Trả lời nhanh
Đáp án đúng là D. 23,5 °C. Lấy tổng nhiệt độ trung bình của 12 tháng tại Hà Nội (281,9 °C) chia cho 12 được khoảng 23,49 °C, làm tròn là 23,5 °C. Các giá trị 25,1 °C và 27,1 °C là nhiệt độ trung bình năm thường dùng cho Huế và TP. Hồ Chí Minh; còn trên phạm vi cả nước, nhiệt độ trung bình năm của Việt Nam đều trên 20 °C (trừ vùng núi cao) và tăng dần từ Bắc vào Nam.
Đề bài và các phương án
Cho bảng số liệu nhiệt độ trung bình các tháng tại Hà Nội (đơn vị: °C):
| Tháng | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nhiệt độ (°C) | 16,4 | 17,0 | 20,2 | 23,7 | 27,3 | 28,8 | 28,9 | 28,2 | 27,2 | 24,6 | 21,4 | 18,2 |
Nhiệt độ trung bình năm của Hà Nội là
- A. 27,1 °C.
- B. 25,1 °C.
- C. 21,5 °C.
- D. 23,5 °C.
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em.
Lời giải chi tiết: vì sao chọn D
Nhiệt độ trung bình năm của một trạm khí tượng bằng trung bình cộng nhiệt độ của 12 tháng:
Nhiệt độ trung bình năm = (tổng nhiệt độ 12 tháng) : 12
Cộng lần lượt: 16,4 + 17,0 + 20,2 + 23,7 + 27,3 + 28,8 + 28,9 + 28,2 + 27,2 + 24,6 + 21,4 + 18,2 = 281,9 (°C).
Chia cho 12: 281,9 : 12 ≈ 23,49 °C, làm tròn đến một chữ số thập phân là 23,5 °C. Vậy chọn D.
Mẹo kiểm tra nhanh khi làm trắc nghiệm: kết quả trung bình luôn nằm giữa tháng thấp nhất (16,4 °C) và tháng cao nhất (28,9 °C). Trung điểm của hai giá trị này là (16,4 + 28,9) : 2 ≈ 22,7 °C, nên đáp án phải ở quanh 22–24 °C. Chỉ có 23,5 °C thỏa mãn; 21,5 °C quá thấp, còn 25,1 °C và 27,1 °C quá cao so với một nơi có tới ba tháng dưới 20 °C.
Vì sao các phương án còn lại sai
- A. 27,1 °C là nhiệt độ trung bình năm thường được dẫn cho TP. Hồ Chí Minh. Nơi đây gần xích đạo, không chịu gió mùa Đông Bắc nên nóng quanh năm, tháng nào cũng trên 25 °C. Hà Nội có mùa đông lạnh nên không thể đạt mức này.
- B. 25,1 °C là giá trị thường dùng cho Huế. Nếu chọn B, em đã nhầm trạm hoặc cộng sót tháng. Một lỗi hay gặp là chỉ lấy trung bình của các tháng nóng (tháng 5 đến tháng 9) rồi suy ra cả năm.
- C. 21,5 °C thấp hơn kết quả tính 2 °C. Sai số này thường do chia cho 13 hoặc bỏ sót một tháng mùa hè khi cộng.
Nhận xét chế độ nhiệt của Hà Nội từ bảng số liệu
- Tháng nóng nhất là tháng 7 (28,9 °C), tháng lạnh nhất là tháng 1 (16,4 °C).
- Biên độ nhiệt năm = 28,9 – 16,4 = 12,5 °C, khá lớn so với các nơi ở phía nam.
- Có 3 tháng nhiệt độ dưới 20 °C (tháng 12, 1, 2): đây là mùa đông lạnh do gió mùa Đông Bắc. Có 5 tháng từ 25 °C trở lên (tháng 5 đến tháng 9) ứng với mùa hạ nóng.
- Dù có mùa đông lạnh, nhiệt độ trung bình năm vẫn trên 20 °C, đúng tính chất nhiệt đới của khí hậu nước ta do nằm trong vùng nội chí tuyến.
Nhiệt độ trung bình hằng năm của Việt Nam là bao nhiêu?
Đây là câu hỏi đi kèm rất hay gặp. Theo kiến thức Địa lí, nhiệt độ trung bình năm ở nước ta đều trên 20 °C (trừ các vùng núi cao), phổ biến khoảng 22–27 °C, và tăng dần từ Bắc vào Nam. Ngược lại, biên độ nhiệt năm lại giảm dần từ Bắc vào Nam. Bảng dưới đây dùng các giá trị tham khảo thường gặp trong sách và đề thi:
| Trạm | Nhiệt độ trung bình năm (tham khảo) |
|---|---|
| Lạng Sơn | khoảng 21,2 °C |
| Hà Nội | khoảng 23,5 °C |
| Huế | khoảng 25,1 °C |
| TP. Hồ Chí Minh | khoảng 27,1 °C |
Nguyên nhân: càng vào Nam càng gần xích đạo, góc chiếu của Mặt Trời lớn hơn, đồng thời ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc yếu dần rồi gần như không còn ở phía nam dãy Bạch Mã.
Lỗi thường gặp và bài tập luyện thêm
Ba lỗi hay gặp: cộng sót một tháng, chia cho số tháng sai, và nhầm giữa nhiệt độ trung bình năm với biên độ nhiệt năm (hiệu tháng cao nhất trừ tháng thấp nhất).
Bài 1. Dựa vào bảng trên, biên độ nhiệt năm của Hà Nội là bao nhiêu?
Đáp án: 28,9 – 16,4 = 12,5 °C.
Bài 2. Một trạm có tổng nhiệt độ 12 tháng là 324,0 °C. Tính nhiệt độ trung bình năm.
Đáp án: 324,0 : 12 = 27,0 °C (số liệu minh họa).
Bài 3. Ở Hà Nội có bao nhiêu tháng nhiệt độ dưới 20 °C, vì sao?
Đáp án: 3 tháng (12, 1, 2), do ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc lạnh vào mùa đông.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệt độ trung bình năm của Hà Nội là bao nhiêu độ?
Khoảng 23,5 °C, tính bằng tổng nhiệt độ trung bình của 12 tháng (281,9 °C) chia cho 12.
Nhiệt độ trung bình hằng năm của Việt Nam là bao nhiêu?
Nhiệt độ trung bình năm ở nước ta đều trên 20 °C (trừ vùng núi cao), phổ biến khoảng 22–27 °C và tăng dần từ Bắc vào Nam.
Cách tính nhiệt độ trung bình năm như thế nào?
Cộng nhiệt độ trung bình của 12 tháng rồi chia cho 12. Kết quả thường làm tròn đến một chữ số thập phân.
Biên độ nhiệt năm của Hà Nội là bao nhiêu?
Bằng nhiệt độ tháng 7 (28,9 °C) trừ nhiệt độ tháng 1 (16,4 °C), tức 12,5 °C.
Vì sao Hà Nội có mùa đông lạnh dù nằm trong vùng nhiệt đới?
Vì miền Bắc chịu ảnh hưởng mạnh của gió mùa Đông Bắc lạnh từ phương bắc tràn xuống, làm nhiệt độ các tháng 12, 1, 2 xuống dưới 20 °C.