Trả lời nhanh
Mạng lưới sông ngòi nước ta dày đặc chủ yếu do lượng mưa lớn: khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa cho lượng mưa trung bình năm khoảng 1500 – 2000 mm, nguồn nước dồi dào nên dễ hình thành nhiều dòng chảy. Địa hình nhiều đồi núi, bề mặt dốc và chia cắt cũng làm nước tụ về các khe, suối rồi gom thành sông.
Nhìn nhanh bức tranh sông ngòi Việt Nam
Theo số liệu thường dùng trong sách giáo khoa Địa lí, nước ta có hơn 2360 con sông dài trên 10 km. Dọc bờ biển hình chữ S dài khoảng 3260 km, cứ chừng 20 km lại có một cửa sông đổ ra biển. Hầu hết các sông là sông nhỏ, ngắn và dốc, chỉ vài hệ thống lớn như sông Hồng, sông Cửu Long.
Vậy điều gì làm cho lưới sông dày như thế? Em có thể hình dung mỗi con sông là một «đường thoát nước» của cả vùng. Muốn có nhiều đường thoát nước thì cần hai điều kiện: có nhiều nước để chảy, và có bề mặt để nước dồn về các rãnh.
Nguyên nhân 1: lượng mưa lớn (nguồn cung nước)
Nước ta nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa, nhận độ ẩm lớn từ biển Đông. Mỗi năm mưa nhiều, phần lớn tập trung vào mùa mưa. Lượng nước rơi xuống một phần thấm vào đất, phần còn lại chảy tràn theo bề mặt và tụ thành dòng.
Chính vì mưa nhiều nên các khe nhỏ cũng có nước quanh năm hoặc theo mùa, làm số lượng sông suối tăng lên. Đây là lý do đề bài thường chọn đáp án «lượng mưa lớn» là nguyên nhân chính.
Nguyên nhân 2: địa hình đồi núi, bề mặt dốc và bị chia cắt
Đồi núi chiếm khoảng 3/4 diện tích lãnh thổ. Nước mưa chảy trên sườn dốc có sức xâm thực mạnh, khoét thành các rãnh, khe rồi mở rộng thành thung lũng sông. Địa hình bị chia cắt nên mỗi khu vực có thể có những dòng chảy riêng, hợp lại tạo nên mạng lưới dày.
Hướng núi cũng ảnh hưởng đến hình dạng lưới sông. Ở miền Bắc, nhiều sông chảy theo hướng tây bắc – đông nam; ở miền Trung, sông ngắn và dốc chảy từ dãy Trường Sơn ra biển.
Nguyên nhân 3: lãnh thổ hẹp ngang, giáp biển
Nước ta kéo dài theo chiều bắc – nam, chiều ngang hẹp và bờ biển dài. Nhờ vậy nước mưa từ vùng núi nhanh chóng tìm đường đổ ra biển, tạo nhiều cửa sông riêng biệt, nhất là ở Duyên hải miền Trung.
Bảng tóm tắt
| Yếu tố | Vai trò | Biểu hiện |
|---|---|---|
| Lượng mưa lớn | Cung cấp nguồn nước | Nhiều sông suối có nước thường xuyên |
| Địa hình đồi núi dốc | Tạo rãnh, dồn nước | Nhiều sông nhỏ, ngắn, dốc |
| Bờ biển dài, hẹp ngang | Thoát nước ra biển | Nhiều cửa sông |
Loại trừ các đáp án dễ gây nhầm
- «Do nhiều đồng bằng rộng lớn»: sai. Đồng bằng bằng phẳng nên nước thoát chậm, ít tạo thêm dòng chảy mới.
- «Do diện tích lãnh thổ rộng»: sai. Nước ta thuộc loại diện tích trung bình (khoảng 331 nghìn km²), nên không phải lý do chính.
- «Do ít mưa»: sai hoàn toàn, vì sông dày đặc là kết quả của nước dồi dào.
Hệ quả của lưới sông dày
Sông ngòi dày đặc giúp cung cấp nước tưới, phát triển giao thông đường thủy và thủy điện. Nhưng cũng vì sông nhỏ, ngắn, dốc và mưa tập trung theo mùa nên nhiều nơi dễ xảy ra lũ lên nhanh vào mùa mưa. Đây là chỗ em có thể bổ sung để câu trả lời tự luận được trọn ý.
Mẹo nhớ
Em nhớ công thức «Mưa nhiều + Núi dốc = Sông dày». Đề chỉ hỏi một nguyên nhân chính thì ưu tiên «lượng mưa lớn».
Luyện tập
- Câu 1. Vì sao sông ngòi miền Trung thường ngắn và dốc? Đáp án: lãnh thổ hẹp ngang, núi (Trường Sơn) lan sát biển nên sông chảy một đoạn ngắn rồi đổ ra biển.
- Câu 2. Nếu lượng mưa giảm mạnh nhưng địa hình giữ nguyên, mạng lưới sông sẽ thế nào? Đáp án: thưa hơn, nhiều sông suối bị cạn vào mùa khô.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên nhân chính khiến sông ngòi nước ta dày đặc là gì?
Nguyên nhân chính là lượng mưa lớn trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa, kết hợp với địa hình nhiều đồi núi dốc nên nước dễ tụ thành dòng.
Nước ta có bao nhiêu con sông dài trên 10 km?
Theo số liệu thường dùng trong sách giáo khoa Địa lí, nước ta có hơn 2360 con sông dài trên 10 km.
Vì sao phần lớn sông ngòi nước ta là sông nhỏ, ngắn, dốc?
Do địa hình đồi núi chiếm phần lớn diện tích và lãnh thổ hẹp ngang, nước từ núi nhanh chóng đổ ra biển nên sông có chiều dài ngắn và độ dốc lớn.