Trả lời nhanh
Phần lớn dân cư nước ta hiện sống ở nông thôn do nền kinh tế còn dựa nhiều vào sản xuất nông nghiệp, trình độ công nghiệp hoá và đô thị hoá chưa cao. Công nghiệp và dịch vụ chưa đủ sức hút hết lao động ở nông thôn, nên khi làm bài, hãy chọn phương án nói về trình độ phát triển kinh tế và đô thị hoá.
Câu hỏi này đang hỏi điều gì?
Đây là câu hỏi Địa lí về phân bố dân cư và đô thị hoá ở Việt Nam. Đề yêu cầu tìm nguyên nhân chủ yếu, tức nhân tố kinh tế – xã hội đóng vai trò quyết định. Vì vậy, phương án đúng thường nói về cơ cấu kinh tế, trình độ phát triển hoặc đô thị hoá, chứ không nói về một nguyên nhân phụ.
Lưu ý: các đề khác nhau có thể xếp phương án theo thứ tự khác nhau. Em hãy đối chiếu nội dung từng phương án với các ý dưới đây thay vì nhớ theo chữ cái A, B, C, D.
Giải thích: vì sao dân cư tập trung ở nông thôn?
- Kinh tế còn dựa nhiều vào nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp (nhất là trồng lúa nước) cần nhiều lao động và gắn với đất đai. Người dân phải sống gần ruộng, vườn, ao nuôi để canh tác.
- Công nghiệp hoá còn chưa cao. Số việc làm phi nông nghiệp trong công nghiệp và dịch vụ chưa đủ để thu hút phần lớn lao động nông thôn chuyển ra thành phố.
- Đô thị hoá bắt đầu muộn, tốc độ chưa đều. Nước ta từng trải qua chiến tranh kéo dài, đô thị hoá chỉ tăng nhanh từ sau thời kỳ Đổi mới. Quy mô nhiều đô thị còn nhỏ, cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được dòng người nhập cư lớn.
- Truyền thống và tập quán. Làng xã, dòng họ, ruộng đất của gia đình gắn bó lâu đời với người Việt nên nhiều người chọn ở lại quê.
Tuy vậy, tỉ lệ dân thành thị đang tăng dần qua các năm, còn tỉ lệ dân nông thôn giảm dần. Đó là xu hướng chung của quá trình công nghiệp hoá – hiện đại hoá.
Cách loại trừ phương án sai
| Kiểu phương án | Nhận xét |
|---|---|
| “Do điều kiện tự nhiên ở thành phố khắc nghiệt” | Sai. Dân cư phân bố chủ yếu theo trình độ phát triển kinh tế, không phải vì thành phố có tự nhiên khắc nghiệt. |
| “Do Nhà nước cấm di cư ra thành thị” | Sai. Nước ta không cấm di cư; dòng người từ nông thôn ra thành thị vẫn diễn ra mạnh. |
| “Do dân số tăng nhanh hơn ở thành thị” | Sai. Tỉ lệ dân thành thị đang tăng, nhưng ý này không giải thích vì sao nông thôn vẫn chiếm đa số. |
| “Do nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp, đô thị hoá chưa cao” | Đúng. Phương án này nêu đúng nguyên nhân kinh tế – xã hội cơ bản. |
Bảng trên minh hoạ cách nhận diện. Nếu đề của em có phương án khác, hãy hỏi: phương án đó có nói đến trình độ phát triển kinh tế, công nghiệp hoá, đô thị hoá không? Nếu có, nhiều khả năng đó là đáp án.
Mẹo nhớ
Em nhớ chuỗi: nông nghiệp nhiều → việc làm ở quê → dân ở quê; còn công nghiệp – dịch vụ phát triển → việc làm ở phố → dân ra thành thị. Muốn dân thành thị đông hơn thì phải đẩy mạnh công nghiệp hoá và đô thị hoá.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn nguyên nhân tự nhiên (đất đai, khí hậu) thay cho nguyên nhân kinh tế – xã hội.
- Nhầm “dân cư tập trung đông ở đồng bằng” với “dân cư sống ở nông thôn”. Đây là hai khái niệm khác nhau: một cái nói về phân bố theo lãnh thổ, một cái nói về phân bố theo thành thị – nông thôn.
- Cho rằng tỉ lệ dân nông thôn không đổi. Thực tế tỉ lệ này giảm dần theo thời gian.
Hệ quả và ý nghĩa thực tiễn
- Lao động nông thôn dồi dào nhưng nhiều người thiếu việc làm theo mùa vụ.
- Cần đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn.
- Cần quy hoạch đô thị hợp lí để dòng di cư không gây quá tải ở thành phố lớn.
Luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Tỉ lệ dân nông thôn của nước ta còn cao chủ yếu do trình độ ……… và ……… còn thấp.”
Đáp án: công nghiệp hoá; đô thị hoá. - Nêu hai biện pháp giúp tăng tỉ lệ dân thành thị một cách hợp lí.
Gợi ý: phát triển công nghiệp, dịch vụ gắn với đô thị vừa và nhỏ; nâng cấp hạ tầng và quy hoạch đô thị. - Đúng hay sai: “Dân cư sống ở nông thôn đông vì Nhà nước hạn chế người dân ra thành phố.”
Đáp án: Sai, vì nguyên nhân chính là kinh tế còn dựa nhiều vào nông nghiệp, đô thị hoá chưa cao.
Câu hỏi thường gặp
Phần lớn dân cư nước ta sống ở nông thôn do nguyên nhân chính nào?
Do nền kinh tế còn dựa nhiều vào nông nghiệp, trình độ công nghiệp hoá và đô thị hoá chưa cao nên phần lớn lao động và dân cư vẫn gắn với nông thôn.
Tỉ lệ dân thành thị của nước ta đang tăng hay giảm?
Tỉ lệ dân thành thị tăng dần qua các năm, đồng thời tỉ lệ dân nông thôn giảm dần, nhờ quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá.
Dân cư tập trung ở đồng bằng có đồng nghĩa với sống ở nông thôn không?
Không. Phân bố theo đồng bằng – miền núi là phân bố theo lãnh thổ, còn thành thị – nông thôn là phân bố theo kiểu quần cư. Hai khái niệm này khác nhau.
Làm thế nào để giảm tỉ lệ dân nông thôn một cách hợp lí?
Đẩy mạnh công nghiệp hoá, phát triển dịch vụ, quy hoạch các đô thị vừa và nhỏ, đồng thời nâng cao chất lượng hạ tầng để thu hút lao động.