Trả lời nhanh
Đề bạn tìm bị cắt phần cuối nên chưa rõ hiện tượng cần giải thích. Với mọi câu “Nguyên nhân chủ yếu nào sau đây dẫn đến…”, hãy chọn phương án là nguyên nhân trực tiếp, đóng vai trò quyết định, giải thích được đúng hiện tượng nêu trong đề. Đừng chọn phương án chỉ là điều kiện phụ hay hệ quả. Dưới đây là cách làm và ví dụ có đáp án.
“Chủ yếu” nghĩa là gì trong câu trắc nghiệm?
Thông thường cả bốn phương án đều có thể đúng một phần. Từ “chủ yếu” yêu cầu bạn chọn yếu tố có vai trò lớn nhất, trực tiếp nhất, chứ không phải yếu tố nào cũng liên quan.
Vì vậy, câu này kiểm tra khả năng xếp hạng nguyên nhân, không chỉ kiểm tra việc nhớ kiến thức.
Quy trình 4 bước chọn đáp án
- Xác định hiện tượng. Gạch chân vế sau “dẫn đến” (ví dụ: mùa đông lạnh, lũ quét, khô nóng…). Chú ý phạm vi: vùng nào, mùa nào.
- Tự nêu nguyên nhân trước khi đọc đáp án. Cách này giúp bạn không bị đáp án nhiễu dẫn dắt.
- Loại trừ phương án sai bản chất. Bỏ những phương án: là hệ quả của hiện tượng, đúng nhưng không liên quan phạm vi đề hỏi, hoặc chỉ là yếu tố tác động phụ.
- So sánh các phương án còn lại. Chọn phương án trực tiếp và quyết định nhất.
Bảng phân biệt các kiểu phương án nhiễu
| Kiểu nhiễu | Dấu hiệu nhận biết |
|---|---|
| Hệ quả chứ không phải nguyên nhân | Diễn ra sau hiện tượng, bị hiện tượng tạo ra |
| Đúng nhưng ở phạm vi khác | Chỉ đúng cho vùng/giai đoạn khác với đề |
| Nguyên nhân phụ | Có ảnh hưởng nhưng không quyết định |
| Nhân tố nhân tạo thay cho tự nhiên (hoặc ngược lại) | Đề hỏi tự nhiên nhưng phương án nói con người |
Ví dụ minh hoạ (đề tự đặt để luyện cách làm)
Ví dụ 1. Nguyên nhân chủ yếu nào sau đây làm miền Bắc nước ta có mùa đông lạnh?
- A. Hoạt động của gió mùa Đông Bắc.
- B. Địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích.
- C. Nằm gần biển Đông.
- D. Có nhiều sông ngòi dày đặc.
Đáp án: A. Khối khí lạnh từ cao áp phương Bắc tràn xuống làm nhiệt độ giảm mạnh, đó là nguyên nhân trực tiếp. B chỉ làm nhiệt độ phân hoá theo độ cao và hướng núi. C làm khí hậu mang tính hải dương, không tạo ra giá rét. D không liên quan đến nhiệt độ mùa đông.
Ví dụ 2. Nguyên nhân chủ yếu nào sau đây gây ra thời tiết khô nóng ở ven biển Bắc Trung Bộ vào đầu mùa hạ?
- A. Ảnh hưởng của hiệu ứng phơn khi gió mùa Tây Nam vượt dãy Trường Sơn.
- B. Địa hình đồng bằng hẹp ngang.
- C. Bờ biển có nhiều đầm phá.
- D. Đất cát pha chiếm diện tích lớn.
Đáp án: A. Gió ẩm đã mất hơi nước ở sườn đón gió, khi xuống sườn khuất gió thì khô và nóng lên. B, C, D chỉ là đặc điểm tự nhiên của vùng, không tạo ra loại gió này.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn phương án “nghe quen” nhưng không khớp phạm vi (vùng, mùa) mà đề nêu.
- Nhầm hệ quả với nguyên nhân, ví dụ lấy “lượng mưa lớn” làm nguyên nhân của thứ do chính mưa gây ra.
- Bỏ sót từ “tự nhiên”, “chủ quan”, “khách quan” trong câu hỏi.
- Chọn phương án đúng với đa số trường hợp nhưng đề hỏi trường hợp đặc biệt.
Mẹo nhớ
Hãy tự hỏi: “Nếu bỏ yếu tố này đi thì hiện tượng còn xảy ra không?” Nếu hiện tượng biến mất thì đó là nguyên nhân chủ yếu. Nếu hiện tượng chỉ yếu đi chút ít thì đó là nguyên nhân phụ.
Bài luyện tập
Bài 1. Mùa mưa ở Nam Bộ nước ta chủ yếu do hoạt động của loại gió nào: gió mùa Tây Nam hay gió mùa Đông Bắc?
Đáp án: Gió mùa Tây Nam, vì mang khối khí xích đạo và nhiệt đới ẩm từ biển vào, gây mưa lớn từ khoảng tháng 5 đến tháng 10.
Bài 2. Lũ quét ở miền núi thường xảy ra chủ yếu khi có điều kiện nào: mưa lớn tập trung trên địa hình dốc, hay nhiệt độ cao kéo dài?
Đáp án: Mưa lớn tập trung trên địa hình dốc. Nước tập trung rất nhanh, dồn xuống thung lũng và sườn dốc. Mất rừng chỉ làm tình trạng nặng thêm.
Bài 3. Hãy tìm vế sau “dẫn đến” của đề và nêu nguyên nhân bằng lời của bạn trước khi nhìn đáp án. Làm việc này với 3 câu bất kì trong đề cương của bạn.
Bạn đang cần đúng câu nào?
Nếu cần lời giải cho đề cụ thể, bạn hãy gửi đầy đủ câu hỏi và 4 phương án. Khi đó có thể áp dụng đúng quy trình trên để loại từng phương án.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chủ yếu khác nguyên nhân thứ yếu ở điểm nào?
Nguyên nhân chủ yếu có vai trò quyết định, nếu thiếu thì hiện tượng không xảy ra hoặc yếu đi rất nhiều. Nguyên nhân thứ yếu chỉ tác động thêm.
Câu hỏi có nhiều đáp án đều đúng một phần thì chọn thế nào?
Chọn phương án trực tiếp và có tác động lớn nhất, đồng thời khớp với phạm vi (vùng, thời gian) mà đề nêu.
Làm sao tránh nhầm nguyên nhân với hệ quả?
Xét thứ tự thời gian và quan hệ nhân quả: nguyên nhân xảy ra trước hoặc tạo ra hiện tượng, còn hệ quả xuất hiện sau hiện tượng.
Nếu đề bị thiếu vế sau thì làm sao?
Hãy đối chiếu với đề gốc hoặc sách giáo khoa để lấy đủ câu hỏi và 4 phương án, rồi áp dụng quy trình 4 bước để chọn.