhiều khu vực châu Á.
Câu hỏi thường gặp
Gió mùa là gì?
Gió mùa là loại gió thổi theo mùa, hướng gió ở hai mùa gần như ngược nhau.
Nguyên nhân chính hình thành gió mùa là gì?
Chủ yếu do sự nóng lên và lạnh đi không đều giữa lục địa và đại dương theo mùa, làm khí áp thay đổi theo mùa.
Gió mùa khác Tín phong ở điểm nào?
Gió mùa chỉ thổi theo mùa và đổi hướng giữa hai mùa, còn Tín phong thổi quanh năm theo hướng ổn định.
Gió biển, gió đất có phải gió mùa không?
Không. Gió biển và gió đất đổi hướng theo ngày và đêm ở quy mô nhỏ, còn gió mùa đổi hướng theo mùa ở quy mô lớn.