Trả lời nhanh
Nước ta có đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới do vị trí địa lí nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu. Ở đây Mặt Trời lên thiên đỉnh hằng năm, góc nhập xạ lớn nên nhận được lượng bức xạ dồi dào, nhiệt độ cao quanh năm. Biển Đông làm thiên nhiên ẩm hơn, còn gió mùa tạo nên sự phân mùa, chứ không phải nguyên nhân gốc của tính chất nhiệt đới.
Đề bài và hướng suy luận
Câu hỏi dạng điền khuyết: “Nước ta có đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới do …”. Từ khoá là “nhiệt đới”, tức là liên quan đến nhiệt, nghĩa là phải tìm nhân tố quyết định lượng nhiệt mà lãnh thổ nhận được. Nhân tố đó là vĩ độ, hay vị trí của nước ta so với các chí tuyến.
Giải thích vì sao vị trí nội chí tuyến tạo nên tính nhiệt đới
- Toạ độ: phần đất liền nước ta trải từ khoảng 8°34′B (mũi Cà Mau) đến 23°23′B (Lũng Cú, Hà Giang), đều nằm trong khoảng 0° đến 23°27′B.
- Góc nhập xạ lớn: trong vùng này, Mặt Trời lên thiên đỉnh mỗi năm hai lần, tia nắng chiếu gần vuông góc với mặt đất.
- Bức xạ và nhiệt độ cao: tổng bức xạ lớn, cán cân bức xạ quanh năm dương; nhiệt độ trung bình năm của hầu hết các vùng thấp đều trên 21 °C và số giờ nắng nhiều.
- Biểu hiện trong thiên nhiên: nóng quanh năm, thực vật phát triển xanh tốt, sinh vật chủ yếu thuộc loài nhiệt đới.
Loại trừ các nhân tố dễ nhầm
| Nhân tố | Tác động chính | Có phải nguyên nhân của “nhiệt đới” không? |
|---|---|---|
| Vị trí nội chí tuyến | Quyết định lượng nhiệt, nhiệt độ cao | Có |
| Giáp biển Đông | Làm thiên nhiên ẩm, điều hoà khí hậu | Không, liên quan tính chất “ẩm” |
| Gió mùa châu Á | Chia mùa, mùa đông lạnh ở miền Bắc | Không, liên quan tính chất “gió mùa” |
| Địa hình đồi núi | Phân hoá thiên nhiên theo độ cao, hướng núi | Không, liên quan sự đa dạng |
Khi gặp câu hỏi dạng này, em ghép mỗi tính chất với một nhân tố: nhiệt đới – vĩ độ; ẩm – biển; gió mùa – hoàn lưu khí quyển; phân hoá – địa hình.
Mối liên hệ với “nhiệt đới ẩm gió mùa”
Thiên nhiên nước ta thường được tóm tắt là nhiệt đới ẩm gió mùa. Ba chữ này gắn với ba nguyên nhân khác nhau nên đề thi hay hỏi riêng từng chữ. Nếu đề hỏi “đặc điểm nhiệt đới” thì vĩ độ là đáp án; nếu hỏi “vì sao khí hậu ẩm” thì nhớ tới biển Đông và gió từ biển thổi vào.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “giáp biển Đông” vì thấy nước ta nhiều mưa. Mưa nhiều nói lên tính chất ẩm, chưa giải thích được nhiệt độ cao.
- Chọn “nằm trong vùng gió mùa” vì nhớ nước ta có gió mùa. Gió mùa tạo ra sự phân mùa chứ không quyết định lượng nhiệt quanh năm.
- Nhầm “nội chí tuyến” với “ngoại chí tuyến”. Nội chí tuyến là khoảng giữa hai chí tuyến, nơi Mặt Trời có thể lên thiên đỉnh.
Bài luyện tập
- Đề: Vì sao nhiệt độ trung bình năm ở nước ta cao?
Đáp án: do nằm trong vùng nội chí tuyến, góc nhập xạ lớn, bức xạ Mặt Trời dồi dào. - Đề: Hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh xảy ra ở nước ta mấy lần mỗi năm?
Đáp án: hai lần, nên nhiệt độ quanh năm cao và số giờ nắng lớn. - Đề: Điền vào chỗ trống: “Biển Đông làm cho thiên nhiên nước ta mang tính chất …”.
Đáp án: ẩm (độ ẩm cao, lượng mưa lớn).
Câu hỏi thường gặp
Nước ta có đặc điểm thiên nhiên nhiệt đới do đâu?
Do vị trí nằm hoàn toàn trong vùng nội chí tuyến Bắc bán cầu, nơi nhận được bức xạ Mặt Trời dồi dào và có nhiệt độ cao quanh năm.
Nội chí tuyến là gì?
Là vùng nằm giữa hai chí tuyến Bắc và Nam, nơi Mặt Trời có thể lên thiên đỉnh trong năm.
Biển Đông ảnh hưởng thế nào đến thiên nhiên nước ta?
Biển Đông làm cho thiên nhiên mang tính chất ẩm: độ ẩm cao, lượng mưa lớn, đồng thời điều hoà bớt sự khắc nghiệt của khí hậu.
Gió mùa có phải nguyên nhân tạo ra tính nhiệt đới không?
Không. Gió mùa chủ yếu tạo nên sự phân mùa của khí hậu, còn tính nhiệt đới do vị trí địa lí nội chí tuyến quyết định.