Trả lời nhanh
Nội lực là lực sinh ra từ bên trong Trái Đất. Nó tạo ra các hiện tượng làm vỏ Trái Đất biến dạng và nâng cao địa hình: uốn nếp, đứt gãy, động đất, núi lửa và các vận động nâng lên, hạ xuống của vỏ Trái Đất. Ngược lại, những hiện tượng như phong hoá, xâm thực, bồi tụ, sạt lở do mưa, gió, nước chảy gây ra là tác động của ngoại lực. Em chọn phương án thuộc nhóm thứ nhất.
Nội lực bắt nguồn từ đâu?
Bên trong Trái Đất có nguồn năng lượng rất lớn, sinh ra từ sự phân huỷ các chất phóng xạ, từ sự sắp xếp lại vật chất theo trọng lực và từ các phản ứng hoá học trong lòng đất. Năng lượng đó làm các mảng của vỏ Trái Đất dịch chuyển, nén ép hoặc tách xa nhau. Lực sinh ra từ nguồn năng lượng này gọi là nội lực.
Các hiện tượng do nội lực tạo ra
- Vận động theo phương thẳng đứng: làm một vùng đất nâng lên hoặc hạ xuống chậm chạp, tạo ra hiện tượng biển tiến, biển thoái.
- Vận động theo phương nằm ngang: làm các lớp đá bị nén ép, gây ra uốn nếp hoặc bị nứt gãy, gây ra đứt gãy.
- Động đất: sự rung chuyển mạnh của vỏ Trái Đất khi năng lượng tích tụ được giải phóng đột ngột.
- Núi lửa: mác-ma từ lòng đất phun trào lên mặt đất, tạo nên nón núi lửa và các đồng bằng dung nham.
Nội lực khác ngoại lực thế nào?
| Tiêu chí | Nội lực | Ngoại lực |
|---|---|---|
| Nguồn gốc | Bên trong Trái Đất | Bên ngoài, chủ yếu nhiệt Mặt Trời, nước, gió, sinh vật |
| Tác động | Làm vỏ Trái Đất biến dạng, nâng cao, hạ thấp địa hình | Phá huỷ, vận chuyển và bồi đắp vật liệu, san bằng địa hình |
| Hiện tượng | Uốn nếp, đứt gãy, động đất, núi lửa | Phong hoá, xâm thực, bồi tụ, bóc mòn |
| Kết quả chung | Làm địa hình gồ ghề hơn | Làm địa hình bằng phẳng hơn |
Cách loại trừ phương án trong đề trắc nghiệm
- Nhìn từ khoá: nếu phương án có “mưa”, “gió”, “dòng chảy”, “sóng biển”, “băng hà”, “con người” thì đó thường là ngoại lực.
- Nếu phương án nói đến “mác-ma”, “mảng kiến tạo”, “nén ép”, “rung chuyển” thì thuộc về nội lực.
- Với hiện tượng tạo hình thức địa hình mới, hãy tự hỏi lực nào đã làm vỏ Trái Đất cong, nứt hoặc phun trào. Đó là nội lực.
Mẹo nhớ nhanh
Nội lực “xây”, ngoại lực “phá” rồi “san”. Núi cao, vực sâu, rung chuyển và phun trào là sản phẩm của nội lực. Thung lũng sông, bãi bồi, hang động đá vôi, cồn cát do tác động của nước, gió là sản phẩm của ngoại lực.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng sạt lở đất luôn do nội lực. Sạt lở thường do mưa lớn, nước thấm và trọng lực nên là ngoại lực. Chỉ khi động đất làm đất đá rơi thì nguyên nhân gốc mới là nội lực.
- Nhầm hang động đá vôi với kết quả của nội lực, trong khi đó là do nước hoà tan đá vôi, thuộc ngoại lực.
- Nghĩ rằng chỉ có nội lực mới liên quan đến núi. Núi hình thành nhờ nội lực nhưng bị ngoại lực bào mòn dần theo thời gian.
Luyện tập
- Hiện tượng nào do nội lực: (a) động đất, (b) bồi tụ ở cửa sông, (c) phong hoá đá, (d) xâm thực bờ biển?
Đáp án: (a). - Vì sao các lớp đá có thể uốn thành nếp?
Đáp án: do lực nén ép theo phương nằm ngang làm các lớp đá còn dẻo bị cong lên hoặc võng xuống mà không bị đứt. - Núi lửa phun trào làm thay đổi địa hình thế nào?
Đáp án: dung nham và tro bụi chất đống thành nón núi lửa, phủ lên bề mặt tạo thành các cao nguyên, đồng bằng dung nham.
Câu hỏi thường gặp
Nội lực là gì?
Nội lực là lực sinh ra từ bên trong Trái Đất, làm vỏ Trái Đất biến dạng và nâng cao địa hình.
Nội lực tạo ra những hiện tượng nào?
Uốn nếp, đứt gãy, động đất, núi lửa và các vận động nâng lên, hạ xuống của vỏ Trái Đất.
Phong hoá và xâm thực thuộc nội lực hay ngoại lực?
Thuộc ngoại lực, vì do tác động của nhiệt độ, nước, gió, sinh vật ở bên ngoài vỏ Trái Đất.