Trả lời nhanh
Với động vật, nhân tố sinh học quyết định sự phát triển và phân bố là thức ăn, vì mỗi loài chỉ sống được nơi có nguồn thức ăn thích hợp. Còn nói chung về sinh vật, khí hậu (nhiệt, ẩm, ánh sáng) là nhân tố chi phối mạnh nhất vì quyết định thực vật nào mọc được, từ đó kéo theo động vật.
Câu hỏi này dễ nhầm ở đâu?
Hai câu hỏi nghe rất giống nhau nhưng đáp án khác nhau tuỳ đề hỏi gì. Em cần đọc kỹ chủ ngữ và từ “sinh học”:
- “Nhân tố sinh học quyết định đối với sự phát triển và phân bố của động vật là…” → thức ăn.
- “Nhân tố … quyết định đến sự phân bố của sinh vật nói chung…” → thường là khí hậu, với nhiệt độ và độ ẩm là hai yếu tố hàng đầu.
Các nhân tố ảnh hưởng đến sự phân bố sinh vật
| Nhân tố | Ảnh hưởng chủ yếu | Ví dụ |
|---|---|---|
| Khí hậu | Nhiệt, ẩm, ánh sáng quyết định loài thực vật nào sống được | Rừng mưa nhiệt đới ở nơi nóng ẩm, đài nguyên ở nơi lạnh |
| Đất | Độ ẩm, độ phì, độ pH quyết định loài thực vật bản địa | Cây ngập mặn ở đất mặn ven biển |
| Địa hình, độ cao | Làm khí hậu và đất đổi theo độ cao, tạo đai thực vật | Rừng chuyển thành thảm cỏ khi lên cao |
| Sinh vật (thức ăn) | Quyết định sự phát triển và phân bố của động vật | Gấu trúc gắn với rừng tre |
| Con người | Mở rộng hay thu hẹp vùng phân bố | Du nhập, nuôi trồng, phá rừng |
Vì sao thức ăn quyết định đối với động vật?
Động vật không tự tạo ra chất hữu cơ như cây xanh, nên chúng phải sống ở nơi có sẵn thức ăn. Thức ăn lại phụ thuộc vào thực vật, mà thực vật phụ thuộc vào khí hậu và đất. Chuỗi liên hệ này cho thấy: khí hậu tác động trước, thức ăn là mắt xích quyết định gần nhất của động vật.
Ví dụ: đàn trâu rừng, linh dương ở xavan phân bố nơi có đồng cỏ rộng. Khi mùa khô đến, cỏ khô héo thì chúng di cư đến nơi còn cỏ. Hươu cao cổ chỉ xuất hiện ở vùng có nhiều cây cao để ăn lá. Những ví dụ này đều minh hoạ thức ăn dẫn dắt sự phân bố của động vật.
Cách chọn đáp án không bị nhầm
- Đọc xem đề hỏi về sinh vật, thực vật hay động vật.
- Xem đề có chữ “sinh học” hay không. Nhân tố “sinh học” là các yếu tố do sinh vật tạo ra, tiêu biểu là thức ăn; khí hậu và đất là nhân tố vô sinh.
- Loại bỏ phương án không cùng loại nhân tố.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn “khí hậu” cho câu hỏi về nhân tố sinh học. Khí hậu là nhân tố vô sinh, nên không thể là đáp án khi đề đã giới hạn ở nhân tố sinh học.
- Chọn “đất” cho động vật; đất chủ yếu ảnh hưởng đến thực vật, còn động vật chỉ chịu ảnh hưởng gián tiếp.
- Cho rằng con người là nhân tố quyết định. Con người ảnh hưởng mạnh nhưng không phải nhân tố tự nhiên quyết định.
Mẹo nhớ
Em nhớ cặp: “Thực vật nhìn đất và khí hậu, động vật nhìn thức ăn”. Mỗi nhóm sinh vật có một nhân tố “người quyết định” riêng.
Luyện tập
- Vì sao khi hạn hán kéo dài, nhiều loài động vật ăn cỏ di cư?
- Nhân tố nào làm rừng thay đổi theo độ cao trên một dãy núi?
- Phân loại các nhân tố sau thành sinh học hay vô sinh: thức ăn, nhiệt độ, độ pH của đất, thiên địch.
Đáp án: (1) Vì cỏ khô cạn, nguồn thức ăn giảm. (2) Độ cao làm nhiệt độ và độ ẩm thay đổi. (3) Sinh học: thức ăn, thiên địch; vô sinh: nhiệt độ, độ pH của đất.
Câu hỏi thường gặp
Nhân tố sinh học quyết định đối với sự phát triển và phân bố của động vật là gì?
Là thức ăn, vì động vật phải sống ở nơi có nguồn thức ăn phù hợp với từng loài.
Nhân tố nào chi phối mạnh nhất sự phân bố của sinh vật nói chung?
Khí hậu, nhất là nhiệt độ và độ ẩm, vì nó quyết định thực vật nào sống được và từ đó quyết định động vật.
Nhân tố nào ảnh hưởng đến sự phân bố của thực vật?
Chủ yếu là khí hậu và đất, ngoài ra còn có địa hình, độ cao và tác động của con người.