Trả lời nhanh
Đáp án: D. Khí áp thấp. Ở vùng áp thấp, không khí hội tụ rồi bốc lên cao, giãn nở và lạnh đi, hơi nước ngưng kết thành mây và gây mưa. Ngược lại, khí áp cao, gió Mậu dịch và dòng biển lạnh đều là những nhân tố thường gây mưa ít.
Đề bài
Nhân tố nào sau đây thường gây ra mưa nhiều?
- A. Khí áp cao.
- B. Gió Mậu dịch.
- C. Dòng biển lạnh.
- D. Khí áp thấp.
Đáp án và giải thích chi tiết
Đáp án đúng: D.
Muốn có mưa, không khí phải chứa nhiều hơi nước và phải bốc lên cao để lạnh đi, khiến hơi nước ngưng kết. Vùng áp thấp đáp ứng đúng điều kiện này: không khí từ xung quanh dồn về (hội tụ), rồi bị đẩy lên cao. Càng lên cao nhiệt độ càng giảm, hơi nước ngưng tụ thành mây và rơi xuống thành mưa. Vì vậy, các khu vực áp thấp như vùng xích đạo thường có lượng mưa lớn.
Vì sao các phương án còn lại sai?
- A. Khí áp cao: không khí ở vùng áp cao chuyển động đi xuống, nóng lên theo độ cao giảm dần nên hơi nước khó ngưng kết; đồng thời không khí toả ra xung quanh, không hội tụ được hơi ẩm. Các vùng áp cao cận chí tuyến là nơi có nhiều hoang mạc lớn.
- B. Gió Mậu dịch: gió thổi từ áp cao cận chí tuyến về áp thấp xích đạo. Gió này chủ yếu thổi trên lục địa ở vùng nhiệt đới, có tính chất tương đối khô nên ít gây mưa (trừ khi gặp địa hình chắn gió).
- C. Dòng biển lạnh: làm lạnh lớp không khí sát mặt nước, khiến lớp dưới nặng và ổn định, không khí khó bốc lên nên hơi nước chỉ ngưng tụ thành sương mù, ít mưa. Nhiều hoang mạc ven biển hình thành ở nơi có dòng biển lạnh chảy qua.
Kiến thức cần nhớ: các nhân tố ảnh hưởng đến lượng mưa
Lượng mưa trên Trái Đất phụ thuộc vào nhiều nhân tố. Em nên học theo cặp “gây mưa nhiều – gây mưa ít” để dễ nhớ và dễ loại trừ khi làm trắc nghiệm.
| Nhân tố | Gây mưa nhiều | Gây mưa ít |
|---|---|---|
| Khí áp | Áp thấp (không khí bốc lên) | Áp cao (không khí đi xuống) |
| Frông | Dọc frông và dải hội tụ nhiệt đới: hai khối khí khác tính chất gặp nhau, khối khí nóng bị đẩy lên cao | Không có frông đi qua |
| Gió | Gió mùa mùa hạ, gió Tây ôn đới thổi từ biển vào | Gió Mậu dịch, gió thổi từ lục địa ra |
| Dòng biển | Dòng biển nóng (không khí trên mặt biển ẩm, dễ bốc lên) | Dòng biển lạnh |
| Địa hình | Sườn đón gió ẩm | Sườn khuất gió (gió khô nóng) |
Mẹo nhớ: “Lên thì mưa, xuống thì khô”. Nhân tố nào làm không khí ẩm bốc lên cao (áp thấp, frông, sườn đón gió) thì gây mưa; nhân tố nào làm không khí đi xuống hoặc ổn định (áp cao, dòng biển lạnh, sườn khuất gió) thì ít mưa.
Ngoài ra, lượng mưa còn phân bố không đều theo vĩ độ: mưa nhiều nhất ở vùng xích đạo, mưa tương đối ít ở hai vùng chí tuyến, mưa nhiều ở hai vùng ôn đới và mưa càng ít khi càng về phía hai cực.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ rằng gió nào cũng mang mưa. Thực tế, tính chất ẩm hay khô của gió phụ thuộc nơi gió xuất phát và nơi gió đi qua.
- Nhầm dòng biển lạnh với dòng biển nóng: dòng biển nóng mới góp phần gây mưa.
- Nhầm áp cao với áp thấp vì cùng liên quan tới gió; hãy nhớ hướng chuyển động thẳng đứng của không khí.
Câu hỏi luyện tập tương tự
Câu 1. Nhân tố nào sau đây thường gây ra mưa ít?
- A. Dòng biển nóng.
- B. Frông nóng.
- C. Khí áp cao.
- D. Gió mùa mùa hạ.
Đáp án: C. Ở vùng áp cao, không khí đi xuống, khó ngưng kết hơi nước.
Câu 2. Ở cùng một dãy núi, sườn nào thường có mưa nhiều hơn?
- A. Sườn khuất gió.
- B. Sườn đón gió ẩm.
- C. Sườn hướng về lục địa.
- D. Sườn có gió khô thổi xuống.
Đáp án: B. Gió ẩm gặp núi bị đẩy lên cao, lạnh đi và gây mưa ở sườn đón gió.
Câu 3. Vì sao vùng xích đạo có lượng mưa lớn nhất Trái Đất?
Gợi ý trả lời: vùng xích đạo là khu vực áp thấp, nhiệt độ cao quanh năm làm không khí bốc lên mạnh; diện tích đại dương và rừng rậm lớn nên lượng bốc hơi nhiều, không khí rất ẩm.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao khí áp thấp gây mưa nhiều?
Ở vùng áp thấp, không khí hội tụ và bốc lên cao, giãn nở và lạnh đi, hơi nước ngưng kết thành mây rồi gây mưa.
Những nhân tố nào gây mưa ít?
Khí áp cao, dòng biển lạnh, gió Mậu dịch, gió thổi từ lục địa ra và sườn núi khuất gió thường gây mưa ít.
Frông có gây mưa không?
Có. Khi hai khối khí khác nhau về tính chất gặp nhau, khối khí nóng bị đẩy lên cao, hơi nước ngưng kết nên dọc frông và dải hội tụ nhiệt đới thường có mưa.
Dòng biển nóng ảnh hưởng thế nào đến lượng mưa?
Dòng biển nóng làm không khí trên mặt biển ấm, ẩm và dễ bốc lên, nên các vùng ven biển có dòng biển nóng chảy qua thường mưa nhiều hơn.