Trả lời nhanh
Ở nơi địa hình dốc, tầng đất thường mỏng, dễ bị xói mòn, lẫn nhiều sỏi đá và nghèo chất dinh dưỡng. Nguyên nhân là nước mưa chảy nhanh trên sườn dốc, cuốn các hạt đất mịn xuống thấp. Vì vậy, nếu câu hỏi yêu cầu chọn đặc điểm không có ở vùng dốc thì đó là các ý như “tầng đất dày”, “giàu mùn”, “giữ nước tốt”.
Địa hình ảnh hưởng đến đất như thế nào?
Đất (thổ nhưỡng) hình thành từ đá mẹ, chịu tác động của khí hậu, sinh vật và địa hình. Trong các nhân tố đó, địa hình quyết định chất liệu đất được giữ lại hay bị cuốn đi. Hãy tưởng tượng một nắm cát đổ lên mặt bàn nghiêng và một nắm cát đổ vào cái khay phẳng. Ở mặt nghiêng, cát lăn xuống ngay, còn ở khay phẳng thì cát nằm yên và dày lên.
Đặc điểm đất ở vùng dốc và vùng thấp
| Tiêu chí | Vùng địa hình dốc | Vùng bằng phẳng, thấp |
|---|---|---|
| Tầng đất | Mỏng | Dày |
| Xói mòn | Mạnh | Yếu, nhiều nơi được bồi tụ |
| Chất dinh dưỡng, mùn | Nghèo, dễ bị rửa trôi | Khá giàu, tích tụ dần |
| Độ ẩm | Thấp, nước thoát nhanh | Cao hơn, giữ nước tốt |
| Lẫn đá, sỏi | Nhiều | Ít |
Giải thích từng đặc điểm
Vì sao tầng đất mỏng?
Quá trình hình thành đất cần thời gian để đá vỡ vụn và tích tụ. Trên sườn dốc, lượng vật liệu bị mưa và trọng lực cuốn đi gần bằng hoặc nhiều hơn lượng mới sinh ra, nên lớp đất không kịp dày lên.
Vì sao nghèo dinh dưỡng?
Các hạt mịn, mùn và khoáng chất là phần nhẹ nhất nên bị nước cuốn đi đầu tiên. Phần còn lại là sạn, sỏi, đá lẫn, rất ít chất nuôi cây. Đó là lý do đất đồi dốc cần bón thêm phân và trồng cây che phủ.
Vì sao lại dễ xói mòn?
Dốc càng lớn thì tốc độ dòng chảy mặt càng nhanh, sức cuốn càng mạnh. Nếu thêm việc chặt phá rừng, rễ cây không còn giữ đất, lớp đất mặt biến mất rất nhanh sau mỗi trận mưa lớn.
Cách làm câu hỏi dạng “không có đặc điểm nào”
- Gạch chân từ “không” trong đề, vì đây là chỗ học sinh hay đọc sót.
- Đánh dấu ba đặc điểm đúng của vùng dốc: mỏng, xói mòn, nghèo dinh dưỡng.
- Phương án nào nói ngược lại (dày, giàu mùn, ít xói mòn) chính là đáp án cần chọn.
Em cũng nên ghi nhớ: không phải cứ dốc là hoàn toàn không có đất. Trên sườn dốc có rừng che phủ tốt, tầng thảm mục vẫn tạo ra lớp đất mùn, chỉ là mỏng hơn đất ở thung lũng.
Liên hệ thực tế ở Việt Nam
Đồi núi nước ta chiếm phần lớn diện tích, mưa lại tập trung theo mùa nên xói mòn là vấn đề đáng lo. Người dân thường làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức hoặc phục hồi rừng phòng hộ để giữ đất. Ngược lại, đồng bằng châu thổ hạ lưu các sông lớn có tầng đất rất dày nhờ phù sa bồi đắp hằng năm.
Luyện tập
- Vì sao ruộng bậc thang giúp hạn chế xói mòn? Vì bậc thang làm giảm độ dốc mặt ruộng, nước chảy chậm và đất được giữ lại.
- Biện pháp nào giúp bảo vệ đất ở đồi dốc? Trồng rừng, trồng cây theo đường đồng mức, hạn chế đốt nương.
- Đồng bằng sông Hồng có tầng đất dày chủ yếu nhờ đâu? Nhờ phù sa sông bồi đắp trên địa hình thấp, phẳng.
Câu hỏi thường gặp
Ở nơi địa hình dốc tầng đất thường như thế nào?
Tầng đất thường mỏng, dễ bị xói mòn, nghèo mùn và lẫn nhiều sỏi đá do nước chảy nhanh cuốn các hạt đất mịn xuống nơi thấp.
Địa hình bằng phẳng có tầng đất ra sao?
Tầng đất thường dày hơn, giàu dinh dưỡng và giữ nước tốt vì vật liệu được tích tụ, ít bị cuốn trôi.
Cách nào hạn chế xói mòn đất ở vùng dốc?
Có thể làm ruộng bậc thang, trồng cây theo đường đồng mức, bảo vệ và phục hồi rừng để rễ cây giữ đất.